Opinie

Moslim in Amsterdam: Ik kwam en bleef voor de liefde

In een tijd dat moskeeën op slot moeten en islamofobie een feit is, kunnen we misschien iets leren van het Amsterdam uit de Gouden Eeuw. Schrijver Abdelkader Benali beschrijft hoe zijn verre voorouders zich hier welkom voelden.

De gastvrijheid van Amsterdam in de zeventiende eeuw was groot Beeld Merel Corduwener
De gastvrijheid van Amsterdam in de zeventiende eeuw was grootBeeld Merel Corduwener

De wereld verbaasde zich over Amsterdam in de zeventiende eeuw. Er was godsdienstvrijheid rond de Dam. De stapelmarkt trok handelaren uit de hele wereld aan.

Een Armeniër in een lang gewaad met op zijn hoofd een tulband passeerde een Sefardische Jood uit Portugal. Handelslijnen die zich als een spinnenweb over de hele wereld uitstrekten kwamen hier samen; de Dam als navel van de wereld.

Lucht van vrijheid
Bij mijn eerste bezoek aan Amsterdam, als late tiener, was ik overrompeld. Geen hoofdstad die op zo weinig vierkante meters zoveel verschillende mensen herbergde. Wat het mogelijk maakte dat iedereen elkaar weet te verdragen is de lucht van vrijheid die wordt ­ingeademd.

Maar was er in het Amsterdam van de zeventiende eeuw ook plek voor moslims? Het was een tijd van godsdienstoorlogen, Europa vocht met het Ottomaanse Rijk. In grote delen van het continent werden andersdenkenden vervolgd. Er waren heksenjachten en het vuur van de Inquisitie was nog niet gedoofd.

Reageren? Dat kan onder dit artikel of via Facebook (link).

Amsterdam was een uitzondering. Er waren ook moslims in Amsterdam. Wat maakte die Amsterdamse mentaliteit zo bijzonder? Er was ook zeker eigenbelang. Er werden verdragen gesloten met onder andere de Marokkaanse sultan om de druk op de vijandelijke Spaanse vorsten op te voeren.

Welwillendheid
Er was nog een reden voor welwillendheid richting de Moor. Vaak eindigde Nederlandse bemanning van koopvaardijschepen in de kerkers van de roemruchte Barbarijse zeerovers. De Marokkaanse piraten kaapten wat er te kapen viel.

Mijn roots liggen in een dorpje dat uitkijkt over de Middellandse Zee en dat tot diep in de negentiende eeuw bekendstond om z'n piraterij. En dan waren er de Moorse zeerovers die voor de Nederlandse kust werden gevangengenomen.

Sowieso was de grens tussen kaapvaart en handel heel erg dun in die tijd. De zeeheld Piet Hein voer met een kaapbrief hem gegeven door de Republiek.

Amsterdamse openheid
Dus ja, er waren moslims in Amsterdam. Wat vonden zij van die Amsterdamse openheid? Daarvoor moeten we te rade gaan bij de reiziger en diplomaat Al-Hajari, uit Granada, die als afgezant van de vorsten van Marokko een reis maakte door Europa. In de eeuw ervoor hadden de Spaanse vorsten bijna heel Moors Spanje gekerstend. Moslims moesten zich bekeren tot het christendom of maken dat ze wegkwamen.

Abdelkader Benali (schrijver) Beeld Freek van Asperen
Abdelkader Benali (schrijver)Beeld Freek van Asperen

De achtergebleven Moren werden Moriscos genoemd, ze waren ooit moslim, maar als nieuwbakken christenen bleven ze toch gewantrouwd.

Een aantal van hen vluchtte naar Amsterdam, wat laat zien dat de naam van de stad als vluchthaven toen al wijd en zijd bekend was. Tegen die achtergrond reisde Al-Hajari door Europa. Over Amsterdam was hij heel positief. "Amsterdam is bijna even groot als Parijs. Het is ook de stad met de meeste schepen in de wereld. Ze zou er zo'n zesduizend hebben."

Ontdekkingstocht
Voelden die moslims zich thuis in Amsterdam? Ja. Zeer welkom. Een afgevaardigde van de Moriscos op bezoek in Istanboel vertelde de ambassadeur van de Republiek aldaar vol lof over de gastvrijheid van de Nederlanders.

Mijn migratiegeschiedenis heeft me naar Amsterdam gebracht. Ik kwam voor de liefde en ben voor de liefde gebleven. Mijn vrouw is met geen stok deze stad uit te krijgen. Haar blik op de stad is anders dan die van mij. Voor haar is Amsterdam normaal, ze is er opgegroeid. Voor mij was Amsterdam een ontdekkingstocht.

Deze stad ben ik ook mijn stad gaan noemen. En dat mijn voorouders van lang geleden, voorouders die uit Granada moesten vluchten, zich hier als moslims welkom voelden, dat creëert voor mij een gevoel van veiligheid. En dat die lucht van vrijheid hier nog altijd is, maakt Amsterdam meer dan een stad, het is vrijheid zelf.

Deze tekst is eerder uitgesproken in het Amsterdam Museum in het kader van het programma Gedeelde Geschiedenis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden