Plus

Noem het liefde is een eigentijds liefdesverhaal

Daan Heerma van Voss schreef met Noem het liefde een eigentijds liefdesverhaal. Over hoe de ervaring van de liefde ondergeschikt is geraakt aan het ideale plaatje dat gedeeld kan worden.

Beeld -

Het plan was Amsterdamse plekken langs te gaan waar zich scènes afspelen van zijn nieuwe roman Noem het liefde. Maar het hoost en in Luxembourg - locatie: Spui, Het Lieverdje - is het droog, warm en vol; toeristen in regenponcho verdringen elkaar om een tafeltje.

"Ik vind het eigenlijk wel mooi, snertweer op de dag dat we het over de liefde gaan hebben," zegt Daan Heerma van Voss (32). "Het is ook wel een deel van de Nederlandse liefdeservaring: net te veel tegenwind, het restaurant dat geen plek meer heeft, iedereen die er verlept bijloopt. Er zit altijd iets lulligs in Nederlandse liefdesverhalen. Amsterdam is een prachtig decor als het meezit en de zon schijnt. Maar ja, dat doet het hier nu eenmaal niet zo vaak."

Liefde
Noem het liefde gaat over de liefde tussen de 34-jarige Tomas en het 18-jarige meisje A. 'Zo heette ze, zolang ze van mij was. Al op die eerste avond nam ik mezelf voor haar echte naam nooit uit te spreken. Zo zou ik haar nooit helemaal hoeven delen.'

Een onversneden liefdesroman, omdat hij merkte dat het thema er bij andere boeken bijna altijd via een omweg in zit en hij juist die liefde centraal wilde stellen. "Het heeft me altijd beziggehouden. Liefde is de moeilijkste, maar ook belangrijkste menselijke band die er is. Iedereen is naar een vorm van liefde op zoek en ik wilde dat een keer helemaal uitdiepen, helemaal uitvechten, en dat vervolgens verpakken in een liefdesverhaal dat de lezer meeneemt, zoals alleen een liefdesverhaal dat kan."

"Zonder te vervallen in sentimentaliteit, zoals dat negen van de tien keer gebeurt in boeken en films over de liefde. Ik houd niet van emoties die je worden opgedrongen, ik ben er allergisch voor als er een blik violen wordt opengetrokken. Daarom moest ik de emoties die ik had als schrijver, lezer en personage eindeloos wegen. Is dit echt? Of is dit de conventie die hoort bij het liefdesverhaal? Alles moest echt zijn."

Beeld -

Het begon met een stapel aantekeningen die hij had gemaakt over een echte, onbegrijpelijke liefde die zes jaar geleden eindigde. Hij begreep niet waarom het uit was gegaan en niet waarom het ooit was begonnen. "Ik begreep er helemaal niets van, daarom ging ik die aantekeningen maken. Het was een soort autopsierapport van een liefde."

"Wat ik van liefdes die uitgaan altijd het moeilijkst heb gevonden: al die mooie details en momenten. Wat als die ander daar nooit meer aan denkt en alleen jij degene bent die daarover waakt? Bestaan ze dan nog wel? Mijn aanpak was toen die herinneringen voor twee te bewaren. Maar dan ben je ook gek, dan ben je aan het verheerlijken, dan ben jij degene die bepaalt wat het allemaal waard is geweest. Ik werd de conservator van mijn liefdesleven."

Hij had de aantekeningen weggelegd, er niet meer naar gekeken, maar twee jaar later dacht hij: ergens in dat rapport moet iets staan over toen die liefde lééfde. "Ik had inmiddels meer afstand en ik ben dat verhaal gaan veranderen en omgooien. Noem het liefde is een liefdesverhaal geworden dat in niets meer lijkt op mijn eigen verhaal of het hare of het onze. Behalve dat alle gevoelens ooit door mij zijn gevoeld en alle gedachten ooit door mij zijn gedacht."

Liefdespropaganda
Hij vond de tijd rijp voor een liefdesverhaal, zegt Heerma van Voss, waaruit duidelijk wordt hoe anders de generaties van nu de liefde benaderen. "Voor mijn generatie en iedereen daaronder is liefde iets problematisch aan het worden. Er is zoveel liefdespropaganda van de romcoms, de social media, de vloggers en instagrammers die laten zien hoe de perfecte liefde eruit moet zien."

"Op je telefoon zie je plaatjes van mensen met hun perfecte geliefde in de perfecte stad in het perfecte zonlicht - en als het zonlicht niet perfect is gaat er wel een filtertje overheen. De ervaring wordt ondergeschikt gemaakt aan het beeld. Daar heb ik last van en mijn generatiegenoten ook. Je ziet alleen het perfecte eindresultaat. Maar je ziet niet dat ze diezelfde ochtend ruzie hebben gehad om iets onbenulligs, je ziet niet dat ze vanavond door de regen naar de schouwburg lopen. Je ziet alleen: dat wil ik ook. Dat leidt tot verkramping, paniek, desillusie. Zo onnodig."

"Hoe jonger, hoe minder mensen nieuwsgierig zijn naar wat liefde nou echt is. We zijn bang voor imperfectie. Maar op je achttiende of twintigste weet je niet wat perfecte liefde is - je zou die niet eens herkennen. Je moet vallen, je hart gebroken krijgen, harten breken om te weten wat liefde waard is. Vroeger dacht ik: ideaalbeelden zijn belangrijk. Nu denk ik: ze zijn giftig. Liefde moet je leren."

Weber
Het café, daar zouden we ook naartoe. Weber of een van die andere cafés tegenover het DeLaMar. Waar Tomas en het meisje A. in de vensterbank zitten en zij hem haar teennagels laat lakken. Bij hun eerste ontmoeting. Al was die volgens Tomas toen hij voorkwam dat ze werd aangereden door een taxi op een zebra bij het Leidseplein en vertelt het meisje A. dat het in Parijs was.

"Het café, de ouderwetse manier waarop je iemand leert kennen. Maar elkaar ontmoeten in een café is niet uniek genoeg meer. Dat moet de Eiffeltoren zijn of juist een plekje dat niemand kent. Als je jonge mensen vraagt waar ze elkaar ontmoet hebben wordt het vaak een soort scène uit een romantische film. Dat het meisje A. geen genoegen neemt met het café zegt veel."

"De generatie van pakweg 18-35 jaar is extreem romantisch, maar het is het willen leven van een sprookje. Het gaat om momenten die je kunt delen. De ring, de bruidsjurk, de echo. Ik ben daarin ouderwets, ik vind het veel waardevoller als je zoiets voor jezelf houdt."

Kramer vs Kramer
Hij woont sinds een jaar samen, is verliefd, en 'soort van' gelukkig. Maar die ring, die bruidsjurk - hij denkt dat die nu eerder een belemmering zouden zijn van de liefde dan de bekroning. "Ik ben al verder dan ik dacht. En het idee van scheiden lijkt me zo catastrofaal dat ik het minder zou durven. Dan kom ik altijd uit op Kramer vs. Kramer, deze keuze schuif ik nog even voor me uit."

Tussen de natte jassen door hebben we uitzicht op Het Lieverdje, waar de ouders van Tomas elkaar ontmoetten, symbool voor de idealen van de jaren zestig en zeventig, voor samen dingen willen veranderen. Maar nu, zegt Heerma van Voss, vecht iedereen zijn eigen strijd.

"Het meisje A en mijn hoofdpersoon lopen er rond in mijn boek; voor hem betekent de plek veel vanwege zijn ouders, omdat het voor hen de plek van grote idealen was. Maar zij ziet alleen een beeldje. Haar idealen zijn er niet minder om, ze zijn misschien zelfs groter dan die van toen. Maar zij heeft geen zin de kou te trotseren om te protesteren, het idee dat je er iets voor moet doen of laten is bijna verdwenen. We willen meer, maar wel op een comfortabele manier."

"Daar heb ik geen waardeoordeel over, maar dat is wat er gebeurt met liefde. We willen meer van de liefde dan onze ouders, maar we willen er minder voor doen of laten. Omdat je het verdient, dat is wat je tegen jezelf moet zeggen tegenwoordig. En dat zeggen anderen ook tegen je: omdat je het verdient. Ik zou zeggen: kijk eens wat de ander verdient."

Journalistieke prijs De Tegel

Daan Heerma van Voss is romanschrijver, historicus, en columnist bij De Morgen en NRC Handelsblad. Voor zijn interviews in De Groene Amsterdammer kreeg hij in 2012 de journalistieke prijs De Tegel uitgereikt. Eerdere boeken van zijn hand zijn Een zondagsman (2010), Ultimatum (2015) en De laatste oorlog (2016). Hij is de zoon van oud-omroepbaas Arend Jan Heerma van Voss en hoogleraar sociologie Christien Brinkgreve.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden