Plus

Migratie-experts: 'Laten we stoppen met hekken zetten'

Terwijl politici in Den Haag over elkaar heen buitelen om de toegang tot Nederland nog lastiger te maken, zeggen migratie-experts Leo Lucassen en Henk van Houtum: 'Laten we stoppen met hekken zetten.'

Een rubber vlot met 29 verdronken vluchtelingen wordt door een Spaans schip over de Middellandse Zee voortgetrokken Beeld Aris Messinis/AFP

Grenzen dicht, deur op slot. Wie het politieke debat van de laatste maanden volgt, zou zomaar kunnen denken dat het einde der tijden voor de deur staat. Nederland en de Europese Unie zouden het enorme aantal vluchtelingen niet meer aan kunnen. En hoe staat met onze identiteit, nu al die mensen hierheen komen? Is Nederland nog wel Nederland?

Je kunt ook zeggen: laten we het eens anders doen. Laten we het heft weer in handen nemen en stoppen met nog meer hekken te zetten. Laten we ophouden met reageren uit angst.

Een krankzinnige gedachte?

Leo Lucassen, directeur onderzoek van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis in Amsterdam en hoogleraar sociale geschiedenis in Leiden, gaat er eens goed voor zitten.

"Waarom? Toen de grens openging voor Roemenen, Bulgaren en Polen was er ook paniek. De dijken stonden op doorbreken. Ze zouden allemaal hierheen komen, maar daar is helemaal niets van gebleken."

Het idee is eenvoudig: buitenlanders die deze kant op komen, komen er vanzelf achter dat ze zonder werk en dus geld in het duurste deel van Europa wonen. Dan gaan ze weer weg.

Discutabele regimes
Hoe gaat het nu met migranten? Ze komen met behulp van mensensmokkelaars naar Europa en verdwijnen in de illegaliteit.

Onderweg laten ze massaler dan ooit het leven. Ondertussen investeert het democratische Europa in de aanleg van hekken en het sluiten van deals met discutabele regimes in landen als Turkije, Afghanistan en Eritrea.

"Die formele uitsluiting leidt tot insluiting," zegt Henk van Houtum, hoogleraar politieke geografie in Nijmegen. Wie eenmaal binnen is, zal het niet in zijn hoofd halen om weer (tijdelijk) te vertrekken.

Met nog harder proberen om de grens dicht te schroeven, houd je de migratie niet tegen, zegt hij. Je maak hem alleen irregulier. Het gevolg is dat in Europa vele migranten sterven en anderen rondlopen met illegale banen, zonder dat iemand nog enig zicht op hen heeft.

"Hoe harder men probeert het heft in handen te nemen, hoe minder men erin slaagt."

Heilloze groef
Lucassen en Van Houtum publiceerden deze week hun boek Voorbij Fort Europa, een poging het huidige vluchtelingendebat te ontdoen van zijn hysterische trekjes en een alternatief te bieden voor de heilloze groef waarin het migratiebeleid volgens hen terecht is gekomen.
Van Houtum: "Wij zeggen: je moet de grens verleggen."

Lucassen: "Wij zeggen: je moet de grens niet om een territorium leggen, maar om het stelsel van sociale zekerheid."

Dat geldt nu al voor arbeidsmigranten binnen de Europese Unie. Eerst legaal werk, dan, na 26 weken, recht op een kleine uitkering. Het principe: hoe langer iemand werkt, hoe groter de rechten die hij opbouwt.

Nuchterheid
"Met de Roemenen, Bulgaren en Polen blijkt dat prima te werken," zegt Lucassen. "Wie het niet redt, zal zijn geluk elders beproeven. Ik zie geen enkele reden waarom dat voor de rest van de wereld niet geldt."
Van Houtum: "Wij zijn voor nuchterheid."

Leo Lucassen Beeld Merlijn Doomernik

Tijd om een paar misverstanden weg te nemen. Het grootste? "Dat Europa wordt overspoeld met vluchtelingen," zegt hij. Het aandeel vluchtelingen in de wereldbevolking is ongeveer één procent. Daarvan wordt meer dan 85 procent opgevangen door Afrikaanse en Aziatische landen.

'Zwermen en horden'
Op televisie was te zien hoe een schier onafzienbare stoet mensen door Europa trok. De cijfers wijzen uit dat het aantal vluchtelingen in 2015 slechts 0,2 procent was van de totale bevolking van de EU. Het aantal vluchtelingen per hoofd van de bevolking is in Nederland één op 180, in Libanon één op vier.

Desalniettemin wordt over golven en stromen gesproken. Over dijkdoorbraken en tsunami's. Over zwermen, hordes en plagen.

Lucassen: "Mensen denken: het is een lemmingentrek. Die lui komen hiernaartoe, want hier is de rijkdom en daar de armoe. Hier zijn gratis borstvergrotingen. Als we ze niet tegenhouden, staan er straks vijftig miljoen op de stoep."

De werkelijkheid is volgens Lucassen dat mensen helemaal niet op de strooppotten van het Westen afkomen, maar vooral de ellende van hun eigen land ontvluchten. Liever zouden ze het niet doen. "Als je Syrië uit de statistieken haalt, zou er niets aan de hand zijn."

En hier? "De meeste mensen willen niets ­liever dan zo snel mogelijk aan het werk gaan. Een nieuw leven opbouwen, een bijdrage leven.
Er zijn studies gedaan naar de vluchtelingen die hier in de jaren negentig in groten getale naartoe kwamen. Het beeld dat men zijn hand kwam ophouden en niet wilde integreren, wordt niet door de feiten bevestigd."

Knettergek
Natuurlijk: hij ziet de kritiek al aankomen. Die is er allang.

Henk van Houtum Beeld Lilian van Rooij

Lucassen: "Er zullen best mensen zijn die zeggen dat we knettergek zijn. Je mag mij ook best naïef noemen, maar dan wil ik wel graag weten waarom."

Keulen? Waar begin dit jaar massaal vrouwen werden aangerand en beroofd door migranten?

Lucassen: "Natuurlijk is daar iets verontrustends gebeurd en daar moet je lering uit trekken. Maar wat is de implicatie? Elke dag worden er vrouwen verkracht door Europeanen. Er zijn net zo veel homofoben bij de veronderstelde 'wij' als bij de veronderstelde 'zij'. Klootzakken heb je overal."

Uit de bocht gevlogen
Van Houtum: "We leven in een fobiecratie. We zijn bevangen door angst en kunnen daardoor niet meer helder kijken. Als we dat wel zouden doen, zien we een vluchtelingenverdrag waar we ons gewoon aan moeten houden en een economie die om migranten vraagt."

Lucassen, geërgerd: "Islamofoben denken dat er een georganiseerde groep moslims is die uit zijn op de wereldheerschappij. Dat alle moslims daar stiekem achter staan en dat degenen die overheerst zullen gaan worden, te slap zijn om zich daartegen te weren. Allemaal aannames zonder feitelijke basis."

Met enige meewarigheid volgen ze inmiddels het politieke debat in de Tweede Kamer. "Dat is behoorlijk uit de bocht gevlogen," zegt Lucassen. "Het leidt tot angst en vijandigheid. Ambtenaren weten allang dat het beleid niet werkt, ze krijgen het er alleen politiek niet door."

Van lokale bestuurders hoort hij vaak dat ze alleen maar last hebben van het nationale theater in Den Haag, waar de apocalyptische hyperbool tegenwoordig hoogtij viert.

"Er zit maakbaarheidsdenken in," zegt Lucassen. "Vroeger was dat een links thema. Nu pretendeert rechts te weten hoe het moet en heeft links geen antwoord. Op lokaal niveau speelt dat niet. Daar moeten de problemen echt worden opgelost en zijn ze de polarisatie zat."

Henk van Houtum en Leo Lucassen, Voorbij Fort Europa, Uitgeverij Atlas Contact, €19,99

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool.nl.