Plus Reconstructie

Na 8 beschietingen werd duidelijk: coffeeshops dichttimmeren helpt niet

In ruim een jaar werden in de stad acht coffeeshops beschoten - sommige meermaals. Telkens sloot de gemeente de zaken, tot die ingrepen juist nieuwe schietpartijen leken uit te lokken.

Beeld Evert Elzinga

Acht nerveuze coffeeshophouders zaten in het afgelopen jaar aan een tafel op het stadhuis, met tegenover zich telkens twee ambtenaren. Die stelden indringende vragen.

Hoe vaak ben je aanwezig in de shop? Meld je problemen bij de wijkagent? Wat doe je tegen rondhangers? En, bovenal: weet je wie op je zaak heeft geschoten?

Tussen najaar 2015 en november 2016 werden acht Amsterdamse coffeeshops het doelwit van schietpartijen, waarna burgemeester Eberhard van der Laan op één na alle zaken liet dichttimmeren.

De vijftien jaar daarvoor was het precies éénmaal voorgekomen dat een coffeeshop was gesloten na een schietpartij.

'Geplankt'
Dat was dan ook een shop uit de criminele buitencategorie: Scylas aan de Churchilllaan, de opvolger van Goed Goed: een berucht roversnest waar de vorige eigenaar Saïd Faggouss in 2009 eerst in zijn buik was geschoten en een half jaar later door zwaarbewapende criminelen was ontvoerd, voor maanden. In 2012 ging de zaak na een nachtelijke beschieting op slot.

Zo'n vreeswekkende reputatie ontbrak bij de meeste van de shops die vanaf het najaar van 2015 onder vuur werden genomen. De staat van dienst was vaak prima.

Bij de eerste doelwitten zag de gemeente aanwijzingen voor gedoe in het criminele milieu, maar verreweg de meeste shops zorgden niet voor overlast. Niet zo vreemd ook, vanwege de strenge eisen die aan gedoogde coffeeshops worden gesteld.

Hoe gezellig een buurtcoffeeshop ook kan zijn, bij een ernstig incident met een vuurwapen sluit de burgemeester doorgaans de zaak. Dat is al de standaardprocedure sinds 2005.

Het doet er weinig toe of de exploitant schuldig is: de openbare orde is hoe dan ook verstoord en de buurt voelt zich onveilig, is de redenering.

In gesprek
Artikel 13b van de Opiumwet geeft de burgemeester de bevoegdheid een pand te sluiten als daar drugs zijn gevonden; artikel 2.10 in de Algemene Plaatselijke Verordening stelt dat de burgemeester de sluiting kan bevelen als in de zaak bijvoorbeeld wapens aanwezig waren of als 'het geopend blijven van het gebouw ernstig gevaar oplevert voor de openbare orde'.

Pas na de sluiting gaat het stadhuis met de ondernemer in gesprek over een heropening. Doel van zo'n gesprek is te bezien onder welke voorwaarden de zaak weer veilig open kan. Zo wordt geregeld afgesproken dat de uitbater camera's ophangt, bezoekers fouilleert of extra personeel aanneemt.

Die gesprekken waren vorig jaar bijna routine, nadat de ene na de andere shop was beschoten.

Het begint bij de Roxy in de Gerard Doustraat in De Pijp, op 23 oktober 2015. Even na zes uur 's ochtends, als de exploitant en een leiding­gevende nog binnen zijn, vliegen kogels door de ruit en in de deur naar bovengelegen woningen.

De beelden van de bewakingscamera laten geen twijfel: een auto is voor de deur gestopt en uit het raampje schiet de bijrijder zijn salvo af. Met het politierapport in handen twijfelen Van der Laan en zijn staf niet: hier is de openbare orde in het geding.

De shop wordt 'geplankt'. Dichtgetimmerd. De 'gedoogverklaring' die de eigenaar in staat zou stellen de Roxy te verkopen, wordt bevroren. In feite is de zaak onverkoopbaar.

De eigenaar van de Roxy is nog met het stadhuis in gesprek over heropening als 24 januari rond half vier 's nachts zeker vijf kogels coffeeshop De Kroon III in de Rietwijkerstraat in Zuid treffen, als daar twee leidinggevenden en twee bezoekers binnen zijn.

Coffee The Power, de grote verliezer van de beschietingen Beeld Roï Shiratski

Ze vluchten de tuin in. Een getuige heeft een man zien schieten en in een auto zien springen. Die auto met valse kentekenplaten wordt later brandend aangetroffen. Boven de coffeeshop was al eens een hennepplantage gevonden, de eigenaren begaven zich volgens de recherche in het criminele milieu.

Niet één onderwereldconflict
Weer is er geen aarzeling: de shop gaat dicht, op 25 februari. Dat geldt diezelfde dag ook voor coffeeshop The Power in de Sarphatistraat in de binnenstad, die op 16 februari is beschoten in de ochtendspits, terwijl forensen toekeken. Ook hier waren twee medewerkers binnen, één werd door glasscherven geraakt.

Zo gaat het maar door.

Op 5 mei wordt coffeeshop DNA beschoten, in Zuid. Daags daarop gaat die dicht.

Als The Power weer open mag, vliegen vijf dagen later opnieuw kogels naar binnen en sluit de burgemeester de zaak onmiddellijk weer. Als DNA op 10 augustus is heropend, wordt de shop kort daarop wéér beschoten en gesloten.

Dat de stad te maken heeft met een ongekende serie beschietingen, zien ze ook op het stadhuis, maar de gemeente blijft bij het beleid.

In het najaar van 2016 volgen de incidenten elkaar vervolgens héél snel op. Op 27 september treffen kogels Green Place aan de Kloveniersburgwal in het centrum en wordt die gesloten; op 19 oktober volgt Blue Lagoon aan de Overtoom in West en op 25 oktober Vondel, verderop aan de Overtoom.

De losse rechercheteams die de schietpartijen onderzoeken, wisselen informatie uit om eventuele verbanden te kunnen zien. Technische sporen zoals de gebruikte munitie worden vergeleken, net zoals tactische bevindingen.

De recherche ziet niet één onderwereldconflict waaruit al het geweld voortkomt. De aanslagen lijken gepleegd door verschillende daders met wisselende motieven. Hoewel meerdere verdachten in beeld zijn, kunnen nog geen zaken voor de rechter worden gebracht.

Parallel aan al het schieten en sluiten laait de onrust in de media en de stadspolitiek op. Wat is hier gaande? Voert een doorgedraaide tegenstander van het gedoogbeleid een bedenkelijke campagne? Woedt er een wietoorlog? Is het sluitingsbeleid van de gemeente wel wenselijk? Laten shophouders concurrenten uitschakelen door nota bene de overheid?

Die suggestie wordt op het stadhuis met wrevel aangehoord. Volgens de verantwoordelijken is nog nooit een uitbater failliet gegaan door een tijdelijke sluiting. Het idee dat je met wat kogels een coffeeshop de nek kunt laten omdraaien, beschouwen ze als een stadsmythe.

Vroeger ging al de mare dat het verstoppen van wat cocaïne achter de verwarming in een shop een handige list was om de concurrent te laten sluiten: een halve gram is al taboe. Zo'n truc is nog nooit met succes toegepast, zeggen ingewijden.

De suggestie dat Van der Laan de beschietingen met zijn beleid in de hand werkt, werkt als een rode lap op een stier. Dat juist híj de openbare orde bedreigt, is het laatste wat deze burgemeester zich laat zeggen.

Volgens Van der Laan en zijn ambtenaren zou hun sluitingsbeleid nooit ter discussie staan als een omwonende van een coffeeshop door een kogel was getroffen, iets wat ze juist ten koste van alles willen voorkomen.

Andere koers
Toch, dát op de sluitingen nieuwe beschietingen volgen, is evident. Veroorzaakt het beleid dus nieuw gevaar voor de openbare orde, in plaats van dat weg te nemen? Na de laatste reeks schoten dringt ook op het stadhuis door dat de openbare orde gebaat is bij een andere koers.

De beschieting van coffeeshop Green Place, Kloveniersburgwal Beeld Politie.nl

Van der Laan, zijn ambtenaren, de recherche en vertegenwoordigers van de coffeeshopbranche, zoals de Bond voor Cannabis Detaillisten en advocaten, maken een afspraak voor indringend overleg.

Als in de Oosterparkstraat in Oost op 1 november de Speak Easy wordt beschoten, mag die voorlopig openblijven. Daags daarop komen alle partijen voor het eerst samen voor een bespreking waarin ze elkaars vertrouwen zeggen te willen (terug)winnen. Een week later is een tweede 'constructief' gesprek.

De coffeeshophouders zeggen te begrijpen dat de overheid iets moet tegen de schietpartijen, de burgemeester zegt de zorgen van de branche in te voelen.

De uitbaters beloven zich meteen te melden als ze wat weten over de achtergronden van de schietpartijen en denken mee over maatregelen tegen nieuw geweld; de burgemeester belooft de onmiddellijke sluitingen op te schorten. Niet omdat hij de shophouders zielig vindt, maar om het geweld te stoppen.

Uiteindelijk tekent negentig procent van alle Amsterdamse shopeigenaren een regeling waardoor op één na alle gesloten shops weer open mogen. Elke zaak moet camera's en een uitgewerkt veiligheidsplan hebben. Na een schietpartij sluit de uitbater zijn zaak een week om de buurt te laten bijkomen en de politie het eerste onderzoek te laten doen.

Betrokkenen stellen dat 'een lastige knoop knap is ontward' of spreken van 'een huzarenstukje', waarna geen shops meer zijn beschoten.

The Power

Alleen The Power blijft gesloten, waarschijnlijk voorgoed. De zaak in de Sarphatistraat is de grote verliezer van de beschietingen, al lijkt niet iedereen erom te treuren. Rond deze coffeeshop sleept zich duidelijk een conflict voort binnen het criminele circuit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden