Plus

Nieuw datamodel: Ziyech kan beter aangeven dan scoren

Het belang van statistieken groeit, zowel bij het maken van de opstelling als bij het samenstellen van de selectie. Scout Patrick Busby en filosoof Joost van der Leij bouwden een nieuw datamodel: 'Je wilt maar één ding weten: gaat de speler mijn team versterken?'

Deelname van Matthijs de Ligt heeft een groot statistisch effect op de dominantie van Ajax in een wedstrijd Beeld afp

Zondag is het Ajax-AZ. De kans dat Ajax de wedstrijd domineert is 42 procent, tegenover AZ 28 procent. De rest van de tijd is het 'chaos' in het veld. AZ haalt echter meer rendement uit de kansen: 63 procent tegen Ajax 36 procent.

Het zijn cijfers die uit de computer van Joost van der Leij (47) rollen, een paar dagen na PSV-Ajax (3-0). In de teams van Ajax en AZ die Van der Leij statistisch tegenover elkaar zet, ontbreekt Matthijs de Ligt. Zodra Van der Leij de verdediger terugzet in het elftal, schiet Ajax in dominantie van 42 naar 71 procent. Van der Leij: "Wat een verschil, hè? En o ja, nog een tip voor Hakim Ziyech: hij kan zich volgens ons model beter toeleggen op het voorbereiden van doelpunten en het geven van assists dan op het zelf scoren. Daarmee gaan zijn eigen rendement én het teamrendement omhoog."

Ziyech
Ziyech scoort relatief weinig uit het aantal doelpogingen dat hij onderneemt. Schiet hij (te) vaak uit een onmogelijke hoek of van te grote afstand? Is hij niet koelbloedig genoeg? Van der Leij haalt zijn schouders op. "Dat vertelt ons systeem niet. Dat is uiteindelijk toch aan de scout, aan het blote oog van de deskundige. Maar met onze data kan de scout wel specifieker kijken naar een voetballer en naar een elftal."

AZ scout al een aantal jaren deels op basis van de principes van Billy Beane, de man die honkbalclub Oakland A's in de VS met een gering budget naar grote sportieve successen stuwde: transfers, opstelling en speelwijze op basis van statistische gegevens en analytische data. Patrick Busby (46): "Oussama Idrissi was de speler met het hoogste aanvalsrendement van FC Groningen. Hij vertegenwoordigde volgens ons systeem een geschatte transferwaarde van 7 miljoen euro. AZ heeft hem volgens mij voor circa 2 miljoen overgenomen. Een koopje."

Busby was in het verleden scout van FC Groningen, Ajax en HSV. Tegenwoordig werkt hij voor zichzelf, met de Engelse Premier Leagueclub Brighton & Hove Albion en de Amerikaanse voetbalbond als belangrijke opdrachtgevers. Een toevallige ontmoeting met Van der Leij heeft geleid tot een innige samenwerking tussen de twee.

Van der Leij is academisch geschoold filosoof en docent gedragsbeïnvloeding aan de Vrije Universiteit. Hij specialiseerde zich in de filosofie van de statistiek. "Volledige objectiviteit bestaat niet, nergens," zegt hij. "Bij het verzamelen en tellen van de data in het voetbal houden wij rekening met subjectiviteit: wat beoordelen wij als relevant en wat niet?"

Andere manier van tellen
Twaalf criteria hanteren Van der Leij en Busby in hun model. Van Wyscout aangekochte wedstrijdbeelden worden daarvoor op de Filipijnen door een team van dertig vrouwen - allemaal voetbalsters - geanalyseerd. Doelpunten en assists worden uiteraard geteld, maar ook omschakelmomenten en het resultaat daarvan.

Het is een fijnmazig model, dat bijvoorbeeld onderscheid maakt tussen een interceptie en een interruptie van een aanval. Bij een interceptie houdt de speler balbezit, bij een interruptie is hij de bal weer kwijt. Die eerste actie geeft de speler zelf en het team een hoger rendement dan de tweede.

Busby: "Acties die moeilijk te definiëren zijn, maar wél relevant, worden geteld onder de noemer minor good of major good. Als een speler een overstapje maakt waardoor een ploeggenoot vrij komt te staan, drukken we op de knop 'minor good'. Leidt dat overstapje tot een doelpunt, dan is dat major good."

Anders dan Busby heeft Van der Leij geen voetbalachtergrond, maar volgens de filosoof is de voetbalsport uitermate geschikt voor hun model. "Hockey is te snel en te chaotisch, rugby heeft te veel spelers, honkbal is te objectief doordat elke spelsituatie wordt beoordeeld door een scheidsrechter en in basketbal wordt te vaak gescoord, waardoor het rendement van een speler erg overeenkomt met zijn score: wie twintig punten maakt, haalt een groter rendement dan wie niet scoort. In voetbal niet. Wie niet scoort, kan belangrijker zijn voor het elftal dan de speler die wel een doelpunt maakt."

Om nog een voorbeeld te geven: als David Neres tien goals maakt tegen Emmen en daarna negen wedstrijden niet scoort, heeft hij nog altijd een gemiddelde van één goal per wedstrijd. Van der Leij: "Maar wij tellen anders dan de meeste statistici. Wij tellen ook het rendement in de negen duels waarin Neres geen doelpunt maakt, maar waarin hij misschien wel bijdraagt aan het vergroten van de mogelijkheid een doelpunt te maken, of juist te voorkomen. We meten ook zijn omschakeling en zijn gemiste kansen, zowel on target als off target. Dat vinden wij relevant en dat drukken we allemaal uit in een cijfer. Je kunt op die manier teams met elkaar vergelijken op basis van de opstelling en het rendement van de spelers, van de keeper tot de spits."

Vizier op achtduizend spelers
Een speler die de bal per ongeluk in een kluts raakt en scoort, krijgt een goede beoordeling. In tegenstelling tot een speler die langs zes man slalomt en daarna over schiet. Busby: "Dat was verspilde tijd en energie." Van der Leij: "Het model werkt goed. We nemen geregeld de proef op de som en het blijkt uitermate goed te zijn in het voorspellen van wedstrijden."

Busby en Van der Leij volgen op dit moment achtduizend voetballers, onder wie spelers in de eredivisie en de Jupiler Pro League, de hoogste divisie in België. Ook de verrichtingen van PSV en Ajax in de Champions League worden in kaart gebracht, net als die van Anderlecht in de Europa League.

De gegevens kunnen clubs helpen bij het gericht zoeken naar voetballers om de selectie te versterken, maar ook om eigen voetballers op hun rendement te beoordelen of de interne scouting te helpen. Busby: "Je kunt van een jeugdspeler uit de eigen opleiding, eentje die misschien niet opvalt of niet aan de verwachtingen van de trainers voldoet, een ander beeld krijgen op basis van zijn rendement volgens ons model."

In statistieken worden voetballers altijd overschat of onderschat. Busby: "In ons systeem worden voetballers onderschat." Van der Leij: "Overschatten is extreem duur. In 50 procent van de betaalde transfers krijgt de club niets of minder terug dan waarvoor een speler is aangekocht. Bij PSV is dat maar een derde. Die hebben het aankoopbeleid goed op orde, dat levert miljoenen extra op."

Lijst als uitgangspunt
Busby en Van der Leij hebben inmiddels toenadering gezocht tot Prime Sportbusiness, van spelersagent Wessel Weezenberg. Hij begeleidt onder anderen Perr Schuurs van Ajax, Bart Ramselaar van PSV, Jordy Clasie van Feyenoord en Tyronne Ebuehi, die afgelopen zomer van ADO naar Benfica is getransfereerd. De drie gaan hun samenwerking intensiveren. Busby: "Als een club op zoek is naar een bepaalde speler, kan onze lijst als uitgangspunt dienen. Daarna kan een videoscout gerichter kijken en vervolgens kan ik de speler live aan het werk zien. Wessel kan beoordelen of een transfer ook economisch en juridisch haalbaar is. Wij kunnen dat pakket aanbieden. Als een club dat allemaal zelf moet doen, kost dat een vermogen."

"De toegevoegde waarde van deze data is uniek," zegt Busby. "Maar het oog van de scout blijft essentieel. Kenmerken los van het spel, zoals de snelheid van een speler, zijn motoriek en zijn fysiek, dat zie je allemaal niet terug in deze cijfers. Ik kan als scout een rapport van een speler positief of negatief bekrachtigen. Ik geef altijd als voorbeeld een interland tussen Tunesië en Egypte, waarin ik Hatem Trabelsi en Mido moest bekijken. Het was in Mali, veertig graden Celsius. Het spel lag even stil en Mido stond met een bidon water in zijn hand. Hij nam een slok. Er kwamen ploeggenoten naar hem toe die ook wilden drinken. Mido draaide de dop van de bidon af en goot de inhoud over zijn hoofd. Toen ging er in mijn boekje meteen een streep door de naam Mido."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden