Plus

Mogen politici nog wel een eigen mening hebben?

D66'ers moeten positief zijn over het regeerakkoord, VVD-Kamerleden krijgen hun tweets letterlijk voor­geschreven door de afdeling voorlichting. Mogen politici nog wel een eigen mening hebben, of is die ondergeschikt aan stalorders?

Reinier van Dantzig. De politicus instrueerde D66'ers over hoe te reageren op het regeerakkoord Beeld Rink Hof
Reinier van Dantzig. De politicus instrueerde D66'ers over hoe te reageren op het regeerakkoordBeeld Rink Hof

Binnenkort wordt het regeerakkoord gepresenteerd. De inhoud kennen we nog niet, maar de reactie van Amsterdamse D66'ers is wel al bekend. Deze week lekte een intern bericht uit dat fractieleider Reinier van Dantzig aan zijn partijgenoten stuurde.

'Mijn oproep aan jullie is om - samen met de fractie - de boodschap te echoën dat we blij zijn dat er een regering zit waar D66 deel van uitmaakt en de goede dingen te benadrukken.' Gênant, niet alleen voor Van Dantzig, maar ook voor alle D66'ers die straks zeggen tevreden te zijn met het regeerakkoord.

Communicatieplan
Hoe uitzonderlijk zijn dit soort stal­orders? Totaal niet, zegt communicatiestrateeg en voormalig voorlichter van de Amsterdamse PvdA Kaj Leers. Het uitstippelen van een zogeheten 'woordvoeringslijn' gebeurt aan de lopende band.

"Een partij die geen communicatieplan maakt als een regeerakkoord wordt gelanceerd, kan maar beter stoppen," zegt Leers. "Het laatste wat je wilt is een paar ongeleide projectielen die gaan twitteren wat ze allemaal niet bevalt."

Oud-Kamerlid Ybeltje Berckmoes beschrijft in haar veelbesproken boek Voorlichting loopt met u mee tot het ravijn hoe binnen de VVD-fractie van bovenaf werd opgelegd wat zij moest vinden. 'Soms kreeg je mailtjes met de letterlijke tekst die je moest twitteren,' schrijft Berckmoes, volgens wie de decreten van de afdeling voorlichting 'rechtstreeks uit het Rode Boekje van Mao' kwamen.

Kleurloze jaknikkers
Je kunt het zien als professionalisering van het politieke bedrijf, waarin mediastrategie een steeds belangrijkere rol inneemt. Journalisten vinden weinig fijner dan het blootleggen van verdeeldheid binnen een partij, en zeker bij precaire onderwerpen is het fijn als iedereen min of meer hetzelfde zegt.

Tegelijkertijd zijn volksvertegenwoordigers volwassen mensen die hun eigen afwegingen kunnen maken en die stemmen zonder 'last'. Dat verhoudt zich slecht tot kadaverdiscipline en van bovenaf opgelegde quotes.

'Rigide partijdiscipline produceert kleurloze jaknikkers, geen geloofwaardige volksvertegenwoordigers,' schreef Astrid Oosenbrug, kandidaat voor het voorzitterschap van de PvdA op Joop.nl. Ze pleit voor meer 'eigen­gereide' volksvertegenwoordigers. Maar kun je op die manier wel regeren?

Ruimte voor politiek debat
"Het knelt weleens," erkent Huub Bellemakers, oud-voorlichter van GroenLinks Amsterdam. "Binnen een fractie heeft iedereen een eigen portefeuille. Als je ook nog deel uitmaakt van de coalitie zijn er afspraken gemaakt. En dan kunnen er ook nog vanuit Den Haag orders komen. De ruimte voor politiek debat of voor het innemen van een afwijkend standpunt is dan heel beperkt."

Dat Van Dantzig partijgenoten opdraagt om positief te zijn over het regeerakkoord, verbaast Bellemakers niet, maar hij vindt het wel onverstandig. "D66 zit al vier jaar in de coalitie in Amsterdam. Die mensen weten zelf wel hoe ze moeten reageren."

Misschien wel het meest opmerkelijke is dat het bericht van Van Dantzig direct uitlekte. Les één van iedere communicatiestrateeg is om nooit over strategie te praten. Dat ging in 2010 mis toen NRC berichtte over de woordvoeringslijn die het ministerie van Buitenlandse Zaken voorschreef over de gedoogsteun van de PVV. Die moest zoveel mogelijk worden gebagatelliseerd, kregen in het buitenland gestationeerde diplomaten te horen.

Voorgekookte antwoorden
Voor het Oekraïnereferendum lekte de strategie van het ja-kamp uit, met voorgekookte antwoorden op lastige vragen en een lijst met 'steun­zenders', onder wie actrice Victoria Koblenko en de commissarissen van de Koning in 'agrarische provincies'.

De opdracht van Van Dantzig kan ook niet los worden gezien van de ongelukkige timing van het verstandshuwelijk tussen D66 en met name het CDA en de ChristenUnie. Het verdedigen van compromissen is nooit leuk, en al helemaal niet met gemeenteraadsverkiezingen in aantocht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden