Plus

Nieuwe havendirecteur: 'Verandering heeft tijd nodig'

Koen Overtoom is de nieuwe directeur van de Amsterdamse haven. Hij denkt aan de haven als de werkplaats van de stad, die niet meer alleen draait om zo veel mogelijk import en export.

Koen Overtoom: 'Havens ontwikkelen zich mee met wat een stad nodig heeft.' Beeld Dingena Mol

Zijn hele werkzame leven speelt zich al af in de Amsterdamse haven. Eerst werkte Koen Overtoom (50) voor klassieke op- en overslagbedrijven als Unieveem en Ter Haak, nu alweer vijftien jaar voor Havenbedrijf Amsterdam. Hij doet nog een ultieme poging om wat nuance aan te brengen: "Ik heb ook nog twee jaar in Duitsland gewerkt." Kleine stilte. "Voor de Amsterdamse haven."

Maar groot is het gevoel dat hij heeft bij de haven waar hij sinds december de directeur van is, nadat hij in augustus als interim-directeur al de vertrokken Dertje Meijer was opgevolgd. "Heel speciaal. Water en schepen, dat je ziet wat je doet," zo verklaart hij dat gevoel. "Toch anders dan wanneer je verzekeringen verkoopt of bij een bank werkt. Vanuit de haven hebben we echt een impact op de stad."

Zonnepanelen
Hij vertelt over een app die bij het havenbedrijf wordt ontwikkeld. Daarmee kunnen schippers op afstand alvast op een voordelig moment stroom inkopen voor als ze in Amsterdam aan de kade liggen. "De veranderingen gaan ontzettend snel. Maar de haven heeft niet stilgestaan."

Dat is ook zijn antwoord op de oproep om als opvolger van Meijer een radicale vernieuwer aan te stellen. Het leek onder meer Ewald Engelen en Pauline Westendorp in een brief aan deze krant de enige manier om een einde te maken aan het 'uitmelken van de vieze, eindige klimaatverwoestende fossielebrandstofindus­trie'.

De overslag van de Amsterdamse haven bestaat nu voor driekwart uit fossiele brandstoffen. Dat de gemeente koos voor Overtoom, als operationeel directeur al zes jaar de tweede in rang bij het havenbedrijf, zal de briefschrijvers niet geruststellen. "Ik denk dat mensen je moeten beoordelen op wat je doet." Hij wijst op de 20.000 zonnepanelen die in de haven komen en de investering in het windpark van Eneco. "Voor vernieuwing kan het juist een voordeel zijn dat je de haven goed kent."

Slimme combinaties
"Omdat de contacten goed zijn, kun je tegen bedrijven met grote pakhuizen zeggen: laten we daar zonnepanelen op leggen. Omdat je een klant goed kent, kun je voorstellen: we kunnen warmte opslaan in die tanksilo's van jou en energie in koel-vrieshuizen. Slimme combinaties, waardoor de haven uiteindelijk de batterij van de stad wordt."

Maar het is waar: alle nadruk op fossiele brandstoffen maakt de haven kwetsbaar. De steenkooloverslag liep in 2016 al terug. Structureel, erkent Overtoom. En dat terwijl de haven nog maar een paar jaar geleden dacht dat de ­fossiele overslag tot 2030 op peil zou blijven. Benzine groeit nog wel, waardoor de komende jaren de totale overslag toch weer boven recordjaar 2014 uitkomt. "De groei is niet gigantisch, maar wij denken dat we naar zo'n 84-85 miljoen ton gaan."

De fossiele brandstoffen dringen de haven ook steeds vaker in het defensief. Omdat de steenkool uit Colombia door de praktijken van de mijnbouwbedrijven 'bloedkolen' worden genoemd. Omdat in de haven vermengde autobrandstoffen in Afrika voor zoveel luchtverontreiniging zorgen dat ze worden bestempeld als 'dirty diesel'.

Overtoom belooft mee te werken aan verbetering. "We zijn onderdeel van een wereld die schoner wordt. Maar dingen hebben tijd nodig om te veranderen. Je kunt zeggen: we exporteren niets meer. Maar dan rijden ze in Afrika geen auto. Als wij geen kolen uit Colombia importeren, wordt de armoede daar niet minder. We moeten het met de hele keten samen doen. We moeten onze rol ook niet overschatten."

Maar Overtoom laat zich ook niet zeggen dat de fossiele industrie in Amsterdam altijd maar ruim baan krijgt. "In 2008 waren wij de eerste haven die zei: geen uitbreiding meer voor fossiele terminals. Ik denk dat wij straks ook een van de eerste havens zijn die gebied gaan terugnemen van kolenoverslagbedrijven. Dat zou ­zomaar binnen vijf jaar kunnen gebeuren."

Vernieuwing en werkgelegenheid
De nieuwe directeur wil af van de nadruk op steeds maar meer overslag. Dat was vanouds de manier om het belang van een haven af te meten: meer import en export betekende meer zeehavengeld, dus meer inkomsten. "We moeten meer gaan kijken naar wat de haven kan doen voor de stad, de metropool. En dan gaat het niet alleen om tonnen, maar om de toegevoegde waarde voor de stad. Doordat we industrie aantrekken, investeringen, kennis, arbeidsplaatsen."

Overtoom geeft graag het voorbeeld van Royal Van Lent, de luxejachtenbouwer die zich vestigt langs de Basisweg. "Die brengen geen tonnen overslag met zich mee, maar wel vernieuwing en werkgelegenheid. Of denk aan de stad die zegt: over een jaar of dertig willen wij geen afval meer. De haven is dus de plek waar dat afval wordt uitgesorteerd om er weer grondstof van te maken."

De gemeente ziet veel toekomst in zo'n circulaire economie waar afval weer grondstof wordt op basis van zo veel mogelijk natuurlijke, bio-based materialen. Dat is dan ook de rol die Overtoom ziet voor de haven van de toekomst. "Havens zijn altijd faciliterend en ontwikkelen zich mee met wat een stad nodig heeft."

Zo kijkt hij ook naar de brug die over het IJ komt. "Wij zouden graag een cruiseterminal in het centrum houden. Niet omdat wij dat leuk vinden, maar omdat het de stad per schip een half miljoen euro oplevert. Als de circulaire ­economie zo belangrijk wordt en je wilt zo veel mogelijk afval en grondstoffen vervoeren naar het Duitse achterland met een zo klein mogelijke CO2-uitstoot, dan doen we dat liever met vier containers boven elkaar dan met drie."

Circulaire economie
"Ik denk dat de stad langzaam gaat zien dat alle initiatieven van circulaire bedrijven en duur­zame energie samenkomen in de haven. Ze praten erover in de stad, maar in de haven moet het gebeuren. In ons gebied zit de waterzuivering, het afvalenergiebedrijf, de aan- en afvoer van bouwmaterialen. Als de haven een week op slot zit, leeft de stad bijna niet meer. We hebben daar nooit zo de ­nadruk op gelegd, hier ging ook alle aandacht uit naar die tonnen. Maar in een circulaire economie wordt de haven nog meer de levensader van de stad."

CV

1992 logistiek medewerker
Unieveem
1997 general manager Ter Haak
warehousing and logistics
2002 naar het Havenbedrijf, eerst als agent in Duitsland
2005 unitmanager containers, stukgoed en logistiek
2010 operationeel directeur
2016 ceo Havenbedrijf Amsterdam

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden