Plus

Niemand zal het verleden nog zien in het voormalige KPMG-pand

Dat een gevel ook maar een kledingstuk is rond het skelet van een gebouw, wordt zeer duidelijk uit de aanstaande metamorfose van het voormalige KPMG-pand in Amstelveen. Niemand zal het verleden er nog in zien.

Jaap Huisman
Na de grote vernieuwing doet Residence Amstelveen in niets meer denken aan organische architectuur Beeld MVDS architecture
Na de grote vernieuwing doet Residence Amstelveen in niets meer denken aan organische architectuurBeeld MVDS architecture

Ironisch. Anders kun je het niet noemen. De als interieurarchitect begonnen Marcel van der Schalk gaat het voormalige KPMG-hoofdkantoor in Amstelveen verbouwen. Laat hij nou ook in 1990 verantwoordelijk zijn geweest voor het interieur van dat in antroposofische stijl gebouwde De Bovenlanden. Hij was toen nog verbonden aan het bureau Alberts & Van Huut.

In 2008 kwam de kolos langs de snelweg leeg te staan toen KPMG besloot een nieuw hoofdkantoor iets verderop op te richten op basis van moderne drijfveren: lean and mean, meer gericht op flexwerken en een kleinere bezetting.

Architectonische handtekening
De burcht vond geen nieuwe gebruiker. Op 22 maart besloot de rechter dat de Duitse eigenaar, de beleggingsfirma CRI, bevoegd is het kantoor te ontmantelen. Een beroep op het auteursrecht van Max van Huut (zakenpartner Ton Alberts is in 1999 overleden) was vergeefs. Hij verdedigde zich met het argument dat hun 'architectonische handtekening volledig en voorgoed mee wordt uitgewist'.

In een soortgelijke zaak rondom het museum Naturalis trok de architect Fons Verheijen eerder in maart wel aan het langste eind, alleen trof de directie daar een schikking. The show must go on, in Leiden, en daarom kon het museum geen gedoe gebruiken.

In Amstelveen ligt het anders. De langdurige leegstand en de roep om meer woningen in de regio verhoogden de urgentie van een metamorfose. Wethouder Herbert Raat reageerde dan ook opgelucht toen de rechter Van Huut in het ongelijk stelde.

Ideale opvangplaats
De omgeving van het voormalige hoofdkantoor is er door de leegstand bepaald niet beter op geworden. Zwerfvuil, hekken, niet de prettigste omgeving voor een gemeente die zichzelf graag ziet als ideale opvangplaats voor expats.

De artist's impressions van Residence Amstelveen van MVDS Architecten moeten voor Van Huut schrikken zijn geweest. In niets is de oorspronkelijke signatuur meer te herkennen. Het grillige patroon van baksteen (nergens rechte hoeken of klare lijnen) heeft MVDS vervangen door een modernistisch complex met royale terrassen en daktuinen, en dat alles wit gepleisterd.

Door de symmetrische opbouw van de nieuwe schil om het oorspronkelijke betonskelet heeft het iets weg van een strak palazzo, chic als een vijfsterrenhotel, de allure van een mediterraan resort. Niet verwonderlijk als je de portfolio van het bureau bekijkt dat graag in Indonesië bouwt. Residence Amstelveen laat zich moeiteloos vergelijken met de koloniale stijl in het voormalige Nederlands-Indië.

Gated community
Dat deze residence ook nog gegoten wordt in de gedaante van een gated community, is gezien de doelgroep waarop de eigenaar mikt, evenmin verwonderlijk: de ruim 300 appartementen zijn bedoeld voor de buitenlandse werknemers die Amstelveen verkiezen boven Amsterdam. Internationale scholen, Schiphol vlakbij, geen reuring van goedkope toeristen, dat werkt.

Met de metamorfose van KPMG wordt opnieuw geïllustreerd dat de antroposofische bouwstijl, ook wel organisch genoemd, kan worden bijgezet als een voetnoot in de vaderlandse bouwgeschiedenis.

Het oude KPMG-gebouw in Amstelveen Beeld Google Streetview
Het oude KPMG-gebouw in AmstelveenBeeld Google Streetview

Echte opvolgers hebben Alberts & Van Huut niet gekregen. Hun toren bij Sloterdijk staat net als De Bovenlanden al jaren grotendeels leeg, wachtend op een nieuwe bestemming, en met de verbouwing van het voormalige ING-hoofdkantoor in de Amsterdamse Poort tot woningen is een begin gemaakt.

Macht en grandeur
Dit betekent niet dat de bedoelingen van Alberts & Van Huut slecht waren - als een van de eerste bureaus bekommerden zij zich om duurzaam bouwen en de integratie van het landschap in een gebouw. Maar hun architectuur is wel erg dwingend en het gebruik lastig.

Functies liggen vast, zoals reusachtige atriums, torens en trappenhuizen. Onder hun klanten, de banken- en accountantssector heeft de crisis stevig huisgehouden en ook de markt voor gemeentehuizen kwam onder druk.

De organische bouwstijl werd zo een typisch fusieslachtoffer, zeker nu we anno 2017 moeite hebben met hoofdkantoren die zo nadrukkelijk macht en grandeur etaleren. Vijfhonderd appartementen komen er in het oude ING-zandkasteel. Benthem Crouwel Architects ontwerpt op de plek van het Vendex KBB-terrein een ING-campus. Ook hier ironie: de geschiedenis van De Bovenlanden herhaalt zich.

Alberts & Van Huut mag zich gelukkig prijzen dat er zeker één icoon onaantastbaar is, hun hoofdkantoor van de Gasunie in Groningen. Hoewel, met aardbevingen en de gevolgen daarvan weet je het maar nooit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden