Plus

Neecampagne voor Turks referendum verloopt op kousenvoeten

De neecampagne voor het Turkse referendum verloopt op kousenvoeten, om niet de toorn van president Erdogan en diens aanhang te wekken.

Voorstanders van het nee ('hayir' in het Turks) verspreiden hun boodschap in IstanboelBeeld Kenzo Tribouillard/Getty Images

Op televisie, in de kranten of op billboards ter grootte van vrachtwagens - overal in Turkije verschijnt het woord evet (ja). Voorstanders van het presidentiële stelsel, dat president Erdogan meer macht moet geven, krijgen dan ook alle ruimte om campagne te voeren voor het referendum van 16 april. Die vrijheid is er niet voor de oppositie.

Maar wie goed kijkt, ziet op onverwachte plaatsen toch steeds vaker dat andere woord: hayir (nee).

Zoals op een filmposter. De Chileense film No (2012) gaat over de neecampagne voor het referendum waarmee in 1988 generaal Augusto Pinochet werd afgezet. De film deed het goed onder tegenstanders van de Turkse president Erdogan, die posters ervan door de straten van Istanboel verspreidden. Tegelijkertijd haalde het onlineplatform DigiTürk de film juist uit zijn aanbod.

Laatste kans
De tweestrijd tussen creativiteit en censuur tekent de Turkse neecampagne. Volgens Esref Ulasan zit er weinig anders op. "Het is duidelijk dat dit geen eerlijk referendum wordt, maar we hebben geen tijd om te klagen. Als we niet op een normale wijze campagne kunnen voeren, vinden we wel een andere manier. Dit is onze laatste kans."

Esref is verbonden aan Tercih Hayir (Kies Nee), een beweging die probeert de neecampagne van onderaf op te bouwen. Dat gebeurt zo ­lokaal mogelijk: elke wijk in Istanboel heeft een eigen Facebookgroep en organiseert evenementen. Centraal overleg verloopt via woordvoerders en een algemene website.

"De meeste mensen in mijn werkgroep kennen elkaar nog van het Gezitijdperk," vertelt Esref, refererend aan de protesten tegen premier (nu president) Erdogan rondom het Gezipark in Istanboel in 2013. "Er zijn in die tijd veel burgerinitiatieven opgericht die nog steeds actief zijn. Maar er komen ook nieuwe mensen bij, die tijdelijk hun politieke verschillen aan de kant zetten om campagne te voeren tegen het presidentiële systeem."

Minder opvallend
Gemeentelijke autoriteiten werken dit tegen. Zo werd vorige week dinsdag een hayir-campagnebusje van de seculiere oppositiepartij CHP de toegang tot het Sirkeciplein in het historische hart van Istanboel ontzegd. In een verwijzing naar de diplomatieke rel met Nederland haalde CHP-parlementslid Aykut Erdogdu met een ironische tweet uit naar de Turkse regering: 'Wie verbiedt dit? (Bedoeld wordt: campagne voeren.) Ja natuurlijk, het fascistische Nederland!'

Maar volgens Esref is het wel degelijk mogelijk campagne te voeren. "Natuurlijk kunnen we de straat op om te flyeren. Maar je moet voorzichtig te werk gaan. Ik ken de politie in deze wijk, dus ik weet hoe ver ik kan gaan. Daarnaast voeren we vooral campagne op minder opvallende manieren: via sociale media of bijvoorbeeld door heel snel hayir-stickers door de wijken te plakken."

Ook rondom universiteiten wordt campagne gevoerd. Studenten gebruiken humor om de neecampagne een positieve lading te geven.

Neem het hayir-hardlopen, waarbij groepjes jongeren door de wijken sprinten terwijl ze zo hard mogelijk 'nee!' roepen. Zulke statements hebben in Turkije een grote politieke lading gekregen.

Conservatieve arbeiderswijken
Maar de vraag is wel: hoe groot is het bereik van dit soort acties? In wijken waar sowieso veel oppositie gevoerd wordt, zoals het seculiere Kadikoy of Besiktas, hebben de hayir-Facebookgroepen duizenden leden. In Ümraniye of Esenyurt nog niet eens een paar honderd. Maar de realiteit is: juist in die laatste conservatieve arbeiderswijken woont de enorme meerderheid van Istanboel - en die stemmen op de AKP van president Erdogan, en dus ja.

"We proberen wel campagne te voeren in de AKP-wijken," zucht Esref. "Maar dat kan alleen als we met veel mensen zijn. Niet alleen vanwege de politie, maar vooral ook omdat de buurtbewoners ons niet moeten. Als je daar met z'n tweetjes gaat flyeren, is het vragen om problemen."

Maar eigenlijk denkt de veteraan-activist dat pogingen om toenadering te zoeken tot AKP-stemmers heilloos zijn. "We kunnen hun wel onze argumenten tegen het presidentiële systeem uitleggen, maar dat heeft toch geen zin. Ze willen gewoon wat Erdogan wil, met dat soort mensen valt niet te praten."

Het wantrouwen binnen de Turkse samen­leving is zo groot dat zowel de ja- als de neecampagne vooral met zichzelf in gesprek is. Waar voorstanders van Erdogan dit doen via enorme luidsprekers, valt het neekamp terug op stickers. Met zulke beperkte middelen is het de vraag of het neekamp de eigen echoput kan overstijgen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden