Plus

Niemand heeft plek voor Serpil Konak

Serpil Konak (40) is verstandelijk beperkt en psychiatrisch patiënt. Ze zit al twee jaar op een crisis­afdeling voor kortdurend verblijf. Een verhaal over iemand voor wie nergens plek is.

Serpil Konak is niet constant in crisis, maar haar problematiek is te complex voor een gewone psychiatrische afdelingBeeld Marc Driessen

"En dit is mijn kamer," zegt Serpil Konak. Ze geeft een rondleiding op de crisisafdeling van Mentrum, de Amsterdamse instelling waar ze verblijft. Ze laat de gemeenschappelijke keuken zien, de tuin en haar eenpersoonsbed. Bij elke spiegel die ze onderweg tegenkomt, blijft ze even staan.

"Vind je me mooi?" vraagt ze. En achter elke zin die ze spreekt, zegt ze 'abi'. Ben ik knap, abi? Moet ik iets te eten voor je maken, abi? Ben jij wel te vertrouwen, abi?

Abi is een Turks woord, en betekent letterlijk broer, maar ook vriend of makker. "Ze gebruikt het om een ander gunstig te stemmen," zegt Jolien Schölvinck, psychiater van Mentrum. "Er klinkt ook onzekerheid over de ander in door. Dat komt terug als Serpil psychotisch is. Ze kan erg argwanend en achterdochtig worden."

Konak kan ook agressief worden. Ze heeft begeleiders uitgescholden en aangevallen. Konak heeft de psychiatrische klachten van een volwassene, maar het verstandelijke vermogen van een vierjarig kind.

De combinatie van een verstandelijke beperking en een schizo-affectieve stoornis is heel lastig. Konak kan manisch worden, maar ook depressief en psychotisch. Ziekte-inzicht ontbreekt. Op haar laatste IQ-test scoorde ze 57. Dat past bij iemand met een verstandelijke beperking.

Van het balkon springen
Konak woont al twee jaar op een crisisafdeling voor verstandelijk beperkten. Ze is niet constant in crisis, maar haar problematiek is te complex voor een gewone psychiatrische afdeling.

Sterker, ook voor de crisisafdeling van Men­trum was Konak een tijdje te veel. In 2016 is ze twee maanden overgeplaatst naar de crisisafdeling van Rivierduinen, een kliniek in Nootdorp. "Het behandelteam moest even worden ontlast," zegt Schölvinck.

Inmiddels is Konak terug bij Mentrum en ze is stabiel. Bij Mentrum houdt ze wel een duur crisisbed bezet van 600 euro per dag, terwijl er een wachtlijst is voor de 8 plekken. Mentrum heeft de enige psychiatrische afdeling voor verstandelijk beperkten in de regio Amsterdam.

Voordat ze op de crisisafdeling verbleef, woonde Konak een tijdje in de Kinkerstraat, onder het wakend oog van haar broer Dursun Konak. Dat ging mis. Vanwege de stress werd Konaks psychiatrische ziekte erger. Zo dreigde ze van het balkon te springen en maakte ze ruzie met de buren, die de politie erbij haalden. Daarop oordeelde de rechter dat Konak gedwongen moest worden opgenomen.

"Bij mij thuis is ze eigenlijk het rustigst," zegt broer Dursun, die met zijn gezin in Wormerveer woont. Zijn dertien jaar jongere zus is al haar hele leven een zorgenkind. Op het sterfbed van hun ouders heeft Dursun beloofd voor Serpil te zorgen. Hij nam haar ook in huis, maar hij heeft een baan, een eigen gezin en kleinkinderen. Dat was niet te combineren.

Toch bestaat er goede huisvesting voor Serpil, zegt Schölvinck. "Een woning voor een verstandelijk gehandicapte, met intensieve zorg. Een zogenaamde VG-woning. Begeleiders kunnen haar helpen met wassen, eten en met medicatie. Een psychiater kan ambulant bekijken of ze stabiel blijft."

Incomplete dossiers
Voor Konak zou het geweldig zijn als ze zo'n VG-woning dicht bij het huis van haar broer vindt. Dursun, haar echte 'abi', is erg betrokken. Hij belt dagelijks en komt vaak langs bij Mentrum. Hoe dichter de VG-woning van Konak bij haar broers huis in Wormerveer is, hoe beter.

Maar Serpil krijgt geen VG-woning. Al meer dan twee jaar niet. Behalve Serpil woont er nog één patiënt op de crisisafdeling. De doorstroom stokt door de wachtlijst voor passende woningen. En om Serpil überhaupt op die wachtlijst te krijgen, spande Mentrum vorig jaar een rechtszaak aan.

Dat zit zo: wie in een VG-woning wil verblijven, moet langs het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ), dat met het ministerie van Volksgezondheid bepaalt wie in een VG-woning mag. Om de kwalificatie 'verstandelijke beperking' te krijgen, moet iemand vóór z'n achttiende zijn getest op een verstandelijke beperking. Dat is Konak niet.

Konaks verleden is een verzameling van incomplete dossiers. Ze is in 1977 geboren in Nederland. Ze spreekt en schrijft Nederlands en Turks. Ze ging naar een Nederlandse basisschool, daarna naar Nederlands bijzonder onderwijs, maar ze verbleef dikwijls in Turkije. Haar ouders probeerden de psychiatrische problemen aanvankelijk te bestrijden met het raadplegen van de dorpsimam. Dat hielp niet. Later kwamen de artsen erbij.

IQ-test
Wat Konak precies in Turkije deed en welke zorg ze kreeg, is onduidelijk. Ze verbleef ook in psychiatrische instellingen. "Als ze in Turkije was geweest, kwam ze soms verdoofd van de medicatie terug," zegt Schölvinck.

Omdat Schölvinck denkt dat een VG-woning de beste uitkomst is voor Konak, wees ze het CIZ op de IQ-tests van ná Konaks achttiende. Die wijzen allemaal uit dat ze verstandelijk beperkt is. In 2002 kreeg ze al eens een VG-indicatie.

Maar daar nam het CIZ geen genoegen mee. Want Konak was voor haar achttiende ook al psychiatrisch patiënt. De verstandelijke beperking staat misschien niet op zichzelf, maar is mogelijk veroorzaakt door haar psychiatrische aandoening, stelt het CIZ. Wie heel erg in de war is, kan immers lager scoren op een IQ-test. Maar Schölvinck en advocaat Matthijs Vermaat beweren dat Konak altijd al verstandelijk beperkt is geweest.

De rechtszaak van juli vorig jaar was chaotisch. Konak was er ook bij, op de Parnassusweg. De Amsterdamse rechter had snel in de gaten dat mevrouw Konak geen gewone 40-jarige is. Ze was zo gespannen dat ze overal doorheen praatte. Ze kon geen antwoord geven op de vragen van de rechter.

Het ging van Ataturk ('de grote baas van Turkije, hij is niet dood, niemand gaat ooit dood') tot de woonkwestie ('dicht bij mijn broer'). "Het komt goed, toch, met mijn huis?" vroeg Konak aan de rechter, voordat hij haar onder begeleiding de zaal uit dirigeerde.

Liegen
De uitkomst van de rechtszaak was een opsteker voor Mentrum. De rechter stuurde aan op een bemiddeling. De arts die namens het CIZ beoordeelde dat niet vaststond dat Konak voor haar achttiende een op zichzelf staande verstandelijke beperking had, moest nog maar eens om tafel met Schölvinck.

En de arts van het CIZ moest Konak maar eens wat uitgebreider in het echt zien, in plaats van als papieren dossier. Dat hielp. Het CIZ maakte een uitzondering. En dus staat Konak sinds oktober op de wachtlijst voor een VG-woning.

Dat is mooi, maar Konak woont nog steeds op de crisisafdeling. "Ik weet niet hoe lang Serpil hier nog moet blijven," zegt Schölvinck. "Ik hoop dat ze snel weg kan. Er staan mensen op de wachtlijst die crisiszorg harder nodig hebben."

Ook broer Dursun hoopt dat Konak snel kan verhuizen. "Serpil vraagt mij elke dag hoe lang het nog duurt. Ik moet elke keer liegen dat het bijna zover is. Dat is verschrikkelijk."

Waar Mentrum wijst op een tekort aan VG-­woningen, denkt de broer van Serpil dat Men­trum zijn zus expres op de crisisafdeling houdt. "Ze willen geld aan haar verdienen."

Navraag leert dat er geen VG-woningen direct beschikbaar zijn in de regio Amsterdam

Wonen onder toezicht

Mensen met een verstandelijke beperking die 24 uurszorg nodig hebben in hun eigen woning, kunnen volgens de Wet Langdurige Zorg aanspraak maken op wonen onder toezicht. Daarvoor gelden criteria, mede opgesteld door het ministerie van Volksgezondheid.

Eén criterium is dat de verstandelijke beperking voor het achttiende levensjaar moet zijn vastgesteld. In de praktijk is dat om verschillende redenen echter niet altijd gebeurd.

Hoe groot de groep verstandelijk beperkten is die wacht op een woonplek onder toezicht, maar niet voor het achttiende levensjaar is getest, is onduidelijk. Het Centrum Indicatiestelling Zorg heeft daar geen cijfers van. Als iemand niet voldoet aan de voorwaarden, moet de zorg komen van de gemeente (WMO) of de zorgverzekeraar, die bijvoorbeeld betaalt voor een noodgedwongen verblijf op een crisisafdeling.

In Amsterdam en omgeving zijn 2390 woonplekken voor mensen met een verstandelijke beperking.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden