PlusBoekrecensie

Met De spiegel & het licht krijgt de Cromwelltrilogie een waardig einde

Het langverwachte derde deel van de Cromwelltrilogie, over de strateeg aan het hof van koning Henry VIII, blijkt een waardig einde van een monumentale trilogie.

Hans Holbein de Jongere, Portret van Thomas Cromwell, 1532-’33, Frick Collection, New York. Beeld Corbis via Getty Images

De spiegel & het licht, het derde deel van haar romantrilogie over de opkomst en ondergang van Thomas Cromwell (ca. 1485-1540) begint met een scène zoals haast alleen Hilary Mantel (1967) die kan schrijven. ‘Als de koningin eenmaal is onthoofd loopt hij weg,’ luidt het spectaculaire openingssalvo van een roman waarvan je vooraf weet dat die na bijna 1250 pagina’s ook met een onthoofding zal eindigen.

Maar voorlopig is het mei 1536. Anne Boleyn werd zojuist het slachtoffer van een Franse beul die ‘zich stijlvol van zijn taak [heeft] gekweten’ en nu zien we door de ogen van de man die haar echtgenoot, koning Henry VIII, hielp zich van zijn vermeend overspelige (en zeker zoonloze) eega te ontdoen het gruwelresultaat: ‘Het kleine lichaam ligt op het schavot op de plek waar het is neergevallen, op de buik en met de handen naar voren gestrekt. Het drijft in een poel van helderrood vocht, het bloed sijpelt tussen de planken door.’

Een tel later krijgt een hofdame het ontbrekende onderdeel van dat kleine lichaam aangereikt, gewikkeld in ‘lijnwaad’, waarbij de rillingen haar over de rug lopen. ‘Ze hield het pakket echter stevig vast, want,’ weet Cromwell uit slagveldervaring, ‘een hoofd is zwaarder dan je denkt.’

Rondglibberen

Een van de wonderen van dit moment (en van talloze andere in de trilogie) is hoezeer Mantel je het gevoel geeft dat je het meemaakt, in het hoofd zit van het personage aan wie ze vijftien jaar van haar schrijversleven wijdde. Even wonderbaarlijk: terwijl hofdames ‘rondglibberen’ in het bloed, herinnert ‘een sterk hongergevoel’ Cromwell eraan dat ‘het tijd is voor een tweede ontbijt’. En tóch behoudt die genadeloze dikzak je sympathie!

Waarom? Deels komt het ongetwijfeld doordat we in Wolf Hall (2009) en Het boek Henry (2012), beide bekroond met de Man Booker Prize, al zoveel met ‘Crumb’ meemaakten. We zagen hem als eenvoudige smidszoon uit Putney uitgroeien tot de invloedrijkste adviseur aan het koninklijk hof. De briljante politiek strateeg die het land naar de wensen van zijn vorst hervormde ook, en die telkens duivels behendig afrekende met Henry’s én zijn eigen vijanden.

Cruciaal: bij dat alles was hij níet de doortrapte slechterik waarvoor hij door historici vaak is versleten, maar domweg geslepener en gedrevener dan zijn opponenten. Een briljante arbeiderszoon, die met zijn schaakbordgeest, psychologisch inzicht en charme het vertrouwen van de koning, en daarmee zijn macht en rijkdom, verdíende.

Researchmappen

In De spiegel & het licht, dat de laatste vier jaar van zijn leven bestrijkt, straalt zijn ster aanvankelijk oogverblindend. Hij is eerste minister, zegelhouder en viceregent van de Church of England. Ridder in de Orde van de Kousenband en, tot woede van zijn snobistische aartsrivaal Thomas Howard, tegen het eind óók nog benoemd tot Hertog van Essex. Maar sluipenderwijs zie je het licht doven.

Er dreigt zowel een buitenlandse invasie als een volksopstand. Na kortstondig huwelijks­geluk met de in het kraambed gestorven Jane Seymour blijkt Henry veel minder ingenomen met de door kroonkoppelaar Cromwell aangedragen geopolitieke droombruid Anna van Kleef. En steeds vaker wijt de nukkige monarch dergelijke tegenslagen aan zijn trouwe rechterhand, die van de weeromstuit meer en meer alleen komt te staan.

Intriges genoeg, kortom. Ook Mantels sprankelende dialogen en minutieuze proeven van beschrijfkunst zijn weer volop aanwezig. Maar dat kan niet helemaal verhullen dat dit slotdeel, dikker dan de vorige twee samen, soms te omvangrijk lijkt. Bij de zoveelste terugblik op episodes uit Cromwells verleden. Of wanneer er nét teveel weetjes over het Tudortijdperk uit des schrijfsters researchmappen over je worden uitgestort. Heel even voelt verkeren in dit universum dan als huiswerk.

Tegen de tijd dat Crumb en Henry hun laatste, bedrieglijk vertrouwelijke gesprek voeren (meesterlijke afscheidsscène), ben je dat gelukkig allang weer vergeten. Waarna onze held in de even koortsachtige als vreemd elegische finale het schavot tegemoet snelt; verslagen, strijdbaar en tenslotte verzoend. Een waardig einde van een ronduit monumentale trilogie.

Fictie Hilary Mantel De Spiegel & Het licht Vertaald door Harm Damsma en Niek Miedema, Meridiaan Uitgevers, €39,99 1248 blz.
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden