Plus

Nieuw Justitieel Complex Zaanstad: 'Ze moeten met deze vrijheid leren omgaan'

De gevangenis en het huis van bewaring van Justitieel Complex Zaanstad in Westzaan gaan begin volgende maand open. Een rondleiding.

De bezoekzaal waar gedetineerden ­tegenover bezoekers zitten Beeld Eva Plevier
De bezoekzaal waar gedetineerden ­tegenover bezoekers zittenBeeld Eva Plevier

De tweepersoonscel in de nieuwe Zaanse gevangenis is nauwelijks groter dan die van de voormalige Bijlmerbajes. In de ruimte van twaalf vierkante meter staan een stapelbed, twee tafels en stoelen en twee kastjes. Een magnetron, waterkoker en koelkast staan in de ene hoek, de kleine badkamer is in de andere hoek. "Maar alles is opklapbaar, zelfs de bedden," demonstreert directeur Eric Nijman. "Het plafond is hoger en we hebben beter gebruikt gemaakt van de ruimte."

De nieuwe inrichting kan duizend gedetineerden herbergen. De eerste achthonderd komen eind van het jaar binnen, ze zijn deels afkomstig uit verschillende penitentiaire inrichtingen in Noord-Holland en Flevoland.

Er zijn verschillende afdelingen: de gevangenis voor de gestrafte gedetineerden, het huis van bewaring voor de gevangenen die nog in afwachting zijn van hun straf en het Penitentiair Psychiatrisch Centrum (PPC) met 116 plaatsen. Die laatste is sinds juni van dit jaar in gebruik.

Afschrikking
Het betonnen complex is sober en strak ingericht. "Het moet soberheid uitstralen en robuust zijn. Dit is wel een gevangenis. Het gaat ook om belastinggeld. Bovendien dient het als afschrikking," zegt Nijman.

Op het dak liggen zo'n zesduizend zonnepanelen. Het duurzame complex krijgt zijn energie onder meer van een nabij geleden windmolen en een warmte-koudeopslag onder de grond. "Gedetineerden klagen vaak dat het zo warm is, maar hier is de temperatuur goed geregeld, zelfs op zulke hete dagen als we van de week hadden."

De buitenruimte Beeld Eva Plevier
De buitenruimteBeeld Eva Plevier

In de cellen op sommige afdelingen hangen telefoons en staan computers. Nijman is van de 'humanitaire lijn'. De gevangenen kunnen alleen zelf bellen en niet gebeld worden. "Een telefoon in de cel is uniek. Bij misbruik volgen consequenties. Dan gaat het bezoek achter glas of wordt de telefoon weggehaald. De computer staat er zodat de gedetineerde gemakkelijker kan integreren. Je kunt er niet op surfen. Het is voor intern gebruik of contacten met bijvoorbeeld de gemeente."

In dat kader krijgen sommige gedetineerden ook een 'justitiabele' pas waarmee ze zich vrij kunnen bewegen door het complex en naar de arbeidszaal of de sportzaal kunnen lopen. "Ze moeten leren omgaan met deze vrijheid. We willen de zelfredzaamheid bevorderen," aldus Nijman.

De hal met isoleercellen Beeld Eva Plevier
De hal met isoleercellenBeeld Eva Plevier

Nijman loopt door naar de bezoekkamers waar gedetineerden met hun advocaten kunnen overleggen en naar de speciale 'telehoorruimtes'. Een gedetineerde kan via een liveverbinding zijn rechtszaak volgen en met de rechter praten. "Hij hoeft dan niet meer met speciaal vervoer opgehaald te worden en is zo ook geen hele dag meer kwijt." Bij de eis of de uitspraak zal hij wel de gang naar de rechtbank moeten maken.

Wipkamertjes
Er zijn vier bezoekzalen waar de gedetineerden achter een lange kronkelige tafel - de 'slang' - en slechts gescheiden door laag plexiglas één uur in de week familieleden of vrienden mogen ontvangen. Daarnaast zijn er BZT-ruimtes (bezoek-zonder-toezicht, ook wel 'wipkamertjes' genoemd) waarin een tweepersoonsbed staat. Achter het smalle raam in de deur van de kamer hangt een gordijntje dat dichtgetrokken kan worden.

Het door een vijf meter hoge muur omringde complex heeft verder 24 arbeidszalen, vijf sportzalen, vijf luchtruimtes, een reïntegratiecentrum en een polikliniek met artsen, tandartsen, fysiotherapeuten en psychologen. Er zijn tevens 24 isoleercellen met plastic kussens, een toilet en waterkraantje. De camera in de hoek staat aan als de cel in gebruik is.

Ook is er een stilteruimte met een muur die het oosten aangeeft en een bibliotheek. Het Groot verhalenboek van Godfried Bomans ligt naast Deutschland. Ein Wintermärchen van Heinrich Heine. Nijman: "De gedetineerden komen hier graag. Voor een praatje en de rust."

De wasserette, waar ook gedetineerden werken Beeld Eva Plevier
De wasserette, waar ook gedetineerden werkenBeeld Eva Plevier
Justitieel Complex Zaanstad. Capaciteit: 1000 personen Beeld  Jorris Verboon
Justitieel Complex Zaanstad. Capaciteit: 1000 personenBeeld Jorris Verboon
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden