Nieuwe gracieuze gedichten van Van Dis

Adriaan van Dis: Totok 2
Met grafiek van Harald Vlugt
99 Uitgevers, euro 23,50

Adriaan van Dis is door van alles bekend. Eén van zijn onbekende kanten is zijn dichterschap. Wie zijn prozaboeken kent, zal niet verbaasd zijn dat Van Dis dichten kan. Je hoeft alleen maar Zilver te hebben gelezen, met dat fantasierijke jongetje, om te weten dat poëzie dicht bij hem ligt.

Twaalf jaar geleden werd na zijn eerste bezoek aan Indonesië zijn dichterlijke debuut, Totok, gepubliceerd. (Totok is het Indische woord voor buitenstaander.) Het werd nauwelijks opgemerkt. Die bundel bevatte tien gedichten, voorzien van prachtige grafiek van beeldend kunstenaar Harald Vlugt. (Zowel Van Dis als Vlugt is geboren in Bergen.)

99 Uitgevers uit Haarlem, gespecialiseerd in mooi vormgegeven boeken met beeldende kunst, fotografie en literatuur, heeft die gedichten en grafiek heruitgegeven, vermeerderd met zes gedichten en evenzovele prenten.

Schitterend boek. De geringe omvang zou eerder de term boekje rechtvaardigen, maar die heeft - ten onrechte - een licht depreciërende klank, alsof het een onbeduidend uitgaafje betrof.

Op twee derde van het boek is de omslag naar het nieuwe gedeelte. De eerste versie eindigt met de woorden 'kon ik maar de deur dichtdoen en vroeger binnenskamers laten'. En dan, ter inleiding van de nieuwe gedichten: 'en de deur zwaaide open...'

Want weer keert Van Dis in die gedichten terug naar zijn moeizame jeugd, waarin Indië, of althans het Indië dat zijn sporen had achtergelaten bij zijn ouders, zo'n overheersende rol speelt.

In het gedicht Analyse dient dat verleden zich tergend aan:

kind aan de kust
ruist in mijn slaap
een motor op straat
in de wind over zee

de jawa van vader
komt nachtelijks nader

hoe dunner de schild
tussen binnen en buiten
hoe groter het tergen
van bergen aan zee

De vrees van menige kunstenaar dat analyse zijn inspiratiebronnen doet opdroegen, blijkt bij Van Dis ongegrond te zijn.

Van Dis schrijft eigenlijk anekdotische poëzie, omdat de gebeurtenissen waarop hij zich baseert, autobiografisch en onderdeel van de geschiedenis zijn. Maar hij blaast die anekdotes aan met zijn hevige beleving en met gevoelens die bitter zijn, maar niet bitter klinken, omdat ze zo gracieus zijn verwoord.

Hier wil niet mee gezegd zijn dat Van Dis een mooischrijver is. Zijn beelden zijn dwingend en zijn spaarzame gebruik van adjectieven maakt de gratie krachtig.

Harald Vlugt (1957) heeft bij alle gedichten een collage gemaakt die meer is dan een getrouwe illustratie. Hij maakt gebruik van geïllustreerde boeken over Nederlands-Indië en versnijdt beelden daaruit met Nederlandse taferelen. Ook zonder de gedichten zijn de collages prachtig. Beeld en tekst werken hevig op elkaar in.

Bij het boek is een cd ingesloten waarop Van Dis zijn gedichten voorleest. Dat kan hij goed. Papa spreekt hij uit als papá. En als hij die vader imiteert, hoor je als bonus het oude Indische accent: 'adoeoehh jij luier doormaardoor, nèèèèks jij doet, 't is onbehoorlijk.' Met fraai rollende r'en. (JOS BLOEMKOLK)

straffeloos onder de palmen

stevig op slot was de koffer
koperen lip in brede mond
en daarboven fronste
wit en druipend
over ruw linnen sluipend
vaders naam

drijf geen spot met zijn koffer
zo joeg je papa op de kast
onder het lid de albums
vergeelde daden
achter spinnenwebbladen
bijna vergaan

klonk een schot als de koffer
op zondag openging
en de oorlogsmensen maar lachen
om vrouwen met decolletés
rijk waren ze vroeger geweest
heel voornaam

kom krab het rag van de foto's
spel de jaren in witte inkt
en betreed de sepia tuinen
door weer en duimen verminkt

waar komen die mensen vandaan?

uit een oceaan van grassen
vrouwen een kop groter dan
halmen
wandel onder de palmen
straffeloos

vader is gewroken
een leven over gedaan

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden