Plus

Nieuwe hoofdofficier: 'Een Rolex om je pols, hoe kan dat?'

Nicole Zandee (1961) is de nieuwe hoofdofficier van justitie in Amsterdam. Aan haar óók de taak het extreme geweld door vaak jonge criminelen te stuiten.

Hoofdofficier van Justitie Nicole Zandee: 'Sommige problemen moet je persoonsgericht aanpakken. Daarin is Amsterdam al succesvol.' Beeld Niels Blekemolen

Allerlei Amsterdamse twintigers zitten in de gevangenis vanwege liquidaties, ook van leeftijdgenoten. Het hoofd van een 23-jarige jongen die waarschijnlijk zelf een liquidatie had gepleegd, lag op straat. Op Wittenburg werd een onschuldige stagiair van 17 jaar in een buurthuis geliquideerd.

Wat is meer te doen tegen dat excessieve geweld door jonge criminelen dan nu al gebeurt?
"Dat is een ingewikkeld vraagstuk. Waar we vroeger dachten dat het looppad van crimi­nelen via de high impact crimes liep (gewelddadige straatroven, overvallen), treffen we nu ook daders die zomaar ineens opdoemen. Met strafrecht alleen lossen we dat niet op."

"We moeten samen alles op alles zetten om te voorkomen dat die jonge criminelen in dit zware circuit terechtkomen. Ik geloof oprecht in het gezamenlijk optreden als één overheid met justitiële én niet-justitiële partners."

Waar moeten we aan denken?
"Ik zie hier mooie voorbeelden. Denk aan de aanpak van De Banne (in Noord, waar veel criminaliteit en overlast was door jonge criminelen). Daar werkten politie en justitie intensief samen met Jeugdzorg en leerplichtambtenaren, maar óók met woningcorporaties."

"Dat zijn geen gebruikelijke partners van justitie. Dat werd gecombineerd met gerichte opsporing. Families zijn gedwongen verhuisd, er zijn gebiedsverboden opgelegd... Je moet die jongens laten zien dat zij er uit worden getrokken als ze over de schreef gaan."

"Hier zijn strafrechtelijk resultaten geboekt, maar is ook veel informatie vergaard over deze groepen. Daarmee kun je ook preventief aan de slag."

Het delen van informatie tussen al die verschillende partijen stuit op privacyregels. Systemen sluiten niet op elkaar aan. Hoe is dat te ondervangen?
"Kijk naar de mogelijkheden in plaats van naar de onmogelijkheden. We moeten verkennen waar privacy een belemmering is en hoe we dan via convenanten of andere afspraken toch informatie kunnen uitwisselen. Zodra je een gemeenschappelijk doel hebt, zijn er ongelooflijk veel mogelijkheden. In Amsterdam hebben we bijvoorbeeld de Top 600 en de Top 400 waarin al volop kansen zijn geschapen om informatie te delen."

Die Top 600 en Top 400, waarin meer dan veertig instanties proberen jonge criminelen op het rechte pad te dwingen, kosten ontzettend veel capaciteit, geld en energie. Levert het genoeg op?
"Ik was daar helaas nog maar één middag op werkbezoek, maar die aanpak waarin al die instanties zich rond één persoon scharen, werkt. Zeker als het gaat om het uit de criminaliteit halen of houden van die jongens. De kracht is dat iedereen het sámen doet. Nu we zien dat de criminele loopbanen niet meer via hetzelfde pad lijken te lopen als vroeger, moeten we samen wel bekijken of we de goede mensen te pakken hebben op wie we onze aanpak toepassen."

Nu richt die Top 600 zich juist wél op die loopbanen die via high impact crimes liepen, terwijl dat beeld volgens u is achterhaald.
"U zegt het. Daar moeten we dus over in gesprek met de politie, de gemeente en andere samen­werkingspartners."

Moeten de criteria voor die Top 600-lijst dan anders?
"Daar heb ik niet direct een antwoord op, maar we zijn daarover in gesprek. We kunnen de recherchecapaciteit maar één keer besteden. Dan is het ongelooflijk belangrijk dat we ons op de goede zaken richten en dat is niet een-twee-drie geregeld."

"Kijk, sommige problemen moet je persoonsgericht aanpakken. Daarin is Amsterdam succesvol. Andere problemen moet je wijkgericht aanpakken - kijk naar De Banne. Sommige vragen moet je themagericht aanpakken, zoals de cocaïnehandel. Op sommige onderwerpen zul je alles moeten combineren."

Van die verschrikkelijke schietpartij op Wittenburg is iedereen zich rot geschrokken. Een bekend probleem doemde wéér op: de recherche kent de toplaag van de criminele jongens daar. De mensen van de Top 600 kennen misschien het middenstuk. Maar niemand kent de jongere groep, juist nu criminele carrières zo ontzettend snel gaan. Moeten bijvoorbeeld scholen meer worden betrokken?
"Al voor ik hier kwam, kende ik het Educatief Programma Jongeren. Dat richt zich op groep 8 van de basisschool. Acteur Peter Faber, politie en het Openbaar Ministerie geven lessen in de klas. Ik mocht daar twee keer bij zijn. De manier waarop Peter Faber probeert kinderen te empoweren, maakte op mij een enorme indruk. Ook kinderen uit gezinnen waarin het niet zo gebruikelijk is dat ze een compliment krijgen en voelen dat ze er mogen zijn."

"De wijkagent praat met die kinderen over pesten of over verhalen van kinderen die een keer een overval hebben gepleegd, of voor hun oudere neefje met drugs zijn gaan lopen of meededen met een tasjesroof. Een afgestrafte jongen komt vertellen waarom het fout is gegaan. In dat project snijdt het mes aan twee kanten. Leer die kinderen dat ze er mogen zijn en hun eigen keuzes moeten maken, maar óók dat het helemaal niet verkeerd is naar de politie te gaan als er wat is."

"In een ander project, Wie grijpt in, geven onze officieren van justitie op scholen voorlichting én bespreken ze met die kinderen wat wel en niet kan. Ik denk dat het ontzettend belangrijk is dat we zo ook aan signalen uit die scholen komen over jongeren met wie het mis gaat."

Krijgt u dergelijke signalen voldoende?
"Nou ja.. De leerplichtambtenaren hebben een belangrijke rol, want spijbelen is vaak een teken dat iets aan de hand is, maar ook moet de vraag worden gesteld hoe het kan dat een 14-jarige een fantastische Rolex aan zijn pols heeft en een 16-jarige de duurste scooter rijdt. Je ziet kleding die jij en ik niet kunnen of willen betalen. Dat zijn ongelooflijk belangrijke signalen dat er wat mis kan zijn."

Proeft u enthousiasme op scholen om dat soort zaken te melden? Een schoolbestuur zou ook kunnen zeggen: we moeten die kinderen al leren rekenen en schrijven...
"Ook schoolleidingen kunnen Meld Misdaad Anoniem bellen, zorgmeldingen doen of de wijkagent bellen. Het kweken van een sense of urgency is hartstikke ingewikkeld, maar het is ontzettend jammer als scholen wachten op een ernstig geweldsincident. Schoolbesturen móeten voor hun leerlingen opkomen. Daar moeten we samen met onze partners op toezien."

Als hoofdofficier in Brabant klaagde u dat weinig informatie uit wijken komt omdat buren daar niet klikken over wietplantages of xtc-labs. Hier komt in een wijk als Wittenburg ook weinig informatie uit de buurt. Waarschijnlijk speelt de schaamtecultuur mee, is het idee. Wat is er te doen aan dat probleem?
"Enerzijds hebben we ongelooflijk veel mensen die een graantje meepikken van de drugshandel. Die komen mij niets uitleggen. Anderzijds klikken mensen niet graag over wat in hun wijk gebeurt. Wat een ongelooflijke kans zou het zijn als we in zo'n gesloten schaamtecultuur mensen voor ons zouden winnen. Dat is vreselijk moeilijk, maar we moeten de verbinding zoeken en de informatie ophalen."

"We hebben allemáál informatie: zorginstellingen, politie, gemeenten, de belastingdienst, wijkcentra, moskeeën, kerken, sportvereni­gingen... Als we dat bij elkaar leggen, is er veel."

"We moeten vervolgens de interventie zoeken met de grootste impact, of dat nou het strafrecht is, bestuursrecht, zorg, een ingreep van de belastingdienst of een gebiedsverbod. Liever nog versterken we elkaar. Het heeft geen zin met het strafrecht wat op te ruimen terwijl het onderliggende probleem niet verandert, dus moeten we gezamenlijk kijken wie wat kan en moet doen."

CV

Na haar studie in Amsterdam werd Zandee (56) gerechtssecretaris bij de Amsterdamse rechtbank. Daarna was ze officier van justitie in Den Bosch, bij de gespecialiseerde Unit Synthetische Drugs en in Breda.

Van 2005 tot 2010 was ze hoofdofficier van justitie in Roermond.

Daarna was ze vijf jaar hoofdofficier van het parket Oost-Nederland, waarin de parketten Arnhem, Zutphen, Zwolle en Almelo fuseerden.

Van 2015 tot 2018 was ze hoofdofficier van Oost-Brabant.

Op 1 april volgde ze Theo Hofstee op als hoofdofficier in Amsterdam.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden