Plus

Na biobrandstof wil KLM nu kerosine uit CO2

KLM timmert aan de weg met biobrandstof, maar denkt ook hardop over synthetische kerosine, gemaakt uit CO2. De Amsterdamse haven zou een prima productielocatie zijn.

De luchtvaart is goed voor twee procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen, en zal tot 2030 in omvang verdubbelen. Beeld Getty

Geen frituurwalm te bekennen. Bij het tanken op de startbaan dringt geen vettig geurtje zich op, ook al is de vliegtuigbrandstof voor 49 procent afkomstig van afgewerkt frituurvet uit de horeca.

Voortaan gaat elke KLM-vlucht naar het Zweedse Växjö voor vijf procent op deze biobrandstof. Doordat de rest van de CO2-uitstoot wordt gecompenseerd door herbebossing in Panama, is Växjö in één klap KLM's duurzaamste bestemming geworden.

Ook al omdat elektrisch vliegen voorlopig geen haalbare kaart is, wordt biobrandstof gezien als een van de kansrijke mogelijkheden om vliegen duurzamer te maken.En dat is dringend nodig ook: nu al is de luchtvaart goed voor 2 procent van de wereldwijde uitstoot van broeikasgassen.

Intussen zal het luchtverkeer naar verwachting tot 2030 verdubbelen door de toename van handel en toerisme.

Vanwege de plantaardige herkomst, van gewassen die weer aangroeien, kan biokerosine de uitstoot van vliegtuigen flink terugdringen, met 80 procent volgens KLM. Maar het gebruik neemt slechts mondjesmaat toe sinds KLM hiermee in 2009 voor het eerst experimenteerde. In 2015 wilde KLM voor 1 procent op biobrandstof vliegen, maar in 2017 was het slechts 0,04 procent.

Schaduwkanten
De kosten liggen nog altijd twee tot drie keer hoger dan die van gewone, fossiele kerosine, zo verklaart de KLM de trage opmars. Het aanbod houdt niet over. Er is de laatste jaren ook meer aandacht gekomen voor de schaduwkanten van biobrandstoffen. Als gewassen voedselprijzen opdrijven of ontbossing uitlokken, zijn we nog verder van huis.

De hoeveelheid biokerosine uit frituurafval is per definitie beperkt. Nog altijd is een raffinaderij in Los Angeles de enige grote aanbieder. Het Amsterdamse SkyNRG, voor 20 procent in handen van KLM, zoekt wel naar Nederlandse productielocaties.

KLM hoopt de raffinage te stimuleren door te zorgen voor een gestaag groeiende afzetmarkt. "Als we dat niet doen, komt de markt zeker niet op gang," zegt Inka Pieter, bij KLM verantwoordelijk voor 'corporate social responsibility'. Zo werkt KLM ook aan een continue route naar de Costa Ricaanse hoofdstad San José op daar geproduceerde biobrandstof. Het stimuleren van de markt helpt wel, volgens KLM: een paar jaar terug was biokerosine nog zes keer zo duur.

Met Växjö is afgesproken dat KLM en SkyNRG meedenken over de productie van biokerosine op basis van afval uit de bosbouw, een belangrijke sector in de thuisregio van Ikea. Door de overvloed aan biomassa denkt de Zweedse stad in 2030 helemaal onafhankelijk te zijn van fossiele brandstoffen. Per bestemming moet KLM in de toekomst kijken naar de mogelijkheden om vluchten te verduurzamen met biobrandstoffen, zegt Pieter. "Er is geen wereld­wijde oplossing."

49%

De biokerosine waarop KLM naar Växjö vliegt, is voor 49 procent afkomstig van afgewerkt frituurvet uit de horeca.

Voor het dichtbevolkte Nederland wordt intussen een andere duurzame vliegtuigbrandstof geopperd: synthetische kerosine. Volgens onderzoekers is het haalbaar om op industriële schaal kerosine te maken uit CO2 en waterstof, met groene stroom van windparken op zee. In een rapport dat is gemaakt met medewerking van onder meer KLM, wordt onderbouwd dat de kosten rond 2050 in de buurt komen van kerosine uit aardolie.

Synthetische kerosine
Pieter benadrukt dat het gaat om de verre, verre toekomst. Maar als ze afgaat op het onderzoek en de prangende behoefte aan duurzame alternatieven, dan noemt ze synthetische kerosine 'een serieuze optie'. Het is een oplossing die op lange termijn uitkomst kan bieden.

Daarmee onderstreept ze meteen een verschil met biobrandstoffen, die al op de middellange termijn de uitstoot terugdringen. "We blijven nauw betrokken bij dit onderzoek. Met de nieuwe technologie zouden we het gebruik van duurzame alternatieve brandstoffen verder kunnen opschalen en de CO2-uitstoot structureel kunnen verlagen. Voor het zover is, is meer onderzoek nodig."

80%

Biokerosine kan de uitstoot van vliegtuigen flink terugdringen, met 80 procent, volgens KLM.

Synthetische kerosine zou de hele Nederlandse luchtvaart rond 2050 CO2-neutraal kunnen maken. Dat concluderen de onderzoeksbureaus Quintel en Kalavasta in een rapport waaraan ook Shell, KLM, de Amsterdamse haven, Tennet en Tata Steel hebben meegewerkt. Op basis van uitvoerige berekeningen betoogt het rapport dat we in de toekomst kunnen vliegen op kerosine opgewekt uit broeikasgas CO2.

De onderzoekers zien het er al volgend decennium van komen: synthetische brandstoffen. Theoretisch kan dat, uit koolmonoxide en waterstof. De technologie is voorhanden, maar die is nog duur en het proces vergt veel energie. Daarvoor kijken de onderzoekers begerig naar de windparken op zee die Nederland tot 2030 gaat bouwen.

Op momenten met veel zon en wind kan de elektriciteitsprijs diep dalen. Door die overvloed aan stroom om te zetten in een makkelijk op te slaan en te transporteren brandstof als kerosine, kunnen we ons grote investeringen in het elektriciteitsnet besparen.

Tegelijk is de synthetische kerosine een oplossing voor vliegtuigen, van alle vervoersmiddelen het moeilijkst te verduurzamen. Zeker de eerste jaren zal de op deze manier geproduceerde vliegtuigbrandstof nog te duur zijn, maar na 2030 kan die concurreren met fossiele kerosine, denken de onderzoekers. Of dat echt lukt, is afhankelijk van hoe de stroomprijs en die van kerosine zich ontwikkelen. Ook valt op dat synthetische kerosine, net als biokerosine, voorlopig alleen mag worden gebruikt door het bij te mengen bij fossiele kerosine.

Proeffabriek
De regio Amsterdam zou geknipt zijn voor de productie, schrijven de onderzoekers. Het Noordzeekanaal biedt de hoeveelheden zoet water die nodig zijn. En er ligt al een transportleiding voor kerosine naar Schiphol, gevoed vanuit de Amsterdamse haven met zijn enorme opslagtanks, nu nog in gebruik voor de grootste benzinehaven van Europa.

Schiphol zou een van de eerste luchthavens in de wereld worden met hernieuwbare kerosine. De overheid en de betrokken bedrijven zouden daarom nu moeten investeren in een proef­fabriek, waar de techniek verder wordt ontwikkeld. Die zou zo'n 30 miljoen kosten.

Voordat CO2 op grote schaal kan worden gewonnen uit de atmosfeer, denken de onderzoekers aan een tussenstap bij Tata Steel. Door de hoogovens te gebruiken als CO2-bron, kan de uitstoot door synthetische kerosine al de helft kleiner worden dan die van fossiele brandstof.

Vliegen is daarmee nog verre van CO2-neutraal. Tata Steel, dat vooralsnog draait op steenkool en enorm veel CO2 uitstoot, wordt niet aangespoord om energiezuiniger te worden, terwijl het zich wel de kosten kan besparen om CO2 onder de grond op te slaan. Via de vliegtuigbrandstof komt die CO2 natuurlijk alsnog in de atmosfeer.

Nuttig experiment
Gert Jan Kramer, hoogleraar Duur­zame Energievoorziening aan de Universiteit Utrecht, spreekt daarom van een halve oplossing. En of dat dan een logische stap is?

"Een andere halve oplossing is om de CO2 van Tata Steel onder de grond op te slaan en KLM nog even door te laten vliegen op kerosine. De enorme hoeveelheid groene stroom die nodig is voor het maken van synthetische kerosine uit CO2, kan dan worden gebruikt voor consumenten en industrie. Op korte en middellange termijn is dat kosteneffectiever, want een overschot aan groene stroom is nog ver weg."

Maar het rapport noemt hij 'degelijk werk'. "Het toont het perspectief voor synthetische brandstoffen. Ergens rond of voorbij 2050 zullen die een plaats krijgen in het CO2 -neutrale energiesysteem dat we nodig hebben om te voldoen aan het klimaatakkoord van Parijs." Daarvoor kunnen we niet alleen putten uit biobrandstoffen. "Die zijn overvraagd, zoveel zijn er helemaal niet."

Het duurt dus nog even voordat hij een rol ziet voor synthetische vliegtuigbrandstoffen. "Een experiment kan nuttig zijn, maar grootschalige productie is nu nog een vergezicht. Wel een mooi vergezicht."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.