Opinie

'Nieuwe megasluis IJmuiden is groot risico voor Amsterdam'

Die nieuwe mammoetsluis bij IJmuiden komt er. Helaas, stelt Bas Amelung. Want de noodzaak ervan vervalt nu de overslag van steenkool, containers en agribulk zo daalt. En die cruisevaart? Onzin.

Vrachtschip in de huidige sluis bij IJmuidenBeeld Marc Driessen

De overslag in de Amsterdamse haven daalt. Dat komt vooral door een sterke afname van de steenkooloverslag. Econoom Rens van Tilburg waarschuwt er in juli al voor in Het Parool en krijgt snel gelijk: de overgang van fossiele naar duurzame energie gaat veel sneller dan het Amsterdams Havenbedrijf denkt.

Van Tilburg toont aan dat het gebrekkige beoordelingsvermogen van Havenbedrijf Amsterdam NV grote risico's heeft voor Amsterdam. Eén risico blijft daarbij onbelicht: het risico van een sluisdebacle.

Drie pijlers
Momenteel wordt bij IJmuiden gebouwd aan een nieuwe grote sluis - de artist's impression stond deze week in Het Parool. De bestaande sluis was op termijn aan vervanging toe.

Het rijk had al geld gereserveerd om over een jaar of tien de sluis te vervangen door een nieuwe van het zelfde formaat. Maar Amsterdam en de provincie Noord-Holland wilden een veel grotere sluis en wel zo snel mogelijk.

De businesscase daarvoor leunde zwaar op drie pijlers: agribulk, doorvoer van steenkool en containers. Deze drie goederenstromen zouden met een grotere sluis kosten kunnen besparen door grotere schepen in te zetten die niet door de bestaande sluis passen. Verder zou een nieuwe sluis vermeende wachttijden kunnen verminderen, waar vooral het containervervoer baat bij zou hebben.

Wapperend met de businesscase lobbyden de regio en VNO-NCW jarenlang in Den Haag voor vergroting en versnelling. Uiteindelijk met succes.

Althans: de minister vond versnelling en vergroting prima, als de regio de meerkosten maar voor z'n rekening zou nemen. Gezien de verwachte gouden bergen deed men dat natuurlijk graag: de provincie tekende voor 56 miljoen, Amsterdam voor 105 miljoen euro.

Op sterven na dood
Prima deal? Niet dus. Want de businesscase is inmiddels op sterven na dood. De agribulk-overslag daalt al jaren en de containersituatie is nog ernstiger. Als je met je ogen knippert, mis je de paar containers die jaarlijks de Amsterdamse haven weten te bereiken. Logisch ook: waarom zouden die grote containerschepen uit China via een sluis en een ondiep kanaal naar Amsterdam varen, zonder kans op retourvracht, als ze ook naar Rotterdam kunnen?

Alles moet nu dus van steenkool komen. Maar ook dat gaat niet lukken: het snelle einde van fossiel is onvermijdelijk.

Inmiddels werkt de sluislobby op volle toeren aan damage control. De groeiende cruisevaart wordt nu aangevoerd om de noodzaak van een megasluis aan te tonen.

Onzin. Die cruiseschepen kunnen Amsterdam nu ook al bereiken. En bovendien: zit Amsterdam nu echt te wachten op nóg meer schepen met hun enorme fijnstofuitstoot? En op nóg meer toeristen?

Houthavengebied
Waar Amsterdam wél behoefte aan heeft, is een groene en leefbare haven. De transitie daar naartoe is al in volle gang, getuige het succesvolle IJoeverproject met Eye, woningbouw en evenemententerreinen en de ophanden zijnde oplevering van het Houthavengebied.

Het havengebied is bijna tweeënhalf keer zo groot als Amsterdam-Centrum, dus er is nog heel veel ruimte voor meer hoogwaardige gebiedsontwikkeling met bijvoorbeeld drijvende woningen, natuur en ook met bedrijvigheid zoals zeilscholen, horeca en drijvende hotels.

Daar is wel voor nodig dat Amsterdam de onzinnige ambitie laat varen om een internationale doorvoerhaven te worden. Met de nadruk op overslag voor de lokale stadseconomie kan de logistieke functie van de haven met veel minder ruimte toe.

En de nieuwe mammoet­sluis? Die komt er helaas gewoon. Laten we hem te zijner tijd maar gebruiken als aanlegsteiger om die paar zeeschepen te lichteren en te laden, zodat ze daarna weer snel het ruime sop kunnen kiezen.

Bas Amelung. Docent aan de Universiteit van Wageningen, betrokken bij de Stichting Noordzee­kanaalgebied Sterk, Schoon en SlimBeeld -
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden