Plus

Nieuw bureaucratisch raadsel rond Mijksenaar

Hij kreeg een berisping in 1946 vanwege een lezing voor NSB'ers en toch doorliep Piet Mijksenaar een carrière als topambtenaar, met als bekroning de naar hem vernoemde zaal in de Stopera, die nu ter discussie staat.

Bij zijn afscheid in 1966 kreeg Mijksenaar in de RAI de medaille van de stad Amsterdam.Beeld foto ANP

Pieter Jan Mijksenaar verzorgde in de oorlog de inkwartiering van Duitse soldaten en gedwongen verhuizing van Joden naar getto's als de Transvaalbuurt.

De overijverige Mijksenaar (1901-1975), die in 1941 was benoemd door de foute burgemeester Edward Voûte als hoofd van de afdeling propaganda en vreemdelingenverkeer, was een treffend voorbeeld van een gezagsgetrouwe ambtenaar. Mijksenaar ging volgens Stephan Steinmetz' dissertatie over het Joodse getto Asterdorp zo doortastend te werk dat hij de Jodenvervolging versnelde.

Uit onderzoek van deze krant in het Stadsarchief blijkt dat Mijksenaar een zuiveringsdossier heeft. Het Parool vroeg inzage in het 'niet-openbare archief' met daarin processtukken waaruit blijkt dat hij ook is berispt. Dat had niets te maken met zijn werkzaamheden voor het foute gemeentebestuur, want die bleven onbestraft. Mijksenaar moest zich verantwoorden voor een lezing die hij eind 1943 gaf aan NSB'ers.

Zuiveringscommissie
De omstreden werkzaamheden en de lezing waren in Den Haag in eerste instantie niet opgevallen toen de regering Mijksenaar half juli 1945 benoemde tot directeur van de gloednieuwe Regeringsvoorlichtingsdienst. Dagblad De Waarheid kaartte tien dagen later Mijksenaars oorlogsverleden wel aan bij de zuiveringscommissie voor het gemeentepersoneel. In een memorandum van 25 juli 1945 wees het dagblad op de door Mijksenaar gehouden lezing: 'Bijgaand zenden wij U een convocatie van 29-11-'43 van het Verbond van Nederlandse journalisten, waaruit blijkt, dat de heer Mijksenaar op 8 Dec. 1943 voor dit verbond is opgetreden.'

De convocatie betrof een oproep aan Nederlandse journalisten uit het gewest Amsterdam voor een bijeenkomst in het American Hotel, waar Mijksenaar een lezing gaf over de geschiedenis van Amsterdamse kranten.

Terwijl de zuiveringscommissie zich over Mijksenaars rol boog, trok premier Schermerhorn de benoeming van Mijksenaar als directeur in, omdat hij had gehoord dat Mijksenaar fout was geweest in de oorlog, aldus dagblad Trouw in 1995.

Wel aardig
In oktober 1945 verscheen Mijksenaar voor de zuiveringscommissie op het stadhuis. In een uitgebreide, met de hand geschreven, verklaring gaf hij toe dat hij een lezing voor een fout journalistengezelschap had gehouden. 'Dit verbond was verkeerd, dat wist ik. Ik ging op de uitnoodiging in, daar ik dit wel aardig vond. Ik geef toe, dat het verkeerd was de uitnodiging aan te nemen. Er waren op die vergadering mensen met N.S.B.-speldjes op. De Voorzitter, Lind, kende ik allang, en ik wist ook dat hij verkeerd was.(...)'

De commissie toonde zich niet tevreden met het verweer en stelde dat iemand van zijn positie in en bekendheid met de journalistieke wereld ervan blijk had gegeven niet te beseffen welke houding er van hem in verband met de bezetting als goede Nederlander verwacht kocht worden, nu hij 'zonder aarzelen' de lezing verzorgde omdat hij dat wel 'aardig vond', 'en in ieder geval een anderen irriterende nonchalante en luchthartigheid aan den dag gelegd heeft bij het aanvaarden van bedoelde uitnodiging'. De commissie adviseerde Mijksenaar officieel te berispen en dit openbaar te maken.

Schriftelijke berisping
Het Militair Gezag, belast met de zuiveringsmaatregelen, nam het advies over. Op dat moment was Mijksenaar zelf toegetreden tot het Militair Gezag en kon hij zich als zodanig direct met het zuiveringsproces bemoeien. Burgemeester Feike de Boer stelde op 15 februari 1946 de schriftelijke berisping op, die in het Gemeenteblad kwam te staan.

Het bleef bij deze disciplinaire straf. Ontslag werd Mijksenaar bespaard en het verleden vormde geen beletsel voor zijn verdere loopbaan. Integendeel, hij bleef hoofd pers en propaganda, werd een gezichtsbepalende figuur in de stad en ging met de burgemeester mee op buitenlandse reizen. In de jaren tachtig kreeg Mijksenaar in de nieuwe Stopera een zaal naar zich vernoemd.

Geen informatie
Volgens de publicatie in Trouw werd hij schoon gepleit. Navraag en een WOB-verzoek van deze krant leert dat er geen informatie bij het Nationaal Archief of de RVD ligt over een mogelijke 'schoon-verklaring'.

De gemeente meldt in reactie dat zij nog bezig is de zaak te onderzoeken.

In 1966 nam de gemeente groots afscheid van Piet Mijksenaar (en zijn vrouw) in de RAI.Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden