Plus

Onderwijspsycholoog: 'Woordjes stampen is effectief'

Ouderwets woordjes overhoren is de beste manier om de betekenis van woorden te onthouden. Dat zegt onderwijs­psycholoog Gesa van den Broek. De context is van belang om een nieuw woord te begrijpen.

De hersen­activiteit wordt minder naarmate een woord vaker geoefend is Beeld ANP

U doet onderzoek op het snijvlak van geheugen en leren. Wat maakt dat interessant?
"Enkele jaren geleden gaf ik regelmatig bijles. De kinderen konden de stof de ene week prima uitleggen, maar wisten er een week later nog maar weinig van. Waarom konden ze het wel begrijpen maar niet onthouden? Vroeger dacht ik wel eens hoe krijg ik zo veel mogelijk in mijn hoofd, nu weet ik dat het er ook om gaat hoeveel je er uit krijgt."

Wat bedoelt u daarmee?
"Je kunt informatie wel tot je nemen, maar hoe zorg je er voor dat je die informatie op een efficiënte manier weer oproept? Doe je dat door bijvoorbeeld woordjes te lezen, door ze in een context te plaatsen of door ze te herhalen zonder context? Om daar duidelijkheid over te krijgen heb ik hersenonderzoek gecombineerd met experimenten waarin proefpersonen aan de hand van verschillende manieren van leren kennis moesten proberen te reproduceren."

Hoe heeft u dat onderzocht?
"Ik heb studenten gevraagd woordjes Swahili te leren. Vervolgens moesten zij achter de computer van de helft van de woorden zelf de betekenis geven en kregen zij feedback van de computer als zij een fout hadden gemaakt. De andere woorden zagen zij op het computerscherm, met betekenis, en moesten zij alleen tot zich nemen."

"De woorden waarvoor zij meer inspanning moesten leveren bleken de proefpersonen na een tussenperiode beter onthouden te hebben. Het herhaald op moeten roepen van een betekenis uit het geheugen leidt aanvankelijk tot meer, maar uiteindelijk tot minder hersenactiviteit. Het geheugen wordt eigenlijk steeds meer getraind om kennis te reproduceren en dat lukt daardoor schijnbaar met minder moeite, sneller en over een langere periode."

Hoe is dat te zien aan de hersenactiviteit?
"In een experiment heb ik proefpersonen in een scanner woorden laten oefenen. De hersenactiviteit heb ik via zogeheten functional magnetic resonance imaging gemeten. Het gaat dan om neurale activiteit en de hoeveelheid zuurstof in het bloed in verschillende delen van de hersenen."

"Gebieden in het brein die betrokken zijn bij concentratie, waren tijdens het overhoren actiever dan tijdens het opnieuw overlezen. Die hersenactiviteit werd minder naarmate het woord vaker geoefend was en het herinneren dus minder moeite kostte. Daarnaast heb ik meer hersenactiviteit in gebieden gezien die belangrijk zijn voor de verwerking van betekenis van woorden. Overigens alleen bij woorden die de proefpersoon later bij een toets kon vertalen."

"We denken nu dat overhoren ervoor zorgt dat de proefpersoon zijn aandacht richt op informatie die van belang is voor het onthouden van het woord. Van de betekenis, maar bijvoorbeeld ook van de spelling of ezelsbruggetjes, die helpen het woord aan de betekenis te koppelen. Het gericht oproepen van kennis maakt het een volgende keer gemakkelijker, blijkt uit de activiteit in de hersenen."

Is het zinvol om een woord in een context te leren?
"Context, zoals een zin, helpt de betekenis van woorden op dat moment te begrijpen. Maar begrijpen is niet hetzelfde als onthouden. Uit mijn onderzoek blijkt het moeilijker de betekenis van een woord op langere termijn te onthouden wanneer er veel context wordt gegeven tijdens het oefenen."

Gesa van den Broek Beeld Radboud Universiteit

"Ik heb dat getest met proefpersonen. Zij kunnen uit de zin 'Ik wil graag de deur op slot doen, waar is de funguo?' de betekenis wel herleiden. Als de niet-informatieve vraag 'Waar is de funguo?' wordt gesteld, is dat natuurlijk veel lastiger. In het laatste geval moet de betekenis uit het geheugen opgeroepen worden en dat blijkt enkele dagen later effectiever. Zelf nadenken werkt beter dan afleiden uit een context."

Het woordjes stampen is dus het effectiefst als je die woorden wilt gebruiken?
"Dit onderzoek ging niet over het toepassen van kennis. Maar als het gaat om het onthouden van woordjes en betekenissen, is overhoren zeer effectief. Overigens horen afwisseling en feedback daar wel nadrukkelijk bij. Woordjes in een zelfde volgorde leren heeft niet het gewenste resultaat terwijl feedback tijdens het oefenen dat wel heeft. Het is dan ook heel belangrijk dat leerlingen de juiste antwoorden krijgen als ze een fout maken tijdens het overhoren zodat ze dat kunnen corrigeren."

In hoeverre zijn uw conclusies van toepassing op meer complexe kennis?
"Daar bestaat discussie over. Zo wordt beargumenteerd dat het moeilijker is informatie op te roepen als de kennis waar het om gaat complexer is. Maar er zijn wel mogelijkheden om jezelf te overhoren met ingewikkeldere materie. Daar ga ik in de komende jaren onderzoek naar doen. Daarnaast wil ik erachter komen hoe we het overhoren ook nog leuk kunnen maken."

Gesa van den Broek

Geboren
Kleve (Duitsland), 9 oktober 1985

2007-2011
Psychologie, Radboud Universiteit, Nijmegen

2011-2013
Onderzoeker bij Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling, Parijs

2011-2017
Promotieonderzoek, Behavioural Science Institute, Radboud Universiteit

2017
Onderzoeker en docent, afdeling educatie, Universiteit Utrecht

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden