Nieuwe onrust rond kwestie Joodse erfpachtgelden

Het gebaar dat rust moet brengen in de kwestie van de Joodse erfpachtgelden, lijkt nieuwe onrust te veroorzaken, blijkt uit een brandbrief aan de gemeenteraad.

Het is een uiterst gevoelig dossier in gemeenteraad. Beeld Stadsarchief
Het is een uiterst gevoelig dossier in gemeenteraad.Beeld Stadsarchief

Tien miljoen euro die Amsterdam liever niet wil bezitten. Zo omschreef burgemeester Eberhard van der Laan de geschatte huidige waarde van het bedrag dat de gemeente na de oorlog aan erfpacht heeft geïnd bij Joodse Amsterdammers die waren teruggekeerd uit de kampen of de onderduik.

Erfpacht die in rekening was gebracht voor woningen die tijdens de oorlog door de bezetter waren onteigend en in veel gevallen toegewezen aan foute Nederlanders.

Hoewel de inning van de achterstallige erfpachtgelden volgens juristen niet onjuist was, hoopt het gemeentebestuur met de donatie aan de Joodse gemeenschap deze wrange geschiedenis recht te zetten. Maar over hoe dat geld precies wordt besteed, bestaat onenigheid.

Individuele claims
Wat burgemeester Van der Laan betreft wordt de tien miljoen gebruikt voor projecten en programma's die de Joodse gemeenschap ten goede komen, zoals het nieuwe Holocaust Museum en het Namenmonument, dat na veel gesteggel een plek zal krijgen in de groenstrook aan het begin van de Wibautstraat. Maar de Joodse gemeenschap vindt dat een deel van de tien miljoen euro moet worden gebruikt om indi­viduele claims van benadeelden of hun nabestaanden te kunnen afhandelen.

In het voorstel van het college aan de gemeenteraad is geen ruimte voor zo'n individuele uitkering. Volgens Van der Laan is zo'n regeling kostbaar, tijdrovend en praktisch onuitvoerbaar: het is onmogelijk om van alle woningen te achterhalen hoe hoog de aanslag was en of er mogelijk later alsnog een verrekening heeft plaatsgevonden.

Gevoelig dossier
Het Centraal Joods Overleg (CJO), waarin onder meer het Cidi en verschillende religieuze organisaties zijn verenigd, heeft nu een brandbrief geschreven aan de gemeenteraad.

Daarin vraagt het CJO om toch de mogelijkheid van zo'n individuele uitkering in te bouwen, of de beslissing daarover in elk geval aan de Joodse gemeenschap zelf over te laten. Anders dan de burgemeester ziet het CJO wel mogelijkheden om individuele claims ordentelijk af te handelen.

En, schrijft het bestuur: 'Nabestaanden zullen wel een lichte teleurstelling tonen als hun claim wordt afgewezen, maar die zal gering zijn vergeleken met de teleurstelling over de absolute mogelijkheid om überhaupt een claim in te dienen.'

De wens van de Joodse gemeenschap brengt het gemeentebestuur in een lastige positie. Aan de afhandeling van het gevoelige dossier is achter de schermen lang en hard gewerkt. Maar wat is de uitkomst waard, als het gebaar dat rust moet brengen, in plaats daarvan nieuwe onrust veroorzaakt?

De voorgeschiedenis

In 2010 ontdekte studente Charlotte van den Berg tijdens een bijbaantje
in het archief van het gemeentelijk grondbedrijf documenten die aantoonden dat de gemeente na de oorlog Joodse Amsterdammers boetes had opgelegd voor de niet-betaalde erfpacht.

Nadat de vondst in 2013 in Het Parool was beschreven, besloot de gemeente tot het terugbetalen van de boetes. Hiervoor werd 820.000 euro vrijgemaakt. Na een onderzoek door het Niod werd in 2015 besloten ook de erfpachtgelden te retourneren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden