Moet Amsterdam de toekomst omarmen of er met de rug naartoe gaan staan?

Amsterdam verandert. De toenemende drukte, de kloof tussen rijk en arm, de Amsterdammer die zich niet meer herkent in zijn eigen buurt. Is de angst gegrond? En zo ja: waarom doen we dan niets?

Marc Kruyswijk
Veranderende stad Beeld Adrian & Gidi  / Het Parool
Veranderende stadBeeld Adrian & Gidi / Het Parool

Dat de stad een lege huls wordt. Een spookstad, of dan in elk geval een stad met een knap gezicht maar zonder persoonlijkheid. Waar niet wordt geleefd, maar alleen maar gerecreëerd, omdat dat nu eenmaal de meeste inkomsten genereert. Een stad waar Amsterdammer-zijn niet meer telt, terwijl we dat met zijn allen toch altijd zo belangrijk vinden.

Dat Amsterdam alleen nog maar gaat over drommen toeristen. Over de happy few die zich nog een huis in het centrum kan veroorloven. Over Russen en Chinezen die dat gemakkelijk kunnen, maar hooguit af en toe een nachtje logeren in hun strakke pand aan onze gracht. Over Amsterdammers die in Almere wonen, terwijl ze hun huis hier voor grof geld ver-airbnb'en aan grote groepen Britten die er een teringzooi van maken. Over buurten waar ze zestig ijssalons en wafelwinkeltjes tellen. Een stad waar een hotelstop geldt, maar nieuwe hotels in een duizelingwekkend tempo de deuren blijven openen. Dat het daarover gaat, dat dát de toekomst is.

Kwaliteit
Het is angst voor wat is en wat komen gaat. Amsterdam werd jarenlang alleen maar beter. De kwaliteit van leven ging omhoog. Amsterdammers, altijd wat te zeiken, maar uit elk onderzoek bleek het weer: ze zijn tóch gewoon tevreden, ze wonen hier met plezier en als het aan hen ligt, gaan ze hier ook nooit meer weg. Zelfs gezinnen, voorheen de eersten om de stad te verlaten, kozen er hoe langer hoe meer voor in de stad te blijven, zelfs toen drie kinderen het nieuwe twee werd.

Maar er staat iets te gebeuren, je voelt het aan alles. Volgens een groeiende groep gebeurt het zelfs al volop. Barsten in het geluk. Amsterdam aan de vooravond van grote veranderingen. En het is maar zeer de vraag of dat veranderingen ten goede zijn. Inwoners die hun eigen huis niet meer kunnen betalen, kleurrijke ondernemers die worden weggeconcurreerd door internationale merken. Of gewoon door schimmige koptische Egyptenaren. De huur niet meer kunnen opbrengen in De Pijp, je niet meer senang voelen in de Van der Pekbuurt.

Het schuurt en het schrijnt. Want wil je ergens wonen waar je elk weekend andere buren hebt? Moet die groenteboer per se plaatsmaken voor nog maar weer een zelfbrandende koffiehipster? Wil je dag in dag uit een bierfiets voor je deur hebben?

Gemeente
De festivalisering is een probleem, maar we vergeten soms dat die door velen ook wordt gezien als een zeer welkome vorm van leven in de brouwerij. Hiphopfestival Appelsap bijvoorbeeld. Tientallen artikelen werden erover geschreven, politici debatteerden en rechters namen poolshoogte. Tienduizend mensen genoten en uiteindelijk had zo ongeveer niemand er last van: in totaal kwamen víer klachten binnen.

Ambtenaren kunnen een zucht van vermoeidheid regelmatig niet onderdrukken als er weer wordt gebeld: wat gaat de gemeente eraan doen? Het antwoord werd in juni niet mis te verstaan gegeven door wethouder Kajsa Ollongren, niet toevallig verantwoordelijk voor Economische Zaken: de stad omarmt de drukte, van toeristen zowel als Amsterdammers en binnenlandse bezoekers. Want: 'Eén ding is duidelijk: mensen zullen in groten getale blijven komen.' Experimenten, zei ze. Dat klinkt niet ambitieus. Dat klinkt als pappen en nathouden, klonk het zelfs.

Winkelen
De toekomst overkomt de stad voor een belangrijk deel. Of snuggere beleidsmakers nu willen of niet, of de burgemeester zijn bestuurlijke gewicht nu in de strijd gooit of niet. Als een rijke Rus een grachtenpand wil kopen, doet ie dat toch wel. Als een buurtwinkelier de handdoek in de ring gooit omdat de huur astronomisch is geworden, doe je daar als stad niets aan. 'Iedereen houdt van buurtwinkels', zei een grutter in de Kerkstraat, murw van al zijn vaste lasten, 'maar intussen doen ze elke dag boodschappen bij de Albert Heijn.' Die winkel is inmiddels verkocht: weer een galerie.

En wat er gebeurt is wereldwijd: iedereen reist de aardbol over, op zoek naar diezelfde authentieke ervaring. Hou je die mensen tegen op Schiphol dan? Het is jaren geleden dat Amsterdam Marketing het vizier richtte op 'kwalitatief hoogwaardige bezoekers': de draagkrachtige museum- en restaurantbezoekers, de cultuurminnende tegenhangers van de overlast veroorzakende groepen toeristen. Maar hoewel er onmiskenbaar meer rustige (en draagkrachtige) reizigers op Schiphol en CS aankomen, neemt het aantal stag party's niet af.

Spreiding
Spreiden, zegt de gemeente. Maar zie hoeveel bezoekers de stad nu telt en hoeveel we verwachten. Een deel van de bezoekers laat zich misschien verleiden door marketinguitvindingen als Amsterdam Beach (Zandvoort) en Amsterdam Castle (Muiderslot), maar het gros komt toch echt tussen mei en oktober voor Amsterdam, de stad dus. En stel, de spreiding wordt een succes: dat kan gezien de massa's waarover we spreken nauwelijks iets anders betekenen dan dat het straks óveral druk is. Spreiding is geen oplossing, het is een heel klein doekje voor het bloeden.

Moet Amsterdam zichzelf dan opgeven? Machteloos toezien terwijl ons overkomt wat ons overkomt? Wonen in de binnenstad is nauwelijks meer een optie. Het Damrak, de Damstraat en de Negen Straatjes zíjn we toch al kwijt? Je fietst er wel eens doorheen, maar het is voor nauwelijks een Amsterdammer nog een bestemming. Verloren gebied?

Maar wat te doen dan? De toekomst domweg omarmen of er met je rug naartoe gaan staan? Beide zijn een garantie voor teleurstelling. Stevige keuzes over drukte en hotelbeleid, over de betaalbaarheid van woningen en de bereikbaarheid van de binnenstad zijn noodzakelijk. Amsterdam is geen Barcelona, maar kan wel een voorbeeld nemen aan de maatregelen die de nieuwe burgemeester Colau daar neemt. Kijk naar Londen, naar Venetië en Kopenhagen en desnoods zelfs naar Helsinki. Als we de boel de boel laten, is Amsterdam een stad met alleen nog maar een geschiedenis: een stad zonder toekomst, een aflevering van de Lonely Planet. Geen stad meer maar een plek.

De komende weken besteedt Het Parool onder de noemer Veranderende stad aandacht aan hoe de populariteit en de groei van Amsterdam invloed hebben op ons leven.

De volgende aflevering is maandag: Hoezo, hotelstop?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden