Plus Blikvangers

Monument voor de grondlegger van Nederlandse encyclopedie

De stad staat vol met kunst, van wereldvermaarde kunstenaars tot anonieme beeldhouwers. Wat zijn de verhalen achter deze beelden? Vandaag: Monument voor A. Winkler Prins.

De ruimte tussen sommige schijven is dichtgemaakt: dit monument is geen klimpaal Beeld Tammy van Nerum

Op het Frederiksplein staat een ­totempaal. Volgt nu een definitie van het woord totempaal: 'Een ­totempaal is een houten standbeeld, zoals dat door sommige ­indianenstammen van de Noordwestkust werd gemaakt. Een totempaal kan ­gezien worden als heiligdom. Het woord totempaal is afgeleid van (o)doodem, een Ojibwewoord dat zoveel betekent als 'familieteken'.

(...) De paal werd meestal gemaakt van het hout van de rode ceder, die vaak in bonte kleuren werd geschilderd.'

'De knakenpaal'
Deze definitie komt van Wikipedia, 'de vrije encyclopedie'. En gezien deze uitleg is de ­totempaal op het Frederiksplein - die niet van hout is en ook niet bont beschilderd - geen ­echte totempaal. Maar gezien de bijnaam van het beeld op het Frederiksplein is het wel een soort heiligdom en in elk geval ook een 'familieteken'.

'De knakenpaal' heet het beeld in de volksmond. En deze zuil, opgebouwd uit zilveren schijven, staat dus op een steenworp afstand van De Nederlandsche Bank. ('Een bank is een financieel instituut dat bewaring van geld, ­leningen, betaalverkeer en diverse andere ­diensten aanbiedt', aldus Wikipedia).

Het beeld is gemaakt door de beeldhouwer-schilder André Volten (1925-2002). Deze kunstenaar ('Iemand die zijn of haar creatieve begaafdheid gebruikt om kunst te maken. De term wordt tegenwoordig gebruikt voor beoefenaren van elke kunstvorm: beeldende kunst, muziek, literatuur, theater, film, fotografie' zegt Wikipedia) kreeg de opdracht van uitgeverij Elsevier.

Klimrek
'Ter herinnering aan Anthony Winkler Prins 1817/1908, grondlegger van de Nederlandse ­encyclopedie', zo staat op de steen aan de voet van het beeld. En: 'aangeboden aan de stad Amsterdam op 9 oktober 1970 ter gelegenheid van honderd jaar Winkler Prins encyclopedieën'.

Monument voor A. Winkler Prins

Sinds 1970
Kunstenaar André Volten
Waar Op het Frederiksplein

Monument voor A. Winkler Prins is de titel van het kunstwerk. Misschien had Volten een vooruitziende blik en verbeelden de schijven cd's, de drager waarop makkelijk lemma's zijn te raadplegen. Of misschien wilde hij het de kijker niet te makkelijk maken (dus niet een hoge ­stapel encyclopediedelen gevat in staal). En ­tegenwoordig hebben we dus Wikipedia en zijn er ook geen cd-schijfjes meer nodig om op te zoeken wat een encyclopedie ook alweer is.

Hoe dan ook, het beeld heette al snel 'de knakenpaal'. De eerste tien schijven (van onderaf geteld) zijn open, daarna zijn later drie ruimtes tussen de schijven dichtgemaakt, omdat kinderen er een klimrek in zagen en er steeds van af sodemieterden. Na de drie dichte schijven ­volgen nog zo'n veertig open schijven.

Daarna houdt het op.

Bekijk het overzicht met alle blikvangers uit deze serie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.