Plus

Nieuwe kansen voor de stadsrand

De winkelstraat verandert. Faillissementen, internet en de consumentensmaak zetten de winkelwereld op zijn kop. Maar veranderingen tegenhouden, dat heeft geen zin. Vandaag: winkelen aan de stadsrand.

Koopcentrum Akerpoort: naast bouwmarkten, huishouduitverkoop en diervoer ook veel outletmode Beeld Tammy van Nerum

"We zijn er niet op uit om hier allerlei kleine winkeltjes te laten komen of een gewoon winkelcentrum te worden. Maar de grenzen die de gemeente nu aan ons oplegt, zijn niet houdbaar."

Het is vroeg in de middag. Klaas Bakker, een van de vijf eigenaren van Koopcentrum Akerpoort, kijkt naar de nog lege broodjeszaak van Subway.

Het outletcentrum aan de buitenrand van Amsterdam-West, vol uitverkoopwinkels van merken als Gstar Raw, Nike en Justbrands, zal even later, als de schooltijden het toelaten, snel ­vollopen.

De status van Amsterdams uitverkoopwalhalla, op de plek van een voormalig bedrijventerrein onder de rook van Westgaarde, is zwaarbevochten. Om reguliere Amsterdamse winkelcentra te beschermen is, na jaren gekrakeel, vastgelegd dat een winkel in Akerpoort minimaal 1500 vierkante meter groot moet zijn, een bouwmarkt minimaal 1000 en een meubelzaak ten minste 500.

Een supermarkt mag helemaal niet, een bouwmarkt weer wel. Regeltjes die niet gelden voor winkelcentrum Osdorp, twee kilometer verderop.

"Laatst hebben we hier een winkelier op bezoek gehad die op zoek was naar 750 vierkante meter," zegt Bakker. "Het is erg vervelend dat we die hier nu beschikbaar hebben, maar niet kunnen uitgeven omdat het volgens de regeltjes niet mag."

Appingedam
Winkelen aan de stadsrand laat zich niet meer ketenen. Sinds een arrest van het Europese Hof van Justitie begin dit jaar en een uitspraak van de Raad van State net voor de zomer, waarin de vestiging van een schoenenwinkel in een bouwboulevard in het Groningse Appingedam werd toegestaan, lopen in heel Nederland 'perifere winkelcentra' zich warm om zich van knellende gemeenteregeltjes te ontdoen.

Zo ook Akerpoort. "Er is hier destijds met al die vierkante meters winkelvloer een arbitraire lijn getrokken," zegt Bakker. "De winkelwereld verandert, maar we kunnen geen kant op. We gaan er toch naartoe, ook vanwege internet, dat winkels kleiner worden."

"Alleen bij ons mag dat niet. Het arrest van het Europese Hof van Justitie geeft nu vrijheid van vestiging aan winkelformules op alle locaties met een winkelbestemming, ook op perifere locaties."

"Als de gemeente Amsterdam toch beperkingen wil, omdat het te veel verkeer oplevert of winkels elders wegdrukt, dan moet ze die met bewijzen onderbouwen. De bewijsplicht ligt bij de gemeente. Nu hebben we een stok achter de deur."

Die stok is volgens hem ook nodig. Het koopcentrum worstelt al sinds de oplevering van de nieuwbouw, vijf jaar geleden, met de invulling van de tweede verdieping daarvan.

Kinderspeelparadijs
Niet omdat er geen animo voor is, maar vanwege ondoorgrondelijke gemeenteregels. "We mogen er wel boten en caravans verkopen, maar een grote buitensportwinkel - toch verwant aan varen en kamperen - mag zich er niet vestigen."

Nu komt er op die tweede verdieping horeca en een kinderspeelparadijs. "Ik heb liever een winkel, dat levert meer op. Maar horeca is een goed alternatief zolang er niks anders kan."

De vestiging van Mediamarkt wil bovendien na vijf jaar herschikken. De wereld van de elektronicaverkoop is veranderd, dus heeft de Duitse keten minder ruimte nodig.

Beeld Barbara Lateur

"Wij willen graag in de vrijkomende ruimte - die pal naast de winkels van Gstar en Nike ligt - twee, drie nieuwe outletzaken vestigen. Maar dat mag niet."

Sinds de finale uitspraak in de vergelijkbare ­Appingedamzaak kan Amsterdam niet meer zomaar bepalen dat er geen outletwinkels bij mogen komen of dat die tenminste 1500 vierkante meter groot moeten zijn.

"Laat de gemeente maar uitleggen waarom een winkel van 750 vierkante meter zich hier niet mag vestigen en even verderop wel."

"Wij kunnen nu een schriftelijk verzoek bij de gemeente indienen om de verplichte toetsing van de nu ontstane regels van het bestemmingsplan uit te voeren. Maar we gaan er liever met de gemeente over praten."

Kemphanen
Dat die beperkingen nodig zijn, omdat Akerpoort andere Amsterdamse winkelcentra beconcurreert, is volgens Bakker onzin.

"Outlet­zaken hebben de ruimte nodig. Je vindt niet zomaar 750 vierkante meter in een winkelcentrum of het stadscentrum. Bovendien willen kledingmerken met hun outlet zo ver mogelijk van hun reguliere winkeliers af zitten, zodat er geen directe concurrentie ontstaat."

Akerpoort heeft ervaring in procedures met en tegen de gemeente, tot de kemphanen in 2014 de strijdbijl begroeven. Bakker graaft hem niet graag weer op.

"Veel liever gaan we met de gemeente in overleg om na te gaan welke kansen deze uitspraak biedt: betere voorzieningen voor bewoners en bezoekers van Amsterdam. Ik hoop dat we niet weer naar de rechter moeten."

Akerpoort voorziet volgens hem in een behoefte. "Wij betekenen iets voor de stad, zeker nu deze zo snel groeit. Er komen de komende jaren duizenden woningen en dus duizenden nieuwe inwoners bij."

"In Nieuw-West zijn sinds 2000 ruim 30.000 nieuwe woningen gebouwd, er komen nu 1200 huizen bij het Osdorpplein. In Havenstad komen straks nog eens 70.000 mensen wonen. Die mensen willen winkelen."

Andere uitstraling
"Als Amsterdam nu enorm veel outletwinkels zou hebben...," verzucht Bakker. "Maar nee: wij zijn het enige outletkoop­centrum van de stad en we zitten straks vol. In 2009 was hier 53 procent leegstand, nu is dat minder dan 3 procent."

"Een winkel van 750 vierkante meter landt nu eenmaal niet op het Osdorpplein, Plein 40-45 of in de binnenstad. Die gebieden hebben ook een andere uitstraling, een andere doelgroep. Akerpoort is nu eenmaal niet het gezelligste winkelgebied. Bezoekers komen hier gericht naar toe, omdat ze iets willen hebben en dat hier kunnen vinden. Een gewoon winkelcentrum zal ­Akerpoort nooit worden."

Dit is de laatste aflevering in een serie over veranderingen in de winkelstraat.

Lees ook de vorige delen
Deel 1: Kan de aanpak van toeristenwinkels de prullenbak in?
Deel 2: Foodcourts: Eten en drinken moeten de loop erin brengen
Deel 3: Met je tijd meegaan is voor winkels een must om te overleven
Deel 4: Concurrentiestrijd met e-commerce eist zijn tol
Deel 5: Maak een woning van een winkelwees

53%

In 2009 noteerde Koopcentrum Akerpoort nog 53 procent leegstand, nu is dat al minder dan 3 procent.

Winkels op de meubelboulevard

Akerpoort is niet het enige winkelwalhalla aan de stadsrand van Amsterdam dat af wil van knellende winkelregels.

Ook doe-het-zelfcomplex Westpoort en ­meubelboulevard Villa Arena in Zuidoost proberen al jaren de ­gemeenteregels voor winkelvestiging te versoepelen, zodat ze ook andere neringen kunnen trekken.

Villa Arena, tot dan slechts toegankelijk voor meubelwinkels, wist al in 2015 voor elkaar te krijgen dat ook andere winkeliers kunnen worden toegelaten. ­Eigenaar Kléppierre wil zo'n 25.000 vierkante meter, ongeveer een derde van het totale oppervlak, regulier winkelcentrum laten worden.

Dat is in weerwil van de afspraken met de omgeving en het bestemmingsplan. En tegen het zere been van de exploitant, CBRE Global ­Investors, van de naast­gelegen winkels aan de Arena­boulevard, waar volgens de ­gemeenteregels alleen mega­winkels als Decathlon en Mediamarkt mogen komen.

CBRE, ­tevens uitbater van het even ­verderop gelegen winkelcentrum Amsterdamse Poort, vreest ­bovendien oneerlijke concurrentie als Villa Arena een regulier winkel­centrum wordt.

Vijf jaar lang - de oorspronkelijke plannen dateren van 2012 - woeden al de juridische en ­bestuurlijke gevechten. Maar begin dit jaar bepaalde de Raad van State, in een oordeel dat gelijk ­oploopt met het Appingedamvonnis, dat Villa Arena wel degelijk ook andere winkels mag gaan ­toelaten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden