PlusInterview

Militair zijn én actief als klimaatactivist, dat past niet

Reservist bij defensie én klimaatactivist bij Extinction Rebellion, dat bleek geen succes voor Sijmen Mulder. ‘Wat heb je gedaan, pannenkoek?’ appte zijn sergeant.

Reservist Sijmen Mulder in uniform.Beeld Privebeeld

Ict’er Sijmen Mulder maakt zich in zijn vrije tijd graag nuttig voor de samenleving. Bij het Korps Nationale Reserve bijvoorbeeld, waar burgers tegen betaling bijspringen als vrijwillig militair. Zo hielp hij sinds 2014, in uniform en soms gewapend, bij migrantencontroles in Hoek van Holland, de Nijmeegse Vierdaagse en Nationale Dodenherdenking. “Heerlijk en zinvol werk.”

Maar sinds eind vorig jaar is hij geen reservist meer. Op 11 december leverde soldaat eerste klasse Mulder zijn uniform in.

Dat heeft te maken met zijn andere vrijetijdsactiviteit: demonstreren voor het klimaat. Mulder is sinds begin 2019 actief in de klimaatbeweging. Dat ziet hij, net als zijn vrijwilligersjob bij defensie, als werken aan vrede en veiligheid. “Klimaatverandering kan de wereld ontwrichten. Ik wil mijn zorgen omzetten in verandering. Mijn twee bezigheden vind ik niet conflicterend, ik zag er geen probleem in,” vertelt hij.

Zijn eerste klimaatmars loopt de Purmerender in maart vorig jaar, samen met 40.000 anderen in Amsterdam. Daarna raakt hij nauwer betrokken bij een van de luidruchtigste klimaatclubs: Extinction Rebellion (XR). Hij wordt hun contactpersoon voor de gemeente en de politie bij demonstraties. “Daar waren ze blij met mij. Omdat ik bij defensie werk, spreek ik hun taal.”

Tegelijkertijd kijken ze bij XR soms wat raar op: defensie is niet direct de natuurlijke habitat voor klimaatactivisten. “Ze zagen het als een curiositeit.” Voor zijn collega’s bij de Nationale Reserve maakt hij geen geheim van zijn activisme. Ook leidinggevenden weten ervan.

Dodenherdenking

In mei vorig jaar beginnen de problemen. Op 4 mei staat Mulder nog als reservist in uniform bij de Dodenherdenking. Vier dagen later, in de bus naar zijn werk, wordt hij aangesproken door een man in burger. Die stelt zich voor als ‘Per van de politie’ en wil eens praten. Op de afspraak in een eetcafé in Almere, blijkt wat Per wil: informatie over de klimaatbeweging, verhaalt Mulder.

De reservist weigert. “Het is goed dat inlichtingendiensten hun werk doen en ik snap dat ze mij benaderden: als je bij defensie werkt, ben je loyaal aan de overheid. Maar ik wilde het vertrouwen van mijn mede-activisten bij XR niet schaden.” Hij gaat door met actievoeren en wordt niet veel later bij de Nationale Reserve op het matje geroepen.

Of er een verband is met zijn weigering informant te worden, is niet duidelijk. “Mijn leidinggevenden zeiden dat ze actievoeren niet verenigbaar vinden met werken bij defensie. Een sergeant maakte de vergelijking met militairen die niet bij motorclubs mogen zitten. Maar Extinction Rebellion is geen criminele organisatie. Een militair mag demonstreren, zonder geweld en buiten werktijd. Ik deed niets tegen de wet. Ben nooit gearresteerd.”

XR-actie bij de Stopera op de eerste maandag van februari, tijdens de test van het luchtalarm.Beeld Marco Okhuizen

Hij wijst erop dat voormalig Commandant der Strijdkrachten Tom Middendorp in 2016 stelde dat de tijd voorbij is dat klimaatverandering een hobby is voor natuurliefhebbers of boomknuffelaars. “Ook Middendorp ziet klimaatverandering als een gevaar voor onze veiligheid.”

De waarschuwing door zijn meerderen past wél in een patroon. Afgelopen zomer bleek dat inlichtingendiensten informanten werven onder klimaatactivisten. NRC schreef toen over ten minste vier vergelijkbare gevallen. De milieuorganisaties Greenpeace, Milieudefensie en Fossielvrij NL reageerden bezorgd in een brief aan de ministers Grapperhaus (Justitie) en Ollongren (Binnenlandse Zaken): ‘Staken, demonstreren en actievoeren zijn de zuurstof van een sterke democratische rechtsstaat. Burgerlijke ongehoorzaamheid dient niet te worden gecriminaliseerd.’

Inlichtingendiensten en politie gaan nooit in op vragen wie ze als informant werven. Wel stelde de politie eerder in een reactie aan NRC ‘dat mensen benaderd kunnen worden om een goede informatiepositie te verkrijgen’.

Voor dood liggen

De acties van XR (dat geweldloosheid propagandeert, maar wel voor burgerlijke ongehoorzaamheid is) worden in de loop van 2019 steeds opvallender: ze blokkeren straten in Amsterdam, demonstreren op Schiphol en houden acties waarbij ze voor dood op straat liggen. Op 19 april 2019 bestormen ze in Den Haag het hoofdkantoor van Shell, lijmen zich vast aan de glazen deuren en smeren nepbloed op de trappen. Ook worden ramen met leuzen beschreven. De politie arresteert twintig activisten.

De Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid schrijft in de zomer over XR dat dergelijke bewegingen ‘actief bereid zijn de openbare orde te verstoren, de wet te overtreden en gearresteerd te worden’. In Groot-Brittannië, de bakermat van XR, riep de terreurpolitie onlangs docenten op signalen door te geven van jongeren die meedoen aan die-in-protesten en bijvoorbeeld het logo van Extinction Rebellion op tassen plakken.

In de loop van het jaar wordt de combinatie van Mulders acties voor XR en zijn werk bij defensie steeds moeilijker. De Purmerender wordt niet meer opgeroepen voor opdrachten waarvan eerder werd gesteld dat er hard mensen voor nodig waren. In oktober krijgt Mulder een appje van zijn sergeant : “Wat heb je gedaan, pannenkoek?” Met daarbij een screenshot van zijn facebookprofiel waarop het logo van XR prijkt. “Je hebt jezelf te veel in de picture gezet.”

Mulder besluit uiteindelijk zijn uniform aan de wilgen te hangen. Hij wil blijven demonstreren. Omdat hij er geen ontslagzaak van wenst te maken, stopt hij uit eigen beweging bij defensie. “Ik heb het er vijf jaar erg naar mijn zin gehad. Maar ik verbaas me erover dat XR als extremistisch wordt gezien, terwijl we minder overlast veroorzaken dan de boeren die gaan barbecueën op de snelweg. Daar is binnen defensie juist veel sympathie voor.”

Loyaliteit aan de rechtsstaat

Het ministerie van Defensie wil niet ingaan op ‘individuele zaken’ en geeft daarom geen antwoord op de vraag of Mulder inderdaad is gevraagd te stoppen met demonstreren.

Op de vraag of een militair zich sowieso mag inzetten voor een actiegroep, verwijst de woordvoerder naar de Leidraad Persoonlijke Gedragingen van het ministerie. Die leidraad gaat onder meer over ‘loyaliteit aan de Nederlandse democratische rechtsorde’. Het deelnemen aan demonstraties en acties wordt er niet specifiek in genoemd.

Er zijn volgens het ministerie de laatste twee jaar geen vgb’s (Verklaringen van Geen Bezwaar), verplicht voor elke militair, ingetrokken vanwege klimaatactivisme.

Een woordvoerder van de militaire vakbond VBM zegt geen soortgelijke zaken te kennen. Wel vindt hij het ‘jammer’ dat Mulder het niet op een ontslagzaak heeft laten aankomen. “Ik was benieuwd geweest hoe dit was afgelopen voor de rechter.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden