Column

Of ik kan schrijven, weet ik niet. Ik kan in ieder geval lezen

Theodor Holman
Theodor Holman. Beeld Wolff
Theodor Holman.Beeld Wolff

Of ik kan schrijven, weet ik niet, maar ik kan in ieder geval lezen.

Ik heb zelfs het idee dat ik weet wanneer een boek goed is, of niet. Vermoedelijk weet ik ook of een boek heel goed is.

Ik heb nu iets gelezen dat ik zo ongelooflijk goed vind, zo prachtig, dat ik superlatieven te kort kom. Het is De Wereld Waar Ik Buiten Sta - Oorlogsdagboek 1942-1945 van de dichteres Hanny Michaelis. (1922-2007).

Het is fenomenaal. Ik durf de stelling aan dat dit boek de opvolger is van het dagboek van Anne Frank. Misschien is het wel beter. Het is onbegrijpelijk dat dit boek al enkele maanden uit is, en dat niet iedereen erover spreekt.

Hanny Michaelis was twintig toen ze dit dagboek schreef. Het gaat over alles: over liefde, over de oorlog, over Jood zijn in de oorlog, over christelijk antisemitisme, over onderduik, over pijn, over Nederland, over de Duitsers, over de Joodse Raad...

Er passeert een reeks van intellectuelen. De een aardig, de ander laf, op de een wordt ze verliefd, de ander verafschuwt ze. Het is duizend bladzijden huilen, lachen, verbazen. De stijl is prachtig, de observaties zijn raak; ik ben totaal beduusd van dit boek.

De oorlog door de ogen van een jong meisje dat vol in het leven wil staan, maar dat niet kan, niet mag. Dat haar ouders verliest en moet onderduiken en dan terechtkomt in een merkwaardige wereld waarin je soms dankbaarheid moet tonen, terwijl je niet dankbaar bent.

Ze is een typische gymnasiaste, in elke regel merk je het Vossius. Maar in elke regel merk je ook de jeugd. En zelfs de humor. Dat zij verliefd werd op Gerard Reve en hij op haar, begrijp ik onmiddellijk.

Kenmerk van dit boek is de meedogenloze eerlijkheid. ­Uiteraard: het boek was niet voor publicatie bestemd en werd pas na de dood van ­Michaelis in haar papieren ­gevonden.

De oorlogsjaren heb ik nog nooit zo levendig beschreven gezien. In achteloze zinnetjes. Bijvoorbeeld als ze beschrijft dat het afweergeschut op het Hirschgebouw maar blijft knallen. Of dat ze stiekem naar haar huis in Amsterdam gaat en merkt dat er andere mensen wonen. En 's avonds in bed liggen en geen raad weten met seksuele gevoelens voor iemand die is opgepakt.

Wat een boek!

Hanny Michaelis moet postuum alle prijzen krijgen die er zijn.

Theodor Holman (1953) is columnist, schrijver, televisie- en radiomaker. Elke dag, uitgezonderd zondag, lees je hier zijn column. Lees al zijn columns terug in het archief.

Reageren? t.holman@parool.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden