Plus

Na 40 turbulente jaren gaat het Ostadetheater dicht

In 1980 werden de deuren van het Ostade­theater geopend met een koevoet, vanavond sluiten ze na bijna veertig turbulente jaren. Het buurttheater van de Pijp gaat in het Asscherkwartier verder als CC Amstel.

Impressie van het nieuwe CC Amstel, dat wordt gebouwd aan het A. Cullinanplein Beeld CC Amstel

In de Van Ostadestraat, op steenworp afstand van het Van der Helstplein, zit Ostade A'dam. Wie langs nummer 233 loopt, zal er snel aan voorbijgaan dat achter die witte gevel een theater huist. De banner boven de deur 'Een stad zonder eigenzinnigheid raakt haar zeggingskracht kwijt', is een vers spoor van de aanwezigheid van de Amsterdamse krakersbeweging. In haar hoogtijdagen kraakte die het pand.

Henk Blijleven (59) was een van de krakers die in 1980 de voormalige stoomdrukkerij van Holdert & Co bezetten. Het pand stond al sinds eind jaren zeventig leeg en verkeerde in slechte staat. "We hadden de koevoet niet eens nodig om binnen te komen, met een simpele schouderduw was het gebeurd."

De 'idealistische groep' waartoe Blijleven behoorde, wilde in de loods een 'economie' opzetten voor de armetierige buurt. "De Pijp was destijds grauw. Er was armoede en er waren nauwelijks banen," herinnert Blijleven zich. Met een nieuw woonwerkpand dachten de krakers de wijk perspectief te bieden, maar in de loods trof de groep een ravage aan.

"Je moest echt zoeken naar mogelijkheden tussen de kapotte daken en de klodders duivenpoep." De krakers knapten de boel op. De bovenverdieping richtten ze in voor wonen.

Beneden vestigden zich bedrijfjes, zoals restaurant De Schele Kip, met een driegangenmenu voor 9 gulden, fietsenmaker Smerig en drukkerij De Raddraaier. Er bleef één zaal zonder daglicht over. De uitgelezen plek voor een theater. "We hebben die zaal gewoon in elkaar geflanst, dat was ook de charme."

Verhippen
De gemeente gedoogde de bezetting mits de krakers, inmiddels verenigd in Stichting De Fabriek, erfpacht zouden betalen. Die werd voor 30 jaar vastgesteld op een habbekrats. Een tiental uitkeringsgerechtigde vrijwilligers maakte van het pand een buurttheater, waarvoor omwonenden grote belangstelling toonden. Vooral de stukken van het lokale amateurgezelschap Toneelgroep Europa over De Pijp trokken volle zalen.

"De Pijp had het nodig, naast Rialto waren we de enige culturele voorziening," verklaart Blij­leven het succes. Het stadsdeel zag dat het Ostadetheater een belangrijke rol vervulde in de buurt. In 1991 kregen de eerste zes werknemers, onder wie Blijleven, een gesubsidieerde aanstelling. In zijn nieuwe rol als programmamanager wist hij vervolgens structurele bijdragen los te peuteren. Van 1997 tot 2001 was hij de eerste betaalde directeur.

De roem van het Ostadetheater reikte op zijn hoogtepunt voorbij de grenzen van het eigen postcodegebied. Bekende namen als Joop Admiraal en Kitty Courbois van Toneelgroep Amsterdam stonden er zelfs een keer op de planken. Blijleven: "Ik schaamde me dat ze zich in onze kleedkamer moesten verkleden. Maar zolang er een fles wijn klaar stond, was er geen probleem."

Nieuw onderkomen
In het begin van dit millennium begon de Pijp te 'verhippen'. De huurprijzen stegen en de eerste koffietentjes openden hun deuren. Met de veranderende wijk moest het theater zichzelf opnieuw uitvinden. "We moesten steeds meer onze eigen broek ophouden, maar met 84 stoelen kun je nooit rijk worden," stelt Blijleven.

In het kraakpand liep het Ostadetheater tegen zijn grenzen aan. Groei was nauwelijks mogelijk en de technische infrastructuur was ver­ouderd. Daarom ging het theater in 2007 in gesprek met het stadsdeel over een nieuw onderkomen. Door de verhuizing van het Stads­archief naar de Vijzelstraat, kwam bij het Asscherkwartier ruimte vrij. Met twee zalen en moderne techniek zou het buurttheater er kunnen professionaliseren. De opening werd voorzien in 2014.

Nieuw elan
Maar de theaterstoelen aan de Van Ostadestraat bleven steeds vaker leeg. Het poppenspel en de kleinschalige opera's die de nieuwe theater­directie programmeerde, vonden weinig aansluiting bij de buurt. Er rezen twijfels of ze daarmee wel de stap naar een groot theater konden maken.

In 2012 blies de gemeente de verhuizing van het Ostadetheater naar het Asscherkwartier af. De subsidies werden gekort en de geldkraan zou worden dichtgedraaid zodra een andere partij was gevonden voor het nieuwe theater.

'Een sterfhuis', dat is wat Mark Walraven (56) aantrof, toen hij begin 2013 aantrad als interim- directeur. Hij had de taak te bezuinigen en het bestaansrecht van het buurttheater te verdedigen. Doordat de verbouwing van het Asscherkwartier vier jaar uitliep, won hij tijd.

Gekke hoekjes
Walraven vernieuwde de huisstijl, veranderde de naam in Ostade A'dam en begon samenwerkingen in de buurt. Hij programmeerde jeugd- en jongerentheater en organiseerde wandelingen door het stadsdeel. "Ik wilde verbinden en verbreden. Een nieuw elan creëren." Met succes: Ostade A'dam was soms tot de scheve nok gevuld.

Intussen bleef hij praten met de gemeente, die nog steeds geen andere partij had gevonden. Walraven kreeg alsnog groen licht, zij het in een samenwerking met Openbare Bibliotheek Cinetol. Donderdagavond sluit hij na 36 jaar het buurttheater aan de Ostadestraat. De gekke hoekjes in de zaal gaat hij missen. "Maar," zegt hij, "ik ben blij dat het theater alsnog de kans krijgt om te groeien."

Het nieuwe theater

In september opent CC Amstel, zoals het nieuwe Ostade A'dam gaat heten, zijn deuren. In het nieuwe culturele clubhuis komen naast het theater een studio, een café en een vestiging van de openbare bibliotheek. In de theaterzaal is ruimte voor 156 bezoekers. Het podium programmeert voornamelijk muziektheater, buurtprojecten en jeugd- en jongerentheater.

Dat de huur straks drie keer zo hoog is, bezorgt directeur Mark Walraven vooralsnog geen slapeloze nachten: "We zitten straks in de Diamantbuurt, waar oude Amsterdammers, jonge gezinnen, migranten en expats wonen. Ik geloof dat ons theater daar van toegevoegde waarde zal zijn, juist om al die verschillende buurtgenoten te verbinden."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden