Nobelprijs voor Vrede naar Fin Ahtisaari

Jakarta, 13 augustus 2006. De Indonesische vicepresident Jusuf Kalla (m) praat met Martti Ahtisaari (r) terwijl Malik Mahmud, leider van de Vrij Atjeh-beweging GAM (l) toekijkt. Foto EPA/Mast Irham

OSLO - De Nobelprijs voor de Vrede gaat dit jaar naar de Finse oud-president Martti Ahtisaari. Dat heeft het Nobelprijscomité vrijdag bekendgemaakt in de Noorse hoofdstad Oslo.

De laatste vredesmissie van Ahtisaari was echter niet zijn gelukkigste. Ahtisaari slaagde er niet in een oplossing te vinden voor de toekomst van de Servische provincie Kosovo. Als speciaal VN-gezant onderhandelde hij in 2006 met Servische en Albanese delegaties. Servië wilde de sinds 1999 onder VN-bestuur staande provincie alleen meer autonomie geven. De Albanezen, die 90 procent van de Kosovaarse bevolking uitmaken, eisten onafhankelijkheid
Ahtisaari kwam er niet uit. Hij stelde voor Kosovo onder Albanese leiding de mogelijkheid te geven zelf zijn zaken te gaan regelen. Een eigen regering, parlement, vlag, volkslied en de mogelijkheid zich aan te sluiten bij internationale organisaties. Dat alles, voor een paar jaar, onder toezicht van de EU. Totdat vaststond dat de Albanezen de Serviërs in de regio niet discrimineerden.

Belgrado noemde het voorstel 'een opstap naar onafhankelijkheid' en daarmee onaanvaardbaar. Steun kreeg Servië van Rusland, een VN-vetomacht. Het plan-Ahtisaari bleek onhaalbaar. Er kwamen nieuwe onderhandelingen waarbij de 'bevooroordeelde' Ahtisaari niet meer gewenst was. Het betekende een grote teleurstelling voor hem. In het oplossen van andere conflicten was hij echter succesvol, wat hem nu de vredesprijs heeft opgeleverd.

Martti Ahtisaari werd op 23 juni 1937 geboren in Viipuri, het huidige Vyborg (Rusland). Het gezin vluchtte uit angst voor Sovjettroepen. Ahtisaari werd onderwijzer, een baan die hem ook naar Pakistan bracht. In 1965 kreeg hij een baan op Buitenlandse Zaken, waar hij werd belast met ontwikkelingshulp. In 1973 vertrok hij als ambassadeur naar Tanzania. Daarna volgden Zambia, Somalië en Mozambique.

In 1977 kwam hij bij de VN terecht als commissaris voor Namibië. Met dat door Zuid- Afrikaanse troepen bezette land bleef hij tot de onafhankelijkheid in 1990 verbonden. Hij was in belangrijke mate betrokken bij het vertrek van de bezetters.
In eigen land stelde sociaaldemocraat Ahtisaari zich in 1993 kandidaat voor het presidentschap. De verkiezing in 2004 won hij. Als staatshoofd bemoeide hij zich actief met vrede in Kosovo. In 1999 wist hij een akkoord met de Servische leider Milosevic te sluiten.

De Finnen vonden zijn buitenlandse optredens echter te uitgesproken. In 2000 stelde Ahtisaari zich niet opnieuw kandidaat. Hij stichtte het Crisis Management Initiatief (CMI), een instantie die wil helpen vrede te bereiken in conflictgebieden.

Ahtisaari zelf werd door de Britten gevraagd toezicht te houden op de ontwapening van de IRA in het kader van het vredesplan in Noord-Ierland. In 2005 leidde de Fin onderhandelingen tussen de Indonesische regering en de GAM, de bevrijdingsbeweging op Atjeh. Hij wist een akkoord te bereiken waardoor er na bijna 30 jaar strijd vrede kwam.

De Russische politicus Tsjernomyrdin noemde Ahtisaari ooit een aambeeld waar het goed tegenaan beuken was. Ze werkten in 1999 samen bij het oplossen van de Kosovo-crisis. Over de gesprekken met Milosevic heeft Ahtisaari geen scrupules. Tegenover deze krant zei hij ooit: ''Je hebt geen keuze, je moet dit soort mensen spreken. Je hebt niet altijd de luxe dat je alleen met aardige personen kunt praten. Hoe kun je ze ooit overtuigen en vertrouwen wekken als je ze nooit spreekt?"

''Het is een kwestie van vertrouwen genereren. Dat is een methode om te bereiken wat je wilt bereiken. Je moet daarbij je rug recht kunnen houden en je moet goed doorhebben wat er speelt. Je moet ook afstand kunnen nemen, maar soms moet je boos worden. Zo min mogelijk, maar af en toe helpt het."

Dat hij zich zo actief inzette voor vrede in conflictgebieden verklaarde hij eens door te wijzen op zijn eigen afkomst. ''Ik kom uit Karelië, het gebied dat Finland na de Tweede Wereldoorlog aan de Russen moest afstaan. Ik ben destijds met mijn moeder (zijn vader zat in het leger, red.) in het noorden van Finland van plaats naar plaats getrokken."
''Dergelijke gebeurtenissen maken je extra gevoelig voor het lot van vluchtelingen. Hoe ze gedwongen worden telkens elders te bivakkeren, hoe dankbaar ze de mensen kunnen zijn die hen onderdak hebben verschaft. Ik weet wat het is om vluchteling te zijn, te zijn overgeleverd aan de genade van anderen en je te moeten aanpassen.''

Ahtisaari wist een grote reputatie als vredesstichter op te bouwen. ''Ik ben al bij zo veel conflicten betrokken geweest, dat mensen mij makkelijker accepteren'', zei hij ooit. Bijkomend voordeel: Ahtisaari kwam uit het neutrale Finland.

Een van Ahtisaari's opvallende trekjes was volgens mensen die met hem om de onderhandelingstafel zaten: als hij met zijn pen op tafel begon te tikken, wist je dat het goed fout zat met de gesprekken. Soms trok hij zich ineens terug. Dan moesten de partijen het zelf maar uitzoeken. Gesprekken vonden vaak plaats op informele locaties, bijvoorbeeld een bungalow buiten Helsinki, waar hij de Indonesische regering en de GAM met elkaar liet praten.

Ahtisaari trad als onderhandelaar resoluut op maar kon ook goed luisteren en zorgde ervoor dat iedereen aan het woord kwam. Aardig zijn om aardig te zijn, deed hij niet. Ook vermeed hij geen moeilijke onderwerpen. Sommigen noemen zijn zelfvertrouwen een vorm van arrogantie. Ze hekelen zijn gebrek aan humor en zijn woede-uitbarstingen, inclusief een zuur gezicht en het weggooien van zijn pen.

Ahtisaari gaf daarvoor zelf eens deze verklaring: ''In sommige situaties moet je een beetje theater spelen. Ik kan mensen doordringend ondervragen, ze voorzichtig een bepaalde richting opduwen en het spel soms hard spelen. Maar ik ben een oude man en vertel mijn jongere collega's altijd 'doe het zelf niet zo'.''

Over zijn eigen loopbaan is hij tevreden. ''Ik heb geluk gehad in mijn leven. Ik heb interessante dingen kunnen doen, en mijn werk is succesvol geweest. Het is erg bevredigend als je resultaten kunt boeken." Een echte beloning, de Nobelprijs voor de vrede, liep Ahtisaari tot nu toe altijd mis, ondanks vele nominaties, zoals in 2005 en 2006. Dit jaar was het echter raak. (GPD)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden