Ombudsman: 'Misdaad loont veel te makkelijk in Amsterdam'

De hoeveelheid zwart geld in Amsterdam en de ondermijning die dat met zich meebrengt, hebben een kritiek punt bereikt. Dat zegt de Amsterdamse Ombudsman, Arre Zuurmond.

Begin november viel de recherche panden binnen die door Albanese criminelen werden gebruikt.Beeld Amaury Miller

'Het wordt te gemakkelijk om met criminaliteit je geld te verdienen. De overheid is onduldbaar afwezig, waardoor het criminele carrièrepad te aantrekkelijk is geworden voor jonge mensen. Het hek is van de dam. De honderden miljoenen per jaar die in Amsterdam worden verdiend en rondgaan in de onderwereld, werken ontwrichtend voor de maatschappij."

Ombudsman Arre Zuurmond ziet dat de overheid afwezig is en hoe ook burgers het niet melden als criminaliteit zich nestelt in de samenleving. "Dat is beschaafd wegkijken voor wat er gebeurt."

De harde conclusie van Zuurmond komt kort nadat de politie in een tweetal rapporten ook al waarschuwde voor de enorme illegale geldstromen in Amsterdam. Internationale criminele netwerken die op grote schaal handelen in drugs, zijn in Amsterdam neergestreken, met alle ondermijnende gevolgen van dien.

Preventie
Korpschef Pieter-Jaap Aalbersberg vertelde recent in besloten kring dat zijn dienders een kopstuk uit de internationale drugshandel in Amsterdam aantroffen. Geschat vermogen van de man: een slordige 400 miljoen euro.

De strijd tegen de drugshandel brengt politie en justitie ertoe om de politiek om meer capaciteit en geld te vragen, maar ombudsman Arre Zuurmond ziet preventie als een interessantere oplossing (zie kader).

Zuurmond is geen ombudsman die vanachter zijn bureau wat rapporten leest en zo, op veilige afstand, de stand van het land becommentarieert. In zijn spreekkamer én op straat ziet hij de effecten van de ondermijnde criminaliteit in Amsterdam.

Onderhandse lening
Op straat: "Als ik rond het Leidseplein onderzoek doe naar drukte in de stad, hoor ik het voortdurend: in panden rond het plein heeft een groep mensen de macht die geen enkel belang heeft bij het verbeteren van de buurt. Ze komen uit de verkeerde hoek. Intussen hoor ik van het Openbaar Ministerie dat negentig procent van de overnames in de horeca gefinancierd wordt met een onderhandse lening."

In de spreekkamer: "Laatst was hier een vrouw, al aardig op leeftijd. Ze vertelde dat ze met hoge schulden kampt en dat ze daarom overwoog in te gaan op een aanbod dat ze had gekregen: één kamertje van haar huis ombouwen tot wietplantage. Dat soort mensen, kwetsbaren die aan de rand van de samenleving staan en die worden misbruikt door zware criminelen, zitten steeds vaker tegenover mij."

Miljoenen verdienen
Hij plaatst een kanttekening bij zijn verhaal: "Ik werk niet voor de politie of het Openbaar Ministerie, dus ik heb de mogelijkheden noch de bevoegdheden om dit allemaal uit te zoeken. Maar de ombudsman moet zich bekommeren om de rechtstaat. En dit raakt aan de kern van de rechtsstaat."

Laatst kon Zuurmond zich niet inhouden en startte hij toch een onderzoekje naar faillissementsfraude. Zo'n fraude kan ruwweg als volgt werken: iemand richt een bedrijf op met op papier flink wat betaald personeel in dienst. Spoedig gaan de zaken minder goed en wordt faillissement aangevraagd.

Vervolgens gaat het personeel naar het UWV en krijgt een WW-uitkering, waarvan een groot deel natuurlijk naar de oorspronkelijke oprichter van het malafide bedrijf ging. Iedereen wint - behalve de belastingbetaler.

Een beetje fraudeur kan miljoenen verdienen met deze truc. Per kwartaal.

Serieuze waarschuwing
Zuurmond: "Ons onderzoek kwam uit op een Amsterdams adres van nog geen veertig vierkante meter, waar 75 bedrijven stonden geregistreerd. Ook een showroom! Maar toen we nog maar net bezig waren, kregen we van een overheidsdienst een waarschuwing die we heel serieus namen: stop met het onderzoek, want we kunnen anders niet voor uw leven instaan. Toen zijn we maar weer opgehouden."

Zo heeft Zuurmond nog wel wat voorbeelden. Criminele Albanezen, die illegaal in Amsterdam verblijven. Spookwoningen, waar op papier niemand woont. Taxichauffeurs, die onverzekerd rondrijden. Winkels, die zonder blikken of blozen contante betalingen van duizenden euro's aannemen. Sociale huurwoningen die uitgepond worden als Airbnbadres.

Vooruit, eentje nog: "Ongeveer duizend echtparen in Amsterdam die in werkelijkheid samenwonen, hebben op papier twee adressen. Daar wordt grof van geprofiteerd: de ene woning verhuren ze zwart door aan expats, net als de parkeervergunning. Intussen vraagt de vrouw ook kinderopvangtoeslag aan, als alleenstaande. Sommigen verdienen zo tot wel 40.000 euro per jaar extra. Dat is dus een schadepost van veertig miljoen per jaar."

Onderwereld op voorsprong
"Het wordt te gemakkelijk," zegt Zuurmond. "Er staat een georganiseerde misdaad tegenover een ongeorganiseerde overheid. Natuurlijk moderniseren criminelen altijd sneller dan de overheid, maar de balans is zoek. De onderwereld heeft nu zo'n grote voorsprong, dat meer en meer mensen kiezen voor het snelle geld. Daardoor wordt die voorsprong alleen maar groter. "

Volgens Zuurmond zijn de gevolgen in de stad duidelijk: liquidaties, jonge, meedogenloze criminelen die nauwelijks bij politie en justitie in beeld zijn. "We zien onvoldoende in hoe diepgeworteld het is. Als je het aankaart wordt er met ongeloof gereageerd en vervolgens gaat men over tot de orde van de dag. Maar waar de overheid onduldbaar afwezig is, geldt het recht van de sterkste."

Volgens Ombudsman Zuurmond spelen ook gewone Amsterdammers een rol. "Als je een pilletje koopt, financier je de zware misdaad. Maar daar zijn we dan ineens heel naïef in."

Lees ook: Stad als cruciaal centrum voor internationale criminelen

Wat is ondermijning?
De term ondermijning is de laatste tien jaar in zwang geraakt bij de opsporingsdiensten, maar een algemeen geaccepteerde definitie is er nog altijd niet. Met ondermijning worden ruwweg de activiteiten van criminele samenwerkingsverbanden bedoeld, die de rechtsstaat en de maatschappelijke orde bedreigen en waardoor boven- en onderwereld vermengen.

'Preventie is de kans op oplossingen'
Pleit Zuurmond voor meer agenten op straat en harder optreden? Allerminst. "Het is geen capaciteitsvraagstuk, het is een innovatievraagstuk," zegt hij beslist. "Dit los je niet op met meer agenten, maar met slimmer handhaven, betere systemen en meer samenwerking."

Een voorbeeld: "De scanauto's van parkeerbeheer konden precies zien wanneer een gestolen auto in de stad stond. Ze kregen er zelfs een melding van. Maar die functie was uitgeschakeld in het systeem. Bij een eerste proefscan vonden ze tachtig gestolen auto's. Het heeft drie jaar gekost om dat weer ingeschakeld te krijgen. Nu krijgt de politie, via via, gelijk een melding."

De overheid is lang blijven hangen in oude denkpatronen, meent Zuurmond. Niet de pakkans moet worden vergroot, maar de pleegkans moet worden verlaagd, betoogt hij. Daarvoor moeten overheidsonderdelen 'horizontaal kijken' en elkaar helpen door informatie uit te wisselen.

Cruciaal is volgens Zuurmond dat elk delict een bepaald gedragspatroon kent. "Breng dat patroon in kaart en je kan het delict voorkomen. De mogelijkheden zitten niet in de opsporing. De kansen zitten in preventie."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden