Plus

'Moffenmeid' tante Thea was niet alleen fout

Jan Hopman schreef een boek over zijn foute tante Thea Hoogensteijn, werkzaam voor de Sicherheitsdienst. Het onlangs verschenen boek De Wedergeboorte van een Moffen-meid is een poging haar te rehabiliteren.

Bijeenkomst van leden van de Grüne Polizei. Thea Hoogensteijn zit aan het hoofd van de tafel Beeld Eva de Vos
Bijeenkomst van leden van de Grüne Polizei. Thea Hoogensteijn zit aan het hoofd van de tafelBeeld Eva de Vos

Over tante Thea Hoogensteijn (1918-1956), zus van zijn moeder, werd niet gesproken in de familie van oud-journalist en publicist Jan Hopman (73). Ze werkte als typiste op de Zentralstelle fur jüdische Auswanderung, waar de deportaties werden geregeld, en werd later secretaresse van Willy Lages, hoofd van de beruchte Sicherheitsdienst in de Euterpestraat, nu Gerrit van der Veenstraat, en was betrokken bij de eerste razzia's.

Van haar bestaat een foto aan het hoofd van de tafel met twaalf mannen van de Grüne Polizei. Een foto die boekdelen spreekt.

De familie zei nooit iets over tante Thea?
"Nee. Het lag heel gevoelig en het gaf een conflict binnen het huwelijk van mijn ouders. Mijn moeders familie uit Hillegom had verschillende foute familieleden. Oom Jan zat bij de SS en WA, roofde Joodse kunst, schreef dreigbrieven aan Joden en vervolgde verzetsstrijders. Een grote schoft. Een andere oom ging bij de NSB en Thea zat op de Euterpestraat. Maar mijn moeder bleef haar familie trouw. Mijn vader moest niets van de Duitsers hebben. Het leverde spanningen, ruzies en verwijten op."

Wat was Thea voor een vrouw?
"Mijn vader liet het woord 'moffenhoer' vallen. Hij wilde haar na de oorlog niet binnenlaten. Ze stonk naar rook en drank. Toch kwam ze bij ons over de vloer. Een zielige vrouw die naast de kachel zat te huilen. Zij is later haar broer achterna gegaan naar Venezuela [een oord waar oorlogsmisdadigers na de oorlog naartoe vluchtten, red.]."

Thea Hoogensteijn Beeld Eva de Vos
Thea HoogensteijnBeeld Eva de Vos

U schreef in 2012 over uw tante het boek Zwijgen over de Euterpestraat. Waarom nu een tweede boek?
"Bij mijn eerste boek zei een collega van uw krant tegen mij: 'Wat ben je toch naïef. Je tante was een moffenhoer.' Dat kwam hard aan. Ik dacht destijds dat hij gelijk had. Ze had relaties met zeven Duitse officieren. Daar ging ze mee naar bed. Het was een knappe vrouw. Maar als ik die foto met de Grüne Polizei bekijk, zegt iets in me dat zij geen moffenhoer was. Althans niet alléén een moffenhoer was. Ik zie een intelligente vrouw met lieve ogen. Wat in mijn eerste boek niet is gelukt, zet ik nu recht.

Na mijn eerste boek kreeg ik een telefoontje van de dochter van verzetsman Pierre de Bie. Haar vader had haar verteld dat Thea veel voor het verzet heeft gedaan. Zij had bijvoorbeeld documenten uit de Euterpestraat gesmokkeld. Deze kwamen onlangs tevoorschijn uit een doos die bij de zoon van De Bie op zolder stond.

In een andere doos zaten verslagen van de Amsterdamse politierechercheur Arend Japin, die samen met Piet Elias in de Euterpestraat waren gedetacheerd en in het verzet zaten. Japin schreef dat ze met Thea hadden samengewerkt.

Er gingen na Dolle Dinsdag, najaar 1944, wel meer foute mensen in het verzet.
"Thea heeft al in 1942 voor het verzet kaarten uit het SD-archief gelicht. Ze waarschuwde toen al voor de Endlösung en liet studenten lopen die zich moesten inschrijven voor de Arbeitseinsatz. Elias en Japin hadden haar gevraagd bepaalde dingen te doen. Zij stak haar nek dus al voor eind 1944 uit. De vraag is nu: wanneer kwam mijn tante tot de conclusie dat ze verkeerd deed? Ik denk dat het geweest moet zijn toen ze de stoet gedeporteerde Joden zag lopen. Dat moet haar geraakt hebben. Ze was geen keiharde vrouw. Het eerste boek is non-fictie, dit boek gaat over de mens Thea en hoe klein en eenzaam ze was."

Wat was uw fascinatie met haar?
"Pierre de Bie kwam na de oorlog bij ons thuis om over haar te praten. Ik was een jaar of elf en de schuifdeuren gingen dicht. Mijn vader raakte er niet van overtuigd dat zij goed was. Ik wilde later meer over haar weten. Thea kwam later in de Valeriuskliniek terecht. Een uiterst kwetsbare vrouw, verward en gestoord. Ik heb haar psychiatrische rapport gelezen. Dat gaf me een reden een roman te schrijven. "

Wat wilt u met dit boek bewerkstelligen?
"Het leven van mijn nicht, de dochter van Thea, was vernield door haar moeder. Voor haar heb ik dit boek geschreven. Ik wil de boel rechtzetten en mijn tante rehabiliteren."

Was ze nou fout óf goed? Of goed én fout?
"Loe de Jong zei altijd: 'Een mens is goed of fout', maar dat is niet zo. Ik heb meer de neiging te zeggen dat Thea goed was. Ze was in ieder geval minder fout dan gedacht. En wat is goed? Thea was een meeloopster. Bedenk: in het eerste jaar van de oorlog waren de Duitsers niet vervelend."

In het boek trekt u de conclusie dat ze een dappere verzetsvrouw was.
"Ik schrijf: 'Ze was een dappere vrouw van verzet.' Dat is ze toch geweest! Daar steek ik mijn hand voor in het vuur."

Maar die foto van Thea tussen die gluiperige hoofden van de Grüne Polizei...
"Toen ik die foto zag, schrok ik me rot. Hij kwam uit het archief van Pierre de Bie. Daar zat ze: pontificaal aan het hoofd van de tafel, in het hol van de leeuw. Ik zag hem net voor het verschijnen van dit boek. Ik dacht: ze is echt fout geweest. Het was een confrontatie met haar slechte kant. Maar op de achterkant staat met hand geschreven: 'Thea Hoogensteijn speelt haar rol'."

Pierre de Bie kreeg in de oorlog een verhouding met uw tante. Misschien wilde hij haar de hand boven het hoofd houden?
"Ik heb het boek met een hardnekkig geloof in Thea geschreven."

Dus u blijft bij 'goed'?
"Tja, hoe interpreteer je 'goed'? Ze heeft toch niemand verraden?"

Het tweede boek van oud-journalist Jan Hopman over zijn tante Thea is geen non-fictie, maar een roman Beeld Maarten Steenvoort
Het tweede boek van oud-journalist Jan Hopman over zijn tante Thea is geen non-fictie, maar een romanBeeld Maarten Steenvoort
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden