Oeuvreprijs voor Paul Mijksenaar, de man die ons overal de weg wijst

Vanavond krijgt grafisch vormgever Paul Mijksenaar de BNO Piet Zwart Prijs, een oeuvreprijs voor functioneel ontwerp.

Met de knalgele bewegwijzering voor Schiphol maakte Paul Mijksenaar in 1989 school. 'Een van de redenen van het succes is dat het zo opvalt.'Beeld Wikipedia

'The Godfather of wayfinding' wordt hij genoemd, en de 'Nurse Ratched of signs'. Paul Mijksenaar kan er wel om lachen.

'The New York Times schreef dat. Het was positief bedoeld hoor, Nurse Ratched is een bazig iemand die de boel goed in de hand houdt. En uiteindelijk had ze wel gelijk, denk ik. Laatst werd ik met Monsieur Hulot vergeleken, uit Jacques Tati's Playtime. Dat vond ik ook leuk gevonden. Monsieur Hulot neemt alles letterlijk.'

'Dat doe ik ook. Als ik een bord zie met een pijl, dan loop ik die kant op, zelfs al weet ik dat het niet goed kan zijn. Dan loop ik tegen een muur op of zo, en begrijp ik: ik moet niet nu, maar pas over twintig meter rechtsaf,' zegt Mijksenaar in het Amsterdamse hoofdkwartier van Mijksenaar wayfinding experts, waar iedere dag zo'n 25 werknemers en stagiairs in wisselende teams aan het werk zijn voor tientallen klanten.

Overal ter wereld
Vandaag krijgt Mijksenaar de prestigieuze BNO Piet Zwart Prijs, een lifetime achievement award voor functioneel ontwerp. Volgens de vakjury weet Mijksenaar ingewikkelde informatie glashelder over te brengen en zijn alle ontwerpers die zich succesvol toeleggen op datavisualisatie en zich met name digitaal profileren in grote mate schatplichtig aan Mijksenaar. 'Zijn manier van ontwerpen, gebaseerd op data-analyse en organisatie, is even essentieel als urgent voor de toekomst.'

Sinds hij in 1989 de baanbrekende bewegwijzering voor Schiphol maakte, geldt Mijksenaar als dé specialist op het gebied van information design en 'wayfinding'. Zijn bureau maakte sindsdien overal ter wereld bewegwijzering voor tal van grote vliegvelden. In Nederland is het bureau vooral bekend vanwege zijn bewegwijzering voor Amsterdam CS, en het Amsterdam Museum, en meer recent voor de Noord/Zuidlijn, Artis en Ons' Lieve Heer op Solder; ook helpt hij Amsterdammers sneller en beter hun fietsen te stallen, onder meer met de bewegwijzering bij de OBA.

Culturele verschillen
'Er zijn wel mensen die zeggen: dat is typisch een Mijksenaar, maar ik ben daar helemaal niet op die manier mee bezig. Ja, ons werk het heeft een soort helderheid, geen frutsels, no-nonsense, dat zie ik zelf ook wel. Het gaat om de balans tussen esthetiek en functionaliteit. Die schiet te vaak door naar één kant: of het is mooi, maar niet functioneel, of het is superfunctioneel maar niet mooi. Het is een drie-eenheid; het gaat om schoonheid, betrouwbaarheid en functionaliteit.'

Culturele verschillen spelen in de wereld van het information design nauwelijks een rol, meent Mijksenaar. 'Een koffiezetmachine van Braun werkt net zo in Japan als bij ons. Er zijn wel lokale verschillen: wij hebben omafietsen, in Italië hebben ze mountainbikes, daar zal je aanpassingen aan moeten doen. En in Amerika en India zijn ze wat behoudender. Maar wij kunnen met onze pictogrammen, kleuren en pijlen over de hele wereld terecht.'

Spielberg
Ook smaakverschillen zouden buiten de discussie moeten blijven. 'Maar dat lukt niet altijd. Een vliegveld op Aruba wilde laatst iets Caribisch in een ontwerp. Het gekke is: dan doe je dat - ik vond het best leuk eens zoiets te proberen, een blauwe zee, de zon, het strand en wat kleurtjes; voor de functionaliteit was het geen probleem - en dan deinzen ze toch weer terug en willen ze het toch liever net als Schiphol hebben.

Het bureau is ook wel eens gebeld door een museum omdat de directeur Schiphol zo goed vond. 'Maar die zegt dan weer: het moet niet zo geel, want dat vinden ze veel te schreeuwerig. Dat kan ik me ook wel weer voorstellen. Maar dat is natuurlijk wel een van de redenen van het succes: dat het zo opvalt.'

Mijksenaars ontwerpen drongen zelfs door tot Hollywood. Voor The Terminal (2004) liet Steven Spielberg een door Mijksenaar ingerichte terminal van het New Yorkse vliegveld JFK Airport nabouwen in een oude bommenwerperhangar in Californië. Spielberg vroeg Mijksenaar om advies over de bewegwijzering.

Ultieme wens
'Ze belden, twee dagen later zat ik in Hollywood aan tafel met de production designer. Ik mocht een offerte maken en toen zijn we in Amsterdam aan de slag gegaan. Later kreeg ik een uitnodiging om op de set naar de opnames te komen kijken. Ik moest de hele dag zorgen dat ik Spielbergs rug zag, zodat ik buiten beeld zou blijven. Aan het einde van de draaidag kwam hij naar me toe. 'Dus u bent de meneer van de borden,' zei hij. We hebben even gepraat en ik heb 'm een boek gegeven over gebruiksaanwijzingen. Vond ie leuk.'

'Hij stond wat te bladeren, maar op een gegeven moment vond zijn assistent het welletjes. 'Steve, we have to move,' zei ze. 'Okay, put it in my helicopter,' antwoordde Spielberg. Dat is mijn ultieme wens: dat ik dat ooit nog eens tegen iemand kan zeggen!'

De BNO Piet Zwart Prijs wordt uitgereikt tijdens de awardshow van de Dutch Design Week in Eindhoven. Maandagavond vertelt Mijksenaar in Pakhuis de Zwijger over zijn carrière, inspiratiebronnen en ambacht; dinsdag geeft hij in Artis een (uitverkochte) lezing over de toekomst van het ontwerpmetier.

Paul MijksenaarBeeld Dingena Mol
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden