Plus

Niklas Zennström: 'Europa wordt groter dan Silicon Valley'

Niklas Zennström is terug in Amsterdam, de stad waar hij begin deze eeuw Kazaa en Skype opzette. Nu om als kruisvaarder voor de Europese techindustrie de volgende generatie te steunen.

Niklas Zennström bij Messagebird, het bedrijf waar hij vorig jaar 60 miljoen dollar in stak. Beeld Mats van Soolingen

Als hij stilletjes tussen de elf nieuwe rekruten zou gaan zitten die vanochtend wat onwennig aanschuiven op de uitgewoonde banken van de Amsterdamse techparel Messagebird zou het niemand echt opvallen.

Niklas Zennström (52) was zelf zo'n techstarter, ook in Amsterdam, achttien jaar gleden. Nu steekt hij starters van deze tijd, ook financieel, de helpende hand toe. Zoals telecomsucces Messagebird in de Baarsjes, waarin zijn investeringsfonds Atomico vorig jaar oktober 60 miljoen dollar stak.

Zennström is deze week in Amsterdam om Nederlandse pensioenfondsen over te halen meer geld in Europese tech te steken. Want net als begin deze eeuw, toen de Zweed tevergeefs vanuit de hoofdstad geld zocht om zijn bestandsuitwisselaar (Kazaa) en belbedrijf (Skype) op poten te zetten, lopen Europese techbedrijven nog altijd tegen muren op. En dat wil Zennström veranderen.

Miljardenbedrijven
Hij maakte zelf mee hoe kil het techklimaat werd nadat in 2000 de dotcombubble was geknapt. "Voor Sillicon Valley was die crash een blip, voor ons het einde der tijden. Mensen dachten letterlijk dat tech hier niet werkte."

Dat heeft in vooral Angelsaksische techkringen dedain jegens Europese tech meegebracht en die blijkt moeilijk te bestrijden.

Er kan volgens Zennström niet langer op Europa worden neergekeken. "Europa is de Amerikaanse techindustrie in Silicon Valley keihard aan het inhalen. Toen wij Skype in 2005 voor ruim 3 miljard dollar aan eBay verkochten, zei iedereen dat we daar in Europa nooit meer overheen zouden gaan."

De feiten zijn anders: "Afgelopen maart is Spotify voor 30 miljard dollar naar de beurs gegaan; dat is al tien keer zo veel. Jullie Adyen is nu 14 miljard euro waard, SAP, dat al veel langer bezig is, 120 miljard. Wie durft nog te zeggen dat Europa geen miljardenbedrijven kan creëren?"

Ecosysteem
Er wordt te veel met een Amerikaanse bril gekeken naar succes in tech, zegt hij in de ruwhouten vergaderruimte van Messagebird.

"Ik vind het belangrijker dat er véél techbedrijven ontstaan, in plaats van dat ene grote miljardenbedrijf. Dat levert pas een levendige techsector op, met bedrijven die elkaar versterken."

Maar voor zo'n stortvloed aan bedrijven is meer investeringsgeld nodig. Zowel 'zakelijke engelen' - gefortuneerde ondernemers die jonge starters steunen - als institutionele beleggers gedragen zich volgens Zennström in Europa nog veel te terughoudend.

"We zijn Atomico na de verkoop van Skype begonnen omdat er meer ondernemers moeten komen die investeren in ondernemers. Zo steunt de ene generatie de volgende. Dat is een geweldige manier om een economie op te bouwen. Dat ontbreekt in Nederland nog een beetje, zoals in veel Europese landen. Ik wil dat ecosysteem beter steunen."

Atomico is ontstaan uit Zennströms frustratie uit de tijd van de jacht op geld voor Kazaa en Skype. "Zo veel Amerikaanse investeerders zeiden tegen ons: in Europa is geen talent, er is geen geld, er is geen markt, geen ambitie."

"Dat was niet waar, er was geweldig talent hier, er waren geweldige ideeën. Er was alleen geen geld. Europa kon best miljardenbedrijven voortbrengen. Met Skype hebben we dat bewezen."

Atomico is zijn wraak op al die Amerikaanse neezeggers. Via vier investeringsfondsen zit er inmiddels circa 1,4 miljard dollar - eigen geld en dat van investeerders - in ruim 75 techbedrijven en 22 zijn met succes doorgesluisd.

Pensioenfondsen
"In Silicon Valley is alleen nog altijd veel meer kapitaal dan hier. Dat is een uitdaging voor Europa terwijl juist hier de grootste investeerders en pensioenfondsen zitten."

"Die zijn bang voor investeringen in tech, omdat ze traditioneel terughoudend zijn met risicovol investeren. Dat was vijf jaar geleden misschien logisch, toen zeker een kwart van de start-ups snel weer omviel. Maar dat is veranderd."

Daarom vindt hij de miljardenbeursgang van de Nederlandse fintechgigant Adyen of het Zweedse muziekbedrijf Spotify zo belangrijk. Technologiebedrijven zwemmen nu in hetzelfde wereldje van het grote geld rond als institutionele investeerders.

Plotseling zijn er meer plaatsen dan Amerika of China waar unicorns - jonge techbedrijven die meer dan een miljard dollar waard zijn - kunnen ontstaan.

"Er zijn nu tussen de vijftig en zestig unicorns in Europa. Veertien zitten boven de vijf miljard. Er gingen vorig jaar meer techbedrijven naar de beurs dan in de VS en China - en ze gaan híer naar de beurs. Nu is het zaak andere bedrijven te steunen om te groeien zodat ze die sprong ook kunnen maken."

Talent vinden
Het gaat daarbij niet alleen om geld. Doorgroeiers als Messagebird zoeken vooral hulp bij het doorstaan van hun groeistuipen. "Omdat er nog zo weinig ervaring is met groei in de Europese techwereld kunnen bedrijven die hun groeiproces niet goed aanpakken, daaraan ten onder gaan," zegt Zennström.

De onverzadigbare zucht naar techtalent is de grootste opgave. "Mensen zijn het belangrijkst, belangrijker dan geld. In Europa groeit het aantal banen in de techindustrie drie keer zo snel als in andere sectoren. Wie nu slaagt of afstudeert met een achtergrond in wetenschap, technologie, ingenieurswerk of wiskunde, heeft keuze te over."

Ook dat is weleens anders geweest. "Toen we Kazaa begonnen, was de techwereld een klein, raar, irrelevant hoekje met computernerds die niets anders konden. Toen de techbubble barstte, vluchtte dat allemaal naar de corporate wereld."

"Nu willen jonge mensen met de juiste vaardigheden niet eerst naar een groot bedrijf, ze willen beginnen bij een start-up en snel stappen maken. Er een aantal jaren werken om daarna zelf iets te beginnen. Ze willen ervaringen opdoen om zichzelf te verbeteren."

En ze kijken kritisch naar plekken waar ze zich thuis voelen, constateert hij. "Als je jong en slim bent en je opties te over hebt, dan kies je voor een dynamische, intellectueel stimulerende omgeving om te wonen en werken, waar veel gelijkgestemden aanwezig zijn."

Geconcentreerd
Geen wonder dat Amsterdam zo goed scoort bij techwerkers. Maar in tegenstelling tot begin deze eeuw is er een tegenbeweging die zich verzet tegen de vloed van buitenstaanders in de stad, op de huizenmarkt, scholen en in de uitgaanswereld.

Zennström ziet het probleem voor de stad niet.

"Zulke druk op de maatschappij zie je in Silicon Valley. De industrie is daar zo geconcentreerd en er wordt door techbedrijven zo veel welvaart gecreëerd; dat heeft grote invloed op een stad als San Francisco."

"Dat is in Amsterdam niet zo, dat is niet eens zo in Londen. Daarvoor betalen start-ups en techbedrijven niet genoeg en zijn er te weinig kapitale exits waarop mensen binnenlopen."

"Als gezegd wordt dat het wel een probleem is, dan zijn er vermoedelijk andere oorzaken. Amsterdam is een drukke stad, met veel bezoekers. Dat dan gezegd wordt dat expats de prijzen beïnvloeden, komt waarschijnlijk omdat men dat hoort vanuit de VS."

"Het is juist goed voor de economie om een sterke techsector te hebben. Als ik de burgemeester van Amsterdam was, zou ik het juist aanmoedigen steeds meer start-ups te beginnen."

Cv
Geboren op 16 februari 1966 in Järfälla, Zweden

2000 zet Kazaa op in Amsterdam
2003 Skype opgezet in onder meer Amsterdam
2005 Skype voor 3,1 miljard dollar (2,6 miljard euro) verkocht aan eBay
2006 zet in Londen Atomico op
2007 begint videodienst Joost, deels in Amsterdam
2009 koopt met investeerders twee derde van Skype van eBay terug voor 1,9 miljard dollar
2011 verkoopt Skype aan Microsoft voor 8,5 miljard dollar
2017 Atomico steekt met twee investeerders 60 miljoen in de Amsterdamse techtelco Messagebird


De bakermat van Skype en Kazaa
"Ik loop blind naar ons kantoortje in een souterrain op de Prinsengracht," zegt Niklas Zennström. Tijdens de korte wandeling van hotel naar de garage in de Baarsjes waar Messagebird is gevestigd, wijst hij als onbezoldigd gids de ene na de andere Amsterdamse attractie aan.

De Zweed liep hier eerder als 34-jarige. Net zijn baan opgezegd bij Tele2 - waarvoor hij in Nederland internet had opgezet - en vol dromen over het techbedrijf dat hij met kompaan Janus Friis en techneut Edwin Metselaar wilde opzetten. Het kantoor was er al.

"Twee weken nadat ik ontslag had genomen, knapte de dotcombubble en was niemand meer geïnteresseerd in tech. We probeerden geld te vinden maar dat was na de crash allemaal weg. In Europa wilde niemand risico lopen en in Silicon Valley zeiden ze: je krijgt alleen geld als je hierheen komt."

Ze bleven in Amsterdam. Dus: weg met dat benedenhuis en hergroeperen in Zennströms flat.

Met de eindjes losjes aan elkaar geknoopt zet het trio Kazaa op, een dienst om grote bestanden uit te wisselen. Het draait op een eigen netwerk dat computers van miljoenen gebruikers aan elkaar knoopt zodat ieder een bijdrage levert aan het doorzenden.

In 2003 is Kazaa de meest gedown­loade software ter wereld, maar als geldmagneet werkt het niet. Er worden vooral illegaal films en muziek mee uitgewisseld en daar houden investeerders niet zo van. Zeker niet als de Amerikaanse muziekindustrie - die eerder het verwante Napster op de knieën kreeg - het vizier op het jonge Kazaa richt.

Voor Zennström is Kazaa vooral een etalage voor het achterliggende netwerk, Joltid. Op basis daarvan bouwt hij met Friis aan een beldienst waarmee computeraars onderling gratis de wereld over kunnen bellen.

Maar zelfs dat Skype kan investeerders aanvankelijk niet bekoren. "Met Skype ging het in het begin net zoals bij Kazaa; uit Europa kon niks goeds komen. Tot we het in 2005 voor 3,3 miljard euro verkochten."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden