Update

Nobelprijs Scheikunde naar wetenschappers

De Nobelprijs voor Scheikunde is woensdag in Stockholm toegekend aan drie wetenschappers. (VLNR op het scherm) De Amerikanen Venkatraman Ramakrishnan en Thomas Steitz en de Israëlische Ada Yonath krijgen de onderscheiding voor hun studies van de structuur en de functie van het ribosoom. Foto AFP

STOCKHOLM - De Nobelprijs voor scheikunde 2009 is woensdag toegekend aan de Amerikanen Venkatraman Ramakrishnan en Thomas Steitz en de Israëlische Ada Yonath. Yonath is pas de vierde vrouw, en de eerste sinds 1964, die de Nobelprijs voor scheikunde krijgt. De Koninklijke Zweedse Academie van Wetenschappen zei dat de drie worden onderscheiden voor hun onderzoek naar de bouw en werking van ribosomen.

Het werk van de drie is van fundamenteel belang geweest voor de wetenschappelijke kennis over leven en de ontwikkeling van antibiotica tegen verschillende ziektes. De prijswinnaars hebben driedimensionale modellen gemaakt waarmee bepaald kan worden hoe antibiotica aan ribosomen binden.

Iedere cel van elk organisme bezit DNA, de blauwdruk voor het leven. Zonder andere moleculen doen deze DNA-moleculen echter niets. Er is een 'apparaat' nodig dat informatie in het DNA vertaalt. Dat doen ribosomen. Ribosomen gebruiken de blauwdrukken van het DNA om levende materie te genereren.

Aan de hand van informatie in het DNA maken ribosomen eiwitten: zuurstofdragende hemoglobine, antilichamen voor het immuunsysteem, hormonen als insuline, het collageen van de huid of enzymen die suiker afbreken. Er komen tienduizenden verschillende soorten eiwitten voor in het lichaam en die hebben allemaal een andere vorm en functie. Ze bouwen en controleren het leven op moleculair niveau.

Het is dus van fundamenteel belang om te weten hoe ribosomen, de vervaardigers van eiwitten, functioneren. Deze kennis kan namelijk direct in de praktijk worden gebracht; veel hedendaagse antibiotica schakelen de ribosomen van ziekteverwekkende bacteriën uit, waarna de bacterie sterft.

''Alle drie gebruikten de methode van röntgendiffractie om de positie te bepalen van alle honderdduizenden atomen waaruit een ribosoom bestaat'', aldus de Academie. Met deze kennis werden vervolgens driedimensionale modellen vervaardigd die tonen hoe verschillende antibiotica aan ribosomen hechten.

De in India geboren Ramakrishnan (57) is onderzoeksleider van de afdeling voor structuuronderzoek van het laboratorium voor moleculaire biologie in Cambridge. Steitz (69) komt uit Milwaukee en is hoogleraar moleculaire biofysica en biochemie aan de Yale universiteit en daarnaast verbonden aan het Medisch Instituut Howard Hughes in New Haven, in de Amerikaanse staat Connecticut. Yonnath (70) werkt als hoogleraar structuurbiologie bij het wetenschappelijk instituut Weizmann in Rehovot, in Israël.

Hun werk bouwt voort op onder meer de evolutietheorie van Charles Darwin en op het werk van James Watson, Francis Crick en Maurice Wilkins, die in 1962 de Nobelprijs wonnen voor het ontdekken van de structuur van DNA, de dubbele helix.

Aan de prijs is een bedrag van tien miljoen kroon (iets minder dan een miljoen euro) verbonden. De prijs wordt op 10 december in Stockholm uitgereikt. De winnaars van de Nobelprijzen voor literatuur en de vrede worden later in de week bekendgemaakt. Wie de Nobelprijs voor economie heeft gewonnen wordt op 12 oktober wereldkundig gemaakt. (AP)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden