Plus

Nieuw en Meer: al 30 jaar een kunstig succes

Creatieve woon-werkpanden staan in de hele stad onder druk door oplopende grondprijzen, maar ateliercomplex Nieuw en Meer, dat afgelopen weekend zijn 30-jarig bestaan vierde, heeft daar opvallend genoeg geen enkele last van. Wat is het geheim?

De ateliers van Nieuw en Meer worden bevolkt door kunstenaars van meerdere disciplines Beeld Jean-Pierre Jans

Het is een absolute A-locatie, de landtong waar meer dan honderd kunstenaars een atelier hebben. Ingeklemd tussen de Zuidas en Schiphol, midden in het groen aan de rand van de Nieuwe Meer.

De ateliers horen bij Nieuw en Meer, dat zichzelf een kunst- en bedrijventerrein noemt. De weg ernaartoe leidt - althans op de fiets - door de prachtige natuur van de Oeverlanden.

Deze zomer bestaat Nieuw en Meer, dat ooit werd gekraakt, dertig jaar. De viering van het jubileum dit weekend werd bij wijze van een experiment uit handen gegeven aan een grote groep buitenlandse kunstenaars. In samenwerking met kunstenaars van het complex bouwden ze op het terrein en in de natuur eromheen allerlei bijzondere installaties.

Munitie
Het was Marco van Basten die de groep kunstenaars op 25 juni 1988 de helpende hand bood bij het kraken van hun plek. Voor die tijd werd die door het leger gebruikt als opslag voor munitie.

Door het doelpunt van Van Basten en de daardoor gewonnen EK-finale had de politie iets anders aan haar hoofd. De kunstenaars konden ongestoord hun gang gaan.

Nieuw en Meer is ooit weliswaar gekraakt, het is anno 2018 een van de meest aangeharkte kunstterreinen van de stad. De gigantische gebouwen waar de ateliers in zitten zijn goed onderhouden. Kozijnen zitten strak in de verf, op het dak liggen zonnepanelen. Nergens is troep te zien.

Erfpachtcontract
Het is tekenend voor Nieuw en Meer, dat al sinds de kraak goed georganiseerd is. "Toen ze over het hek klommen, lag er meteen al een protocol klaar wat er moest gebeuren," vertelt Semna van Ooy, die zelf twee maanden later een atelier betrok op het terrein en er nog altijd zit. "Er moest zo snel mogelijk met de gemeente worden gesproken. Er werd vanaf het eerste moment gekoerst op legalisering."

Nieuw en Meer zocht contact met de gemeente en liet kunstenaars vanaf het eerste moment huur betalen om te laten zien dat ze niet zomaar een groep krakers waren op zoek naar gratis atelierruimte. Het geld werd opgespaard om het terrein op te knappen. Drie jaar later tekende het bestuur het erfpachtcontract met de gemeente en was de legalisering een feit.

Nieuw en Meer onderscheidt zich daarmee van andere kunstcomplexen en broedplaatsen, die veelal worden gefinancierd met subsidies. "Wij zijn volledig zelfstandig," zegt Van Ooy. "Als je subsidie krijgt of op een gekraakt terrein zit, bepaalt de gemeente wat er gebeurt. Wij doen dat zelf."

Lage prijzen
De ateliers in het gebied, die worden verhuurd tegen relatief lage vierkantemeterprijzen, zijn gewild. Er zitten grafisch ontwerpers, beeldend kunstenaars, maar ook videomakers. Nieuw en Meer probeert jonge kunstenaars een plek te bieden als er een atelier vrijkomt.

Nieuw en Meer wil ervoor zorgen dat het omringende gebied vrij blijft van grootkapitaal. Toen woningcorporatie Rochdale een paar jaar geleden een hotel wilde bouwen op de kop van de landtong werd dat door de kunstenaars bij de rechter tegengehouden. Hetzelfde gold voor een mountainbikebaan.

"Het is niet zozeer een bedreiging voor ons, maar we vinden dat het niet strookt met onze visie voor het gebied waar Nieuw en Meer onderdeel van is. We voelen ons verantwoordelijk om invloed uit te oefenen op besluiten die worden genomen," zegt Van Ooy.

Belang voor de stad
Nieuw en Meer kan voorlopig op de landtong blijven zitten: het erfpachtcontract loopt tot 2041. Met allerlei initiatieven proberen de kunstenaars de gemeente te overtuigen van het belang van hun aanwezigheid voor de stad (zie kader).

Of ze niet bang zijn daarna toch te moeten wijken? Van Ooy: "Ik twijfel er eigenlijk niet aan dat we mogen blijven."

Beeld Jamie Groenestein

Rafelranden weg

Tijdens het jubileumweekend van Nieuw en Meer is de nieuwe kaart van de Culturele Stelling van Amsterdam gepresenteerd. Het initiatief bestaat sinds 2011, maar moet met de nieuwe kaart een nieuwe impuls krijgen.

De Culturele Stelling van Amsterdam werd in 2011 bedacht als een initiatief van woon-werkpanden en vrije culturele ruimte tegen de verkapitalisering van de stad.

"De vierkantemeterprijs in Amsterdam staat zwaar onder druk," zegt Odile Lemstra, die namens Nieuw en Meer bij het project is betrokken. "Veel kunstterreinen worden bedreigd, zoals NDSM en Tetterode. Door het grote geld stijgen de huren razendsnel. Rafelranden worden daardoor steeds meer aangeharkt. Met de Culturele Stelling willen we ons hiertegen verdedigen en elkaar daarin steunen."

De initiatiefnemers van de Culturele Stelling gaan binnenkort inspreken in de gemeenteraad om hun standpunten over te brengen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden