Plus

Online doneeracties weten veel gulle gevers te vinden

Op sociale media vliegen de doneer­acties je om de oren. Vaak wordt het streefbedrag met gemak gehaald. Waar komt die vrijgevigheid vandaan?

Beeld Kwennie Cheng

Een ziek jongetje dat geld nodig heeft voor een behandeling in de Verenigde Staten. Een vrouw met PTSS die graag een hulphond wil. Een echtpaar dat niet meer kan trap­lopen en financiering zoekt voor een aangepaste woning. Een ongeneeslijk zieke man die nog één keer op reis wil.

Wie een uurtje ronddwaalt op sociale media struikelt over de doneeracties. Platforms als doneeractie.nl, ­whydonate.nl, geef.nl en doneerdoel.nl zijn razend populair. Gevers schenken royaal, en vaak overschrijden de ­acties het streefbedrag ruimschoots.

Voor de vader van de 19-jarige vrouw die omkwam bij de schietpartij op het 24 oktoberplein in Utrecht werd binnen een dag 70.000 euro gedoneerd. Uiteindelijk kwam ruim 110.000 euro binnen. Zóveel dat besloten werd het geld te verdelen over de andere slachtoffers. Een inzamelings­actie voor de slachtoffers en nabestaanden van het treinongeval met de Stint in Oss leverde ruim 260.000 euro op.

Uit de laatste editie van het onderzoek Geven in Nederland, uitgevoerd door het Centrum voor Filantropische Studies dat is verbonden aan de Vrije Universiteit (VU), bleek dat in 2015 nog slechts 7 procent van de Nederlanders geld gaf aan doneeracties en oproepjes via internet; 43 procent had een vast donateurschap en 75 procent was bereid te geven aan huis-aan-huiscollectes.

Volgens Theo Schuyt, hoogleraar filantropie aan de VU, zullen de nieuwste cijfers er anders uit zien. "Hoewel de bevindingen van ons meest recente onderzoek pas dit najaar bekend worden, verwacht ik dat doneren via internet is toegenomen."

De groeiende populariteit blijkt alvast uit cijfers van ­doneerplatform Whydonate. In 2017 werden daar 1300 ­inzamelingsacties opgestart. Vorig jaar waren dat er 1800.

Stemmen met je geld
Beslissend voor het succes van de acties is volgens Schuyt in de eerste plaats dat mensen wéten dat er iets belangrijks aan de hand is. "Iedereen was geschokt over het ongeluk met de Stint in Brabant. Hetzelfde geldt voor de vader die zijn dochter verloor bij de aanslag in Utrecht. Het zijn ­gebeurtenissen die groot in het nieuws zijn en die veel impact hebben, waardoor mensen meteen in actie komen."

Maar niet altijd hoeft het noodlot, een ramp of een ziekte ten grondslag te liggen aan een succesvolle actie. Domme pech is soms al genoeg. De doneeractie voor de finalist van televisiequiz Per Seconde Wijzer die prijzengeld misliep door een flauwe vraag, bracht 3775 euro op.

Ook als er geen sprake is van financiële malaise wordt tóch geld ingezameld voor iemand die iets vervelends heeft meegemaakt. Zo kreeg de docent die een leerling bij zijn nekvel greep en vervolgens op non-actief werd gesteld 5000 euro van ­mensen die hem steunden.

Schuyt spreekt van 'voting with your money'. "Je stemt met geld en laat daarmee je betrokkenheid zien. Het ongeluk in Oss, de aanslag in Utrecht en de nekveldocent ­hebben ogenschijnlijk niets met elkaar te maken, maar ­genereerden toch veel aandacht onder het publiek. Het gaat over onrecht. Mensen zijn verontwaardigd dat zoiets kan gebeuren. En dat helpt om bij te dragen."

Daarnaast speelt het zogeheten verwantschapsaltruïsme een belangrijke rol, zegt Schuyt. "Mensen voelen zich nauw betrokken, beseffen dat het ook hún kinderen had kunnen overkomen."

Natuurlijk heeft ook het internet de drempel aanzienlijk verlaagd. "Je kunt tegenwoordig met één druk op de knop ­doneren. We zijn inmiddels gewend om alles online te ­regelen, dus dit ook. Daar profiteren goede doelen van."

Geld is hoop
Pauline Jongmans (44) uit Zandvoort doneerde de afgelopen tijd verschillende keren op internet. Dat deed ze vooral aan mensen die ernstig ziek waren of geld nodig hadden voor een bepaalde operatie. "Ik heb geen grote bedragen over om te schenken, maar ik vind het belangrijk om mensen te ondersteunen in hun hoop om hun leven met een medische aandoening beter te maken. Juist omdat ik ­besef hoe belangrijk dat kan zijn."

Zelf werd Jongmans in 2012 getroffen door hersenletsel. "Hierdoor moest ik mijn drukke fulltimebaan als manager opgeven. Ook werd het veel moeilijker om een huishouden met drie kinderen te runnen. Het zette mijn leven ­volledig op zijn kop."

Jongmans probeerde haar lot te accepteren, totdat ze onlangs via Facebook een nieuwe therapie ontdekte in de VS. "Ik wist niet wat mij overkwam. Hoop! Ik bleek een ­geschikte kandidaat te zijn voor deze behandeling, die je leven met niet-aangeboren hersenletsel aanzienlijk kan verbeteren. Helaas wordt hij niet vergoed. De totale kosten liggen rond de 15.000 euro en dat geld heb ik niet."

Om die reden besloot Jongmans zelf een doneeractie via Whydonate.nl op touw te zetten. "Het was een drempel waar ik overheen moest. Je moet geld aan mensen vragen. Ik heb geen idee of ze bereid zijn te geven, hoeveel ik bijeen krijg. Door een open en eerlijk blog bij te houden, hoop ik dat ze inzicht krijgen in wat het voor mij betekent."

Do it yourself
In Nederland zijn verschillende onlinedoneerplatforms actief. Een deel van het ingezamelde geld gaat naar de ­organisaties die zo'n platform runnen. Zij vragen 5 tot 10 procent commissie over het gedoneerde bedrag en rekenen gemiddeld 70 cent transactiekosten per donatie. Bij hoge bedragen kan dat aardig oplopen.

Het CBF, toezichthouder op goede doelen, pleit voor een keurmerk voor donatieplatforms, betere regelgeving en meer toezicht en transparantie. Op dit moment is ­niemand hiervoor verantwoordelijk, behalve de particulieren zelf die een actie starten. De wetten voor goede doelen gelden uitsluitend voor organisaties die giftenaftrek willen geven aan hun donateurs.

Voor mensen als Jongmans bieden de platforms vooral een hoop gemak, zoals iDeal-betalingen en een doneerknop die ze op haar eigen website kan plaatsen. De commissie van 5 procent weerhoudt Jongmans er niet van haar doneeractie te starten. "Ik vind het begrijpelijk dat ze een bijdrage vragen voor het gebruik van hun diensten. Maar ik wijs mensen er wel op dat een deel van het bedrag naar Whydonate gaat."

Jongmans doneert zelf liever rechtstreeks aan mensen dan via een goededoelenorganisatie. "Dan heb ik het ­­gevoel dat ik echt iets bijdraag aan iemand. Ik kan zelf­ ­bepalen wie ik het gun. Het is ook inzichtelijker aan wie je geeft en wat er precies met je geld gebeurt."

Hoogleraar Schuyt beschouwt de verschuiving van goededoelencultuur naar onlinedoneren als een culturele trend: do it yourself. "Er wordt tegenwoordig veel gesproken over de toenemende individualisering, maar daar zet ik vraagtekens bij. Aan deze doneeracties zie je juist dat mensen heel betrokken bij elkaar zijn en samen verantwoordelijkheid nemen. Als de overheid het niet doet, dan nemen wij die wel rol over, is de gedachte."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.