Monumentenstatus buurtcentrum Transvaal moet sloop voorkomen

Erfgoedvereniging Heemschut heeft deze week de monumentenstatus aangevraagd voor het karakteristieke poortgebouw aan de Danie Theronstraat 2, mede-ontworpen door de wereldbefaamde architect Pi de Bruijn.

Het multifunctionele gebouw paste bij de trend van de jaren zeventig om overal in steden gebouwen voor sociaal-cultureel werk te bouwen. Beeld Ton Damen

Heemschut vreest sloop of verminking bij restauratie, nu het Gemeentelijk Vastgoedbedrijf aankondigde het voormalig Buurtcentrum Transvaal in de verkoop te doen.

"Het karakteristiek pand is een kenmerkend voorbeeld van de architectuur rond 1970," zegt Norman Vervat van Heemschut. De erfgoedvereniging heeft een onderzoeksrapport over waarde van het jonge monumentale gebouw laten opstellen door architectuurhistoricus Michiel Kruidenier van bureau De Onderste Steen uit Nijmegen. Die bevestigt vooral de culturele waarde van het pand.

Volgens Vervat is haast geboden om dit "toonaangevende voorbeeld van jonge bouwkunst" te beschermen. "In het verleden werden monumenten pas aangewezen nadat al veel gebouwen uit die periode waren gesloopt."

Dat wil Heemschut voor zijn. Het Buurtcentrum Transvaal wordt nu zonder enige monumentale bescherming verkocht. De nieuwe eigenaar kan het volgens Vervat ongehinderd met de grond gelijk maken.

Merkelbachprijs
Ook onderzoeker Kruidenier vindt het pand, ontworpen in 1969-1970 door Pi de Bruijn en Ruud Snikkenburg, tekenend voor de tijd. De namen van de architecten drukten toen nog niet op het ontwerp. Ze werkten bij de Gemeentelijke Dienst Volkshuisvesting, die een multifunctioneel gebouw wilde. Het ontwerp van vooral De Bruijn, het allereerste gebouw dat uit zijn pen kwam, werd in 1976 bekroond met de Merkelbachprijs.

Het multifunctionele gebouw paste bij de trend van de jaren zeventig om overal in steden gebouwen voor sociaal-cultureel werk te bouwen. Vergelijkbare centra zijn De Meerpaal in Dronten (1965-1967), 't Karregat in Eindhoven (1970-1973), ontmoetingscentrum De Flint in Amersfoort (1974-1977) en Cultureel Centrum Amstelveen (1975).

Ze waren onderkomens van buurthuizen, straathoekwerkers, en bejaardensociëteiten. Enkele gebouwen hadden tevens een schouwburgfunctie. Buurtcentrum Transvaal was pionier.

Kleurstelling
Warme gevoelens wekken al deze modernistische neoconstructivistische gebouwen niet op. "Sommige mensen krijgen er buikpijn van als ze er naar kijken," erkent Vervat. "Dat heb je met jonge monumenten. Het Afrikahuis in de Pijp van Joop van Stigt of het P.C. Hoofthuis in de Spuistraat vonden mensen ook niet mooi, maar het zijn beschermde monumenten."

De waardering voor dit soort gebouwen groeit volgens Vervat overigens wel. Het Buurtcentrum Transvaal tekent vooral de functie van dit soort panden. Volgens Vervat zorgt de kleurstelling van het gebouw - veel primaire kleuren als geel, wit en donkerblauw - ook voor sfeer.

Beeld Ton Damen

Volgens Vervat kunnen dit soort gebouwen een tweede leven hebben doordat nieuwe groepen in de stad behoefte aan verzamelcentra hebben. Hij denkt aan een combinatie van commerciële en maatschappelijke functies waaraan steeds meer behoefte is. Het oude postkantoor is ook al als ontmoetingsplek verdwenen.

Taal- en fietslessen
Buurtcentrum Transvaal is al opnieuw voor buurtactiviteiten in gebruik. Vooral Boost Transvaal, dat er op halfjaarlijkse contracten met de gemeente zit, maakt er gebruik van voor de opvang en integratie van vluchtelingen.

Leontien Leijdekkers van Boost Transvaal spreekt van een enorme levendigheid. Het gebouw functioneert volgens haar gewoon als buurthuis. "We hebben hier taallessen, huiswerkbegeleiding, fietslessen, een koffiebar en zo meer." Buiten helpt een buurtbewoner een vluchteling met het repareren van zijn fiets. "Het is hier" zegt Leijdekkers, "net een dorp."

Amsterdam vindt dat op er die plek beter woningen kunnen staan. Het Gemeentelijk Vastgoedbedrijf, was woensdagmorgen niet bereikbaar voor een reactie.

Beeld Ton Damen

Tip Het Parool

Heb je een nieuwstip of nieuwsfoto? Voeg ons toe op Whatsapp. Liever mailen of anoniem tippen? Bekijk hier hoe dat kan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden