Minister Hennis treedt af om fataal mortierongeval Mali

Jeanine Hennis heeft haar ontslag aangeboden als minister van Defensie. Het rapport over een fataal mortierincident, waarbij het defensieapparaat fout op fout stapelde, was zó hard, dat Hennis geen andere keus had. Haar aftreden kan een definitief vertrek van het politieke toneel betekenen van de ongekroonde VVD-koningin.

De positie van de minister was niet langer houdbaar. Beeld ANP

'Doorzetten, ook als het tegenzit," antwoordde Jeanine Hennis toen het Bodegraafs Nieuwsblad afgelopen maart vroeg naar haar motto. Maar doorzetten kón niet meer, nadat het derde kritische rapport over haar ministerie van Defensie in drie jaar tijd haar positie als minister onmogelijk maakte. Ze hield in een kamerdebat over fouten die zijn gemaakt met mortiergranaten in Mali, die aan twee militairen het leven kostte, dinsdagavond de eer aan zichzelf en stapte op. Ook Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp stapt op.

Hennis voorkwam zo dat de oppositie in de Tweede Kamer met een motie van wantrouwen kwam, die mogelijk op een meerderheid kon rekenen. Dat zou de VVD-bewindsvrouw zeer beschadigen. Ministers die eerder zelf besloten af te treden, lieten de deur naar een terugkeer op het pluche openstaan. Piet Hein Donner, die aftrad na de Schipholbrand, kon vijf maanden later weer als minister aan de slag.

Nog een paar weken
Wat deze 'Donner-route' voor Hennis lastig maakt, is dat het volgende kabinet niet over een paar maanden, maar al over een paar weken op het bordes wordt verwacht. De vraag die oprijst: is het voor de VVD uit te leggen dat een minister waarover net een hard oordeel werd geveld, terugkeert in een nieuwe ministersploeg?

En dat terwijl Hennis een terugkeer als minister tot vorige week haast niet kon ontgaan. Minister van Buitenlandse Zaken, dat leek haar wel wat, zei ze eerder in een interview met deze krant. Daarmee gaf ze gehoor aan haar eigen advies aan anderen toen ze in 2015 werd uitgeroepen tot 'invloedrijkste vrouw' door feministisch blad Opzij: "Schroom niet. Maak van je ambitieuze hart geen moordkuil."

Nadat ze de eerste vrouwelijke minister van Defensie was, wilde ze het glazen plafond van Buitenlandse Zaken ook wel aan gruzelementen slaan. Het zou haar klaarstomen voor een Europese topfunctie in Brussel, daar waar haar politieke loopbaan ook begon. Of voor het partijleiderschap van de VVD en daarmee ook het premierschap.

Tranen in haar ogen
Jeanine Antoinette Hennis-Plasschaert (7 april 1973) werd geboren in Heerlen en groeide op in Bodegraven. Na een opleiding bij Schoevers vertrok ze naar Brussel en later Riga om voor de Europese Commissie te gaan werken. Ze keerde terug naar Nederland om politiek assistent te worden van de Amsterdamse VVD-wethouder Mark van der Horst, om in 2004 terug te keren naar Brussel. Ditmaal als lid van het Europees Parlement.

Het grote publiek leert haar pas kennen als ze in 2010 met tranen in haar ogen een staande ovatie in ontvangst neemt als ze ervoor weet te zorgen dat een deal tussen de EU en de VS over het doorsluizen van bankgegevens wordt geblokkeerd. Het is de kroon op haar werk in Europa.

Defensie
Partijleider Mark Rutte haalt Hennis in datzelfde jaar terug naar Den Haag, om op de kandidatenlijst voor de Tweede Kamerverkiezingen te staan. Als Rutte I na twee jaar strandt, stoomt Hennis in 2012 door naar het kabinet. Het wordt het ministerie van Defensie. In een interview voor de verkiezingen in 2012 laat ze zich al fotograferen in het legergroen voor Elsevier - de helm nonchalant in de hand - en verklapt ze dat ze altijd al minister van Defensie wilde worden. Aldus geschiedde.

Als minister is ze aanvankelijk krampachtig - bang om fouten te maken weegt ze ieder woord op een goudschaaltje. Ze verliest in het monumentale ministerie aan het Plein haar spontaniteit. Ze geeft het zelf ook toe in interviews. Tegelijkertijd doet ze als minister dingen die geen van haar (mannelijke) voorgangers ooit deed: ze vliegt in een F-16, slaapt in een Noors sneeuwhol, doet bergop een loodzware dagmars in Schotland en maakt een parachutesprong. Daar, tussen de mannen en vrouwen in uniform, is ze in haar element. Het levert haar het respect op van de manschappen, die aanvankelijk sceptisch waren over 'een buitenstaander' als hun minister.

Hennis tijdens een bezoek aan het leger in Mali. Beeld ANP
Hennis tijdens een bezoek aan Afghanistan in 2017. Beeld ANP

'Een ondankbare rotklus'
Tegelijkertijd zijn de militaire vakbonden ongemeen kritisch over de politieke leiding van het departement. Zij luiden al zo lang de noodklok, dat ze er een lamme arm van overhouden. Defensie blijkt namelijk een rammelend ministerie. Opeenvolgende bezuinigingsrondes hebben de krijgsmacht in twee decennia tijd uitgekleed. Daar minister van zijn, is 'een ondankbare rotklus', constateerde defensie-deskundige Ko Colijn vorig jaar in Vrij Nederland.

Hoe ernstig het is, wordt duidelijk als Hennis in 2016 aantekent dat de krijgsmacht 'niet geheel' in staat is het eigen grondgebied en dat van de bondgenoten te verdedigen. En laat dat nu net de kerntaak van de strijdkrachten zijn. Er komt een beetje geld bij, maar het lost de problemen niet op.

Smeken om geld
De laatste jaren lijkt Hennis' voornaamste bezigheid te roepen - nee te smeken - om extra geld. Ze weet er uiteindelijk 900 miljoen euro bij te krijgen. Maar het is niet genoeg om alle problemen aan te pakken. "Wat in twintig jaar is afgebroken, repareer je niet zomaar even," verzucht ze in 2016 in een interview met Forum, het opinieblad van werkgeversorganisatie VNO-NCW.

Of het incident met de ondeugdelijke mortiergranaten ook met de bezuinigingen bij Defensie te maken heeft, zal pas na verder onderzoek blijken. Zeker is dat de partij munitie in 2006 - zes jaar voordat Hennis aantreedt - 'in den blinde' en in allerijl van de Amerikanen kocht. Ze zijn nodig voor de missie in Afghanistan.

Uiteindelijk komen de nooit gecontroleerde en verkeerd opgeslagen mortiergranaten in Mali terecht. Daar maakt een zo'n granaat een einde aan het leven van Henry Hoving (29) en Kevin Roggeveld (24). Hoewel Hennis daar niet persoonlijk verantwoordelijk voor is, had Defensie hun dood kunnen voorkomen. Daarvoor neemt Hennis nu verantwoordelijkheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden