Plus

Naomi schaamt zich niet meer voor haar psychotische moeder

Haar moeder heeft psychoses en is drugsverslaafd. Met de op het Idfa bekroonde documentaire Naomi's Geheim hoopt Naomi Scherpenzeel het taboe op ouders met psychische problemen weg te nemen.

Naomi Scherpenzeel: 'Als ik met mijn moeder over straat liep, vroegen mensen zich af wat ik met 'die zwerver' moest'Beeld Rink Hof

Naomi Scherpenzeel (18) is geboren met twaalf vingers. Een raar gezicht was het, waarschijnlijk veroorzaakt doordat haar moeder drugs heeft gebruikt tijdens de zwangerschap. De twee overtollige vingers werden kort na haar geboorte verwijderd, haar moeder zit inmiddels in een psychiatrische kliniek in Drenthe.

Nee, ze schaamt zich niet voor haar moeder. Niet meer, althans. Toch was ze best nerveus, toen ze onlangs met haar klasgenoten van het Mediacollege in West de korte film (16 minuten) bekeek van documentairemaker Saskia Gubbels over haar 'geheim'. Toch even bang voor de reacties. Overmorgen zendt de KRO-NCRV de indrukwekkende documentaire uit op NPO 3.

Toezicht
"Mijn moeder had al voordat ze zwanger werd van mij last van psychoses," zegt Naomi. "Ze hoorde stemmen in haar hoofd, daar werd ze helemaal gek van. Om dat te verlichten ging ze aan de drugs. Harddrugs? Softdrugs? Eigenlijk alles wel zo'n beetje."

Dat veranderde niet na Naomi's geboorte. Op haar vierde was de situatie niet langer houdbaar - het kwam voor dat haar moeder Naomi meenam naar de coffeeshop of dat ze een tijd lang alleen thuis was. Naomi ging definitief bij haar tante wonen, die tot dan toe vaak was bijgesprongen. "Mijn vader heb ik nooit gekend. Ik heb ook niet zijn achternaam. Hij is nooit een aanwezige figuur geweest in mijn leven."

Ze groeide op bij haar tante, de zus van haar moeder. "Mama verbleef ondertussen op verschillende plekken. Soms in klinieken, soms zwierf ze over straat. Mijn tante heeft me, in de dagen dat het goed met haar ging, altijd naar mijn moeder toegebracht, zodat we een band konden ontwikkelen. Af en toe sliep ik weleens bij mijn moeder, maar dat was onder streng toezicht van mijn tante en mijn oma."

Slaapwandelen
Ze stopt even met praten en kijkt naar Gubbels, die ook bij het gesprek is. "Het was voor mij heel belangrijk dat het verhaal in de documentaire integer verteld wordt, zodat het ook liefdevol is tegenover mijn moeder. Saskia gaf mij snel het gevoel dat dat ook haar bedoeling was. Ik wil laten zien dat ik ondanks alles heel veel van mijn moeder houd."

In de beginjaren dat ze bij haar tante woonde, begreep ze nog niet echt wat er met haar moeder aan de hand was. "Ik vond het ingewikkeld, maar mijn tante legde in kindertaal uit dat mama ziek was. 'Maar ze houdt heel veel van je,' zei ze er altijd bij. Ik was in die begintijd heel angstig. Bang voor de nacht, bang voor jongens. Ik ging ook slaapwandelen. Stond ik midden in de nacht ineens bij de buren aan te bellen."

In de puberteit zette die angst zich om naar boosheid. "Ik zat met mezelf in de knoop en was heel opstandig. Tegen docenten, tegen mijn tante. Ja, ik was soms best onhandelbaar."

Dat ze af en toe gepest werd - "als ik met mijn moeder over straat liep, vroegen mensen zich af wat ik met 'die zwerver' moest" - hielp niet mee.

In de bossen
Het was de enige fase in haar leven dat ze haar moeder minder bezocht. "In die periode zat mijn moeder voortdurend in afkickklinieken. Ze was emotioneel niet stabiel. Ze werd boos, agressief en begon dan ineens te huilen. Ze heeft toen ook een keer in een psychose voor onze deur gestaan. Het is heel naar om je moeder zo te zien."

Inmiddels is er rust. Haar moeder zit in een kliniek in Assen, waar goed voor haar wordt gezorgd. In één van de scènes van de documentaire bezoekt ze haar. "Ik heb haar nog nooit zo goed gezien. Het was lang geleden dat ik haar normaal een vraag had kunnen stellen en dat ze de tijd kon nemen om daar rustig antwoord op te geven. Dat was heel fijn."

Ze ziet haar moeder nu eens in de zes weken. Minder dan ze misschien zou willen, maar er is tenminste controle. "Ik vind het fijn dat ze ver weg van Amsterdam zit, midden in de bossen. Ik weet dat ze af en toe een terugval heeft, maar ze is daar veilig en zwerft niet over straat. Ze moet daar binnenkort weg, omdat haar situatie niet verbetert, maar ik ben bang dat het weer wordt zoals vroeger als ze terugkomt naar Amsterdam. Ze heeft gewoon intensieve begeleiding nodig."

Cadeautjes
Door over haar situatie te praten, hoopt Naomi dat het voor andere kinderen ook makkelijker wordt te praten over psychische problemen van hun ouders. Saskia Gubbels: "Volgens het Trimbos Instituut zijn er 600.000 kinderen in Nederland met een ouder met psychische problemen. Dat zijn twee kinderen per klas. In de praktijk praten kinderen toch makkelijker over een ernstige lichamelijke ziekte, dan dat je vertelt dat je moeder zich opsluit omdat ze waanbeelden heeft en wartaal uitslaat."

In the end heeft Naomi nooit aan de liefde van haar moeder getwijfeld. "Nee, ik neem haar ook niks kwalijk. Dat komt mede door mijn tante, die heeft gezorgd dat ik normaal kon opgroeien. De liefde van mijn moeder zit in alles. Als ik op bezoek kom, als ik bel: ze is altijd zo blij om me te zien. Ze probeert dan de moederrol spelen, heeft altijd cadeautjes gekocht. Of ze zegt ineens dat ik mijn best moet doen op school. Zo lief. Ze zou haar laatste vijf euro nog aan mij geven."

Naomi's Geheim (KRO-NCRV) wordt zondag om 19.25 uur uitgezonden op NPO 3 en wordt vrijdag en zaterdag vertoond op het Go ­Short Filmfestival in Nijmegen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden