Plus

Met kleine vissen grote vangen: justitie wil meer kroongetuigen

Voorzitter Gerrit van der Burg van het college van procureurs-generaal wil veel meer criminelen kunnen overhalen tegen hun compagnons te getuigen. Het Openbaar Ministerie moet wel, vindt hij. 'Je kunt infiltreren, maar ik zie veel winst in exfiltratie: mensen uit het milieu halen.'

Voorzitter Gerrit van der Burg van het college van procureurs-generaal: 'Leugens komen er naar mijn overtuiging niet doorheen' Beeld Marijn Smulders

Helemaal geen straf meer tegen ze eisen en ze zelfs betalen: al sinds 2012 pleit de top van het Openbaar Ministerie voor meer mogelijkheden criminelen te verleiden hun misdrijven op te biechten en hun oude compagnons te verlinken.

Voorzitter Gerrit van der Burg van het college van procureurs-generaal, de hoogste baas van het Openbaar Ministerie, ziet steun in deze week gepresenteerd onderzoek van de Universiteit Leiden, in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Documentatiecentrum (WODC) van het ministerie. Andere landen gaan al veel verder bij het werven van spijtoptanten.

Nu mag justitie een kroongetuige hooguit lokken met de belofte maar de helft van de straf tegen hem te eisen die eigenlijk redelijk zou zijn. Het Openbaar Ministerie wil veel meer mogelijkheden. Verleidt u criminelen dan niet een verhaal te verzinnen of mooier te maken om dat aan u te kunnen verkopen?
"Ik snap die veronderstelling, maar wij herkennen dat in de praktijk niet. Een halvering van de strafeis is ook al een aardig voordeel, maar wij zien niet dat getuigen daarvoor dingen verzinnen."

"Uit het onderzoek waarin Nederland nu met Duitsland, Italië en Canada is vergeleken, blijkt dat overeenkomsten met criminele getuigen nergens zo streng worden getoetst als hier. De rechter moet belangrijk ander bewijs naast de verklaringen kunnen leggen. Ik heb groot vertrouwen in ons rechtssysteem. Áls een getuige al verhalen zou verzinnen, zouden we daar doorheen prikken."

U wilt getuigen kunnen beloven dat u helemáál geen straf meer tegen ze zult eisen. Denkt u dat een rechter daarin echt zal meegaan?
"Niet als het gaat om een moord, dat zou kansloos zijn, maar bij lichtere misdrijven wel. Als wij een doortimmerd verhaal hebben en het gaat om de kleine vissen met wie we zo graag grote vissen willen vangen, heb ik er vertrouwen in dat de rechter dat volgt."

De kroongetuigenregeling is ooit bedoeld om met kleine vissen de grote te vangen, of een hele school, maar in de praktijk heeft u tot nu toe deals gesloten met kroongetuigen die zelf heel zware misdrijven hebben gepleegd, waaronder moorden. Zij zijn zelf grote vissen.
"Naar mijn overtuiging zit daar juist ook de meeste ruimte als we bijvoorbeeld straffeloosheid kunnen bieden: bij de kleinere vissen, voor wie onze regeling nu niet aantrekkelijk is."

"Neem iemand die boekhouder is geweest in de criminele wereld. Hij leverde een kleine bijdrage aan de misdrijven, maar heeft een groot inzicht in de huishouding van een criminele organisatie. Ook een kleine straf kan voor hem een te hoge drempel zijn om te praten. Wij willen een straf kunnen vragen waarmee we wél een deal kunnen sluiten."

"We hebben het over beklemmende, intimiderende milieus waarin het héél belangrijk is dat niet wordt geklikt. Je moet het maximale benutten om zo'n milieu te kunnen oprollen. Je kunt infiltreren, wat lastig is, maar ik zie veel winst in exfiltratie: mensen uit het milieu halen. Ik heb een lijstje praktijkvoorbeelden van overeenkomsten die niet door konden gaan omdat we dergelijke verdachten te weinig konden bieden. Boekhouders, makelaars."

U wilt criminelen ook geld bieden. Lok je dan geen 'beroepsleugenaars' uit, zoals verdachten en hun advocaten ze noemen? 'Koop­getuigen'?
"Het gaat wat ons betreft niet om een beloning voor verklaringen, maar om compensatie van financiële nadelen. Je zult je baan maar verliezen omdat je getuigt, bijvoorbeeld als boekhouder. Elke verklaring wordt vól getoetst, dus leugens komen er naar mijn overtuiging niet doorheen."

"Het betalen van getuigen is sowieso geen nieuw fenomeen. We loven al beloningen uit voor tips. Elke getuige heeft een motief om te verklaren. Of dat rancune is, angst of financieel gewin: een drijfveer is er altijd en die kan ook altijd in de weg staan bij het vertellen van de waarheid."

Nu mogen kroongetuigen alleen worden in­gezet in strafzaken over misdrijven waarop acht jaar cel of meer staat. Die grens wilt u ­verlagen. In wat voor zaken wilt u ook spijt­optanten inzetten?
"Daar heb ik wel wat voorbeelden van. Op diefstal van een Rembrandt, nationaal kunstbezit, op klaarlichte dag uit het Rijksmuseum, staat hetzelfde strafmaximum als voor de diefstal van een fiets. Ook op ambtelijke corruptie en witwassen staat geen acht jaar."

CV Gerrit van der Burg (58)

1982 tot 1990 (hoofd)inspecteur bij de politie in Rotterdam
1990 tot 2004 officier van justitie in Breda en bij het Landelijk Parket
2004 tot 2010 hoofdofficier van justitie in Middelburg
2010 tot 2014 hoofdofficier van justitie bij het Landelijk Parket
2014 tot 2017 lid van het college van procureurs-generaal
2017 tot nu voorzitter van het college van procureurs-generaal

"Bepaalde zeden­delicten, sommige vormen van drugshandel... Mijn voornaamste kritiek is dat die achtjaarsgrond ons weerhoudt met getuigen belangrijke zaken op te lossen die óók van groot belang zijn en veel maatschappelijke beroering geven. "

Een groot punt blijven de twee afzonderlijke deals die de overheid met criminele getuigen sluit. De eerste over de verklaringen, de tweede over de bescherming. Die laatste is ook voor de rechter geheim. Dus zou justitie stiekem beloningen in die beschermingsdeal kunnen verstoppen. Deskundigen pleiten er al jaren voor een rechter te laten meekijken bij de totstandkoming van ook die laatste deal. Waarom wil het Openbaar Ministerie daar per se niet aan?
"Wij willen de beschermingsovereenkomst in de toekomst best laten toetsen door bijvoorbeeld een rechter-commissaris, want ik snap de gevoeligheden. Dat is wat anders dan die rechter betrekken bij de veiligheidsmaatregelen. Onze mensen van het Team Getuigenbescherming hebben verstand van beveiliging en die moeten kunnen doen wat zij moeten doen in het pakket dat helemaal geheim moet blijven."

Maar dan zou het OM toch nog steeds ongezien beloningen in die beveiligingsdeal kunnen wegmoffelen die daarin onzichtbaar zijn?
"Het OM moffelt nooit iets weg, maar de getuigenbescherming is in ons systeem met waterdichte schotten afgeschermd. Het is niet zo dat we iets dat we in de ene deal niet mogen toezeggen, in de andere overeenkomst kunnen verstoppen."

"Als in de beschermingsovereenkomst financiële elementen zitten omdat een getuige bijvoorbeeld ergens anders een nieuw leven moet opbouwen, mag de rechter straks wat mij betreft beoordelen of er evenredigheid zit tussen doel en middel."

"De rechter moet niét gaan over de vraag of iemand nou écht een andere identiteit moet hebben; of toch niet beter naar een ander dan het voorgestelde buitenland kan. Het Team Getuigenbescherming moet alle maatregelen kunnen afschermen. In het rapport kan iedereen lezen dat afspraken met kroongetuigen nergens zo intensief worden gecontroleerd als in Nederland, maar dit stukje moet daar buiten vallen."

Zware gevallen

Sinds de invoering in 2006 heeft het Openbaar Ministerie vijf kroongetuigen weten te werven over wie rechters oordeelden. Hun verklaringen bleven merendeels overeind. Het ging niet om 'kleine vissen', zoals bedoeld, maar bijvoorbeeld om huurmoordenaar Peter la Serpe, moordmakelaar Fred Ros en meervoudig aanslagpleger Richard T.

Onlangs presenteerden de aanklagers in liquidatiezaken de eerste kroongetuige uit het door Marokkaanse Nederlanders gedomineerde criminele milieu: Nabil B. Nabils onschuldige broer Reduan werd zes dagen na de bekendmaking geliquideerd in Noord.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden