Naziproces Demjanjuk in München?

John Demjanjuk, die ervan verdacht wordt als 'Iwan de Verschrikkelijke' tijdens de oorlog duizende mensen vermoord te hebben, luistert naar de verhalen van de getuigen tijdens zijn proces in Israël in 1987. Foto ANP

AMSTERDAM - Er hangt een zware symboliek rond de zaak-Demjanjuk - als het daar ooit van komt: het laatste grote naziproces zal worden gevoerd in München, de bakermat van het Duitse nationaalsocialisme.

De sinds 2002 stateloze John Demjanjuk (89) zit sinds vanmorgen in de Beierse hoofdstad in de Stadelheimgevangenis en wacht zijn berechting af. Hem wordt medeplichtigheid ten laste gelegd aan de moord op 29.000 mensen, voor het allergrootste deel Joden, in het vernietigingskamp Sobibor in Polen.

Demjanjuk, in 1988 in Israël in eerste instantie ter dood veroordeeld op de aanname dat hij 'Ivan de Verschrikkelijke' was, een kampbeul uit Treblinka, en later vrijgesproken op het juist gebleken vermoeden dat er sprake was van een persoonsverwisseling, heeft altijd volgehouden dat hij nooit in Sobibor is geweest. Hij, Oekraïener van geboorte, zou als lid van het Rode Leger door de Duitsers gevangen zijn genomen en de rest van de oorlog in een krijgsgevangenenkamp hebben doorgebracht.

Maar de Duitse justitie beschikt over bewijzen, deels afkomstig uit verklaringen van Nederlandse overlevenden van Sobibor, dat Demjanjuk tot kampbewaker werd opgeleid in het SS-trainingskamp in het Poolse Trawniki. Een SS-identiteitskaart uit Sobibor op zijn naam en met zijn foto behoort tot de processtukken.

Na de vrijspraak in Israël, en Demjanjuks terugkeer in de Verenigde Staten, waarheen hij in 1952 vanuit München was geëmigreerd, doken er bewijzen op dat hij weliswaar niet de 'Ivan' uit Treblinka was, maar dat hij wel degelijk kampbewaker was geweest, en wel in Sobibor. Volgens een verklaring die het Simon Wiesenthal Center in Los Angeles gisteren deed uitgaan, 'was het daar zijn werk mannen, vrouwen en kinderen de gaskamer binnen te duwen'. ''Hij had geen spijt, geen berouw en geen genade voor de gezinnen wier levens hij vernietigde.''

In 2002 werd Demjanjuk het Amerikaans staatsburgerschap ontnomen op grond van het verzwijgen van zijn lidmaatschap van de SS bij binnenkomst in de VS in '52. In 2005 besliste de Amerikaanse rechter dat de stateloze kon worden uitgeleverd aan Duitsland, als laatste land waar hij had verbleven op het continent, aan Polen, waar hij zijn misdaden had begaan, of aan Oekraïne, zijn geboorteland.

Vier jaar lang vocht Demjanjuk met succes zijn deportatie aan. De zaak kwam in een stroomversnelling toen de justitie in München, zijn laatste woonplaats in Europa, op verzoek van Kurt Schrimm, in Duitsland belast met de vervolging van oorlogsmisdaden door de nazi's, in maart de Amerikanen vroeg Demjanjuk uit te leveren.

Vorige maand was het bijna zover. Hij was al naar de luchthaven van Cleveland gebracht, toen te elfder ure een rechtbank zijn uitzetting ophield. Voor de laatste keer, bleek gisteren.

Of het tot een proces komt of niet: Demjanjuk zal Duitsland niet meer verlaten. Of hij wordt veroordeeld en sterft in de gevangenis, of hij overlijdt, indien het op grond van zijn lichamelijke gesteldheid niet tot een proces komt, op kosten van de Duitse staat in een inrichting. (LAMBIEK BERENDS)

De van oorlogsmisdaden verdachte John Demjanjuk (89) heeft maandag zijn woning in het Amerikaanse Seven Hill (Ohio) in een ambulance verlaten. ANP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden