Plus

'Obstipatie komt veel voor bij kinderen'

Harde ontlasting kan bij jonge kinderen leiden tot poepangst, of zelfs ernstige vormen van obstipatie. 'Poepdokter' Ilan Koppen heeft groot respect voor de jonge patiënten. 'Het is een enorm invaliderende aandoening.'

Beeld Rein Janssen

Kleuters die na een harde, pijnlijke ontlasting niet meer durven te poepen. Het is een verschijnsel dat veel ouders wel kennen, uit ervaring met de potjestraining van hun eigen kinderen of van opgevangen verhalen op de crèche.

Tijdens zijn promotieonderzoek merkte Ilan Koppen dat er desondanks een taboe op het onderwerp rust. Toch schuwt de jonge promovendus het niet op feestjes en borrels tekst en uitleg te geven over wat hij als 'poepdokter' onderzoekt. "Uiteindelijk spreekt poep toch meer tot de verbeelding dan de hypotheekrenteaftrek."

U bent gepromoveerd op functionele obstipatie bij kinderen. Hoe bent u op dit onderwerp voor uw promotieonderzoek gekomen?
"Obstipatie bij kinderen is een veelvoorkomend en vaak lastig probleem. Het label functioneel betekent eigenlijk dat er organisch niets mis is met het lichaam. Alles zou moeten werken, toch functioneert het vaak door een gedragsmatige component niet."

"Tijdens mijn stage op de afdeling kinderchirurgie zag ik opeens kinderen met ernstige therapieresistente klachten die een stoma kregen. Dat was confronterend."

Is obstipatie niet slechts een tijdelijke aandoening bij kleuters, die moeite hebben met het leren poepen op een pot?
"Een gesprek na een eerste pijnlijke of emotionele poepervaring kan al helpen. Maar, helaas niet in alle gevallen. Als de ontlasting wordt opgehouden, neemt de kans op fecesincontinentie toe."

"Zachte ontlasting passeert dan ongemerkt de harde fecesmassa in het rectum, waardoor het kind 'een ongelukje' heeft. Er ontstaat vaak een vicieuze cirkel waarbij ophoudgedrag leidt tot harde ontlasting wat vervolgens weer leidt tot meer ophoudgedrag om pijnlijke defecatie te voorkomen."

Is het doorspreken van de aandoening niet lastig met kleuters?
"Ik heb als 'poepdokter' laagdrempelige consulten, we tekenen samen wat af. Door het stellen van de juiste vragen en inzet van visuele ontlastingsschalen, plaatjes van verschillende vormen ontlasting, kun je uit jonge patiënten veel informatie halen. Met een goede instructie, uitleg en medicatie kunnen ze snel van het probleem af zijn."

Is er ook een groep bij wie de behandeling niet aanslaat?
"Er zijn schrijnende gevallen, die niet reageren op medicatie of rectaal spoelen. Voor deze uitzonderlijke groep komt de kwaliteit van het leven in het gedrang. Een chirurgische ingreep is dan een laatste optie. Maar pas in de tienerjaren, na uitgebreid psychologisch en psychiatrisch onderzoek."

"Het aanbrengen van een stoma of een soort pacemaker in de dikke darm is ook niet altijd in één keer succesvol. Dat heeft een ontzettende impact op de kinderen en hun ouders."

Hoe groot is die groep schrijnendste gevallen?
"De afgelopen vijf jaar zijn in het Emma Kinderziekenhuis in Amsterdam meer dan dertig kinderen uit heel Nederland met onbehandelbare obstipatieklachten geopereerd. In het vervolgonderzoek gaan we meer internationaal samenwerken om een grote populatie te kunnen onderzoeken."

U heeft ook de mogelijke relatie onderzocht met adhd en obesitas. Is er een link?
"De combinatie tussen functionele obstipatie en adhd lijkt vaak voor te komen. Kinderen met adhd hebben moeite met het verwerken van prikkels, dus ook met de aandrang om te poepen."

Ilan Koppen Beeld -

"De theorie dat obesitas mechanisch zou kunnen zorgen voor obstipatie, kunnen we nog niet volledig aantonen. Westerse studies toonden eerder een associatie aan, maar ons eigen onderzoek in Colombia leverde net als andere niet-Westerse studies geen match op."

Welke onderzoeksresultaten hebben u het meest verrast?
"Dat de kinderen die chirurgie hebben moeten ondergaan ondanks complicaties en herhalingsoperaties uiteindelijk tevreden zijn met het resultaat. Het toont aan hoe lastig en onhandelbaar hun leven voordien was, toen ze door buikpijn of de angst voor ongelukjes aan huis waren gekluisterd. Het is een enorm invaliderende, intimiderende aandoening."

U verwacht veel van de inzet van technologie.
"Veel adviezen en ondersteuning, die wij aanbieden op de polikliniek zou digitaal kunnen worden ondersteund. Denk aan een app, met educatie, animaties en video's. En uiteraard met spelelementen."

"Stimuleer de kinderen met een puntenspaarsysteem om hun voorgeschreven toilettraining vol te houden. Alles met als doel de kinderen, hun ouders en de rest van het gezin meer inzicht en controle te geven over het ziektebeeld."

Ilan Koppen

Amsterdam, 25 mei 1988

1991 zindelijk op de pot
2000-2006 Barlaeus Gymnasium, Amsterdam
2006-2013 geneeskunde, Vrije Universiteit Amsterdam
2013-2014 arts-assistent afdeling kindergeneeskunde OLVG West, Amsterdam
2014-2017 promotieonderzoek Emma Kinderzieken­huis/AMC/Nationwide Children's Hospital, Columbus Ohio (VS).
2018 proefschrift Functional defecation disorders in children - Novel insights into epidemiology, evaluation and management.
2018-heden opleiding kinderarts AMC, Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden