Nieuwbouw Plantage kreeg nominatie, maar is volgens sommige kenners mislukt

De meningen over de herbouwde Ledenlokalen van Artis, aan de Plantage Kerklaan, zijn op z'n zachtst gezegd verdeeld. De een nomineert het voor een prijs, de ander noemt het een aanfluiting.

De Plantage, met de doos op het dak Beeld Floris Lok

Het nieuwe café-­restaurant De Plantage in het Artis­gebouw ziet er heel anders uit dan oorspronkelijk de bedoeling was. Architect Rappange & Partners heeft het gebouw, de oude Ledenlokalen aan de Plantage Kerklaan aanvankelijk nauwgezet gereconstrueerd, zonder de huidige omstreden grote 'doos' in antraciet op het dak, maar werd ruw teruggefloten.

Dit kwam eind deze week aan het licht tijdens de uitreiking van de Geurt Brinkgreve Bokaal, die dit jaar naar de herontwikkeling van de oude tramremise De Hallen in West ging. Genomineerd voor de prijs werden ook de vernieuwde Ledenlokalen in de dierentuin. Dat blijkt voor deskundigen die de geschiedenis rond dit pand kennen, een reusachtige verrassing te zijn.

Sommige kenners vinden die nieuwe creatie namelijk een aanfluiting. Het gaat om het gebouw rechts van de ingang van Artis aan de Plantage Kerklaan. Recentelijk zaten er ook tv-studio's in. Het pand, een rijksmonument, werd in 1868 ontworpen door Gerlof Bartholomeus Salm, de belangrijkste architect van Artis, die veel samenwerkte met zijn zoon Abraham Salm.

Het werd in eclectische stijl - een combinatie van stijlen - opgetrokken. Het gebouw heeft een beladen geschiedenis. Het was tussen 1939 en 1968 in gebruik als bevolkingsregister. In 1943 werd er door een bomaanslag van de Gerrit van der Veen­verzetsgroep een gat in geslagen, waardoor het ook zijn bovenverdieping en een kap verloor. Na de oorlog werden die niet teruggebouwd.

Teruggefloten
Bij de recente vernieuwing hebben de architecten van Rappange eerst een perfecte reconstructie gemaakt van de situatie van 1941, inclusief de bovenverdieping en de kap van Salm. De ambtenaren van Bureau Monumenten en Archeologie waren razend enthousiast. In 2010 ging ook de Commissie Welstand en Monumenten akkoord. Volgens Welstand werd door de restauratie de monumentale waarde sterk vergroot. Rappange had een juweeltje afgeleverd.

Vlak voor de bouw stak echter de Rijksdienst voor de Monumentenzorg een stokje voor de bouw. De dienst is principieel tegen reconstructies van monumenten. Rappange werd terug naar de tekentafel gedirigeerd. Ook werd er een tweede architect bij gevraagd, Sprenger von der Lippe uit Hamburg. Samen met Sprenger von der Lippe maakte Rappange uiteindelijk, aldus een betrokkene, 'het kreng dat er nu staat'.

Subsidie
Architect Kees van Doornenbal van Rappange bevestigt dat de rijksdienst ruw ingreep. Maar hij vindt het uiteindelijke resultaat juist heel bevredigend, zegt hij. Vrijwel alle betrokkenen proberen het conflict binnenskamers te houden. BMA wil geen toelichting geven. De jury van de Geurt Brinkgreve Bokaal verwees echter naar die strijd in het deze week verschenen juryrapport, waardoor de discussie prompt oplaaide: 'Over de doos op het dak van dit gebouw kan men twisten, maar die wordt door de jury niet als storend onderdeel van het ontwerp ervaren.'

Van Doornenbal wil wel uitleggen waarom hij voor de druk van de rijksdienst is gezwicht. 'Er zat subsidie vast aan dit project. Iedereen, ook de opdrachtgever, wilde graag door.' Zonder akkoord van de rijksdienst kwam de subsidie niet los. Van Doornenbal onderstreept dat slechts een klein deel van het ontwerp is aangetast. 'Verder is het zo goed als authentiek. Plafonds en zelfs het behang zijn gereconstrueerd.'

De Plantage toen die nog Ledenlokalen heette, waarschijnlijk 1874 Beeld Stadsarchief Amsterdam
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden