PlusRecensie

Onaffe opera van Mozart opeens briljant door ingreep

De Nationale Opera vervangt de vlakke en saaie recitatieven in La Clemenza di Tito voor ander werk van Mozart. Het werd door het publiek met gejuich ontvangen.

Paula Murrihy als Sesto en Russell Thomas als Tito in La clemenza di Tito bij De Nationale Opera. Beeld Ruth Walz
Paula Murrihy als Sesto en Russell Thomas als Tito in La clemenza di Tito bij De Nationale Opera.Beeld Ruth Walz

La Clemenza di Tito, Mozarts allerlaatste opera, is in zijn oeuvre een ondergeschoven kind. Dat is te begrijpen, want het stuk is eigenlijk onaf.

Mozart, die in 1791, het jaar van zijn dood, in slechte gezondheid en in ­financiële kommer leefde, moest tegelijkertijd aan Die Zauberflöte werken en op stel en sprong La Clemenza klaar zien te krijgen, omdat hij nu eenmaal geen nee kon zeggen tegen Zijne Doorluchtigheid Leopold II, die ter gelegenheid van zijn kroning tot keizer een feestelijke opera wenste.

Mozart kon La Clemenza alleen tijdig leveren door het schrijven van de recitatieven over te dragen aan (vermoedelijk) zijn hulp Franz Xaver Süssmayr. Sindsdien zitten we met een soort halfproduct, met goddelijke aria's en ensembles van Mozart zelf, geflankeerd door vlakke en saaie ­recitatieven van Süssmayr.

Om het Probleem Süssmayr te omzeilen zijn er twee mogelijkheden.

1. Je voert La Clemenza di Tito niet op. Daar heeft niemand wat aan.

2. Je vervangt de recitatieven.

Bij De Nationale Opera lieten ze in 2002 de Duitse componist Manfred Trojahn nieuwe recitatieven schrijven, in een moderne stijl. Nadeel: een stijlclash. Voordeel: grote muzikale spanning.

Briljant
Maandagavond presenteerde DNO een derde mogelijkheid, die door het publiek met gejuich werd ontvangen.

Dirigent Teodor Currentzis en regisseur Peter Sellars schrapten waar dramaturgisch mogelijk de recitatieven van Süssmayr en vulden de open plekken met delen uit Mozarts nooit voltooide Mis in c uit 1783, met het Adagio und Fuge KV 546 en, helemaal aan het slot, met de Maurerische Trauermusik.

Dat bleek een niet minder dan briljante ingreep. Op de momenten waar in de problematische versie de boel inzakt, werd nu iedereen wakker geschud met geïnspireerde Mozart­muziek.

Voorbeeld. Als Servilia het huwelijksaanzoek van Tito weigert, omdat haar hart aan Annio toebehoort, toonzet Süssmayr in het recitatief een zijige tekst die de noblesse van Tito voor de zoveelste keer onderstreept.

Hier en nu
Maar Currentzis en Sellars knallen erin met de lofzang ­Laudamus Te uit de Mis in c, die juist Servilia's extatische blijdschap benadrukt. Een vergelijkbaar moment doet zich voor als Sesto heeft bekend dat hij achter de aanslag op Tito zit, waarna het koor uit de mis Qui Tollis Peccata Mundi inzet.

Opnieuw is dit een moment waarop je als luisteraar opveert. En als Tito aan het slot sterft, wat in de Süssmayrversie ook al niet gebeurt, deelt Currentzis een mokerslag uit door de Maurerische Trauermusik in te zetten, een van ­Mozarts mooiste stukken.

Mozart - La Clemenza di Tito

Door De Nationale Opera
Gehoord 7/8, Nationale Opera & Ballet
Nog te horen 9, 11, 13, 16, 19, 21, 24/5

Ook heel erg goed is de manier waarop de prachtige solo's voor bassetklarinet en bassethoorn theatraal gestalte krijgen, namelijk met de musicus op het toneel. Wonderschoon. Ook de zangers zijn stuk voor stuk uitstekend.

Regisseur Sellars plaats de handeling in het hier en nu. Sesto is een terrorist, compleet met bomgordel om en het koor brandt waxinelichtjes als bekend wordt dat er een aanslag op Tito is geweest.

Decorman George Tsypin zet Rome op een schitterend gestileerde manier in brand en wat Currentzis met zijn orkest musicAeterna in de bak en zijn koor op de bühne laat horen, tart elke beschrijving. Zijn dynamische opvattingen en tempokeuzes zijn geen voer voor puristen, maar hij brengt er een zeldzame massahyp­nose mee tot stand. Gaat dat horen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden