Plus

Met de boot naar het werk, waarom niet?

Drukte in het verkeer brengt de bereikbaarheid van de stad in gevaar, dus waarom kan een deel van de reizigers niet over het water worden vervoerd? Ruimte genoeg en elders zijn de ervaringen positief.

Met de boot naar het werk, waarom niet? Beeld Ted Struwer

Het schijnt druk te zijn op de Amsterdamse wateren, maar in vergelijking met de asfaltwegen oogt dat relatief. Neem de doorgaande wegen in de Houthaven of de Oostelijke Eilanden op een willekeurige doordeweekse ochtend. Dan staan de auto's er vast. Draai het hoofd een kwartslag en kijk naar het water ernaast: een bijna oeverloze ruimte. Op een enkel binnenvaartschip of pont na is het ongebruikte infrastructuur.

Bijna een kwart van de oppervlakte van de gemeente Amsterdam bestaat uit water. Van dat water wordt natuurlijk gebruik gemaakt. Het beeld dat grachten en vaarten onontgonnen gebied zouden zijn, klopt zeker niet: vracht- en toeristenvervoer zijn in en rond de stad ontwikkeld en doorontwikkeld. Er is wel nog een wereld te winnen bij het gebruik van het water als oplossing voor de ingewikkelde bereikbaarheid van Amsterdam.

Obstakel
Bij personenvervoer gebruikt Amsterdam het water vooral om over te steken: de ponten draaien er overuren. Afgezien van het NDSM-veer fungeren deze ponten eigenlijk als een soort beweegbare bruggen. Het water geldt als obstakel, terwijl het in veel andere steden en regio's in de wereld wordt ingezet om mensen op een slimme manier te verplaatsen.

Neem Rotterdam, dat al sinds 1998 waterbussen inzet om mensen van de regio naar de stad te brengen en andersom. Lijn 20 bijvoorbeeld, die in een uur van Dordrecht naar Rotterdam vaart, en onderweg zeven haltes aandoet. Het is een populair vervoermiddel, zegt directeur Eric Schipper van Waterbus, een joint venture van rederij Doeksen en Arriva. "We hebben 1,8 miljoen reizigers per jaar, die allemaal erg tevreden zijn over de ervaring. We slagen er ieder jaar in meer reizigers te trekken dan het jaar ervoor."

De waterbussen bedienen 21 haltes met in totaal 13 schepen. Tijdens de spits zijn dat hoofdzakelijk forenzen die hun fiets gratis aan boord mogen meenemen. Buiten de spits varen vooral dagjesmensen en toeristen mee. "De meeste mensen maken niet de hele rit, maar stappen later op of eerder af. Dat is bij openbaar vervoer over land ook niet zo, bijna niemand rijdt van eindpunt naar eindpunt."

Snelheid is niet alleen een reden om van de waterbus gebruik te maken, zegt Schipper. "De beleving is belangrijk, het comfort. En dat je een fiets gratis mag meenemen, waardoor je vanaf de boot snel op de bestemming bent. Mensen accepteren dat ze langzamer zijn dan met regulier ov, maar er is een kritiek punt: twee keer zo lang over je reis doen zou niet acceptabel zijn."

Bedrijvigheid
Ook even verderop, in Antwerpen, wordt intensief gebruik gemaakt van het water als alternatief voor de weg. Het bedrijf Aqualiner exploiteert er twee waterbussen die over de Schelde af en aan varen naar de stad. Sinds de dienst in de zomer van vorig jaar is begonnen hebben de waterbussen al 300.000 mensen vervoerd.

Dat zijn deels mensen die de boot nemen om recreatieve redenen, maar voor een belangrijk deel ook forenzen, zegt directeur Gerbrand Schutten. "Deze boten leveren een bijdrage aan het bereikbaar houden van de regio Antwerpen."

Schutten noemt als voorbeeld de achteruit kachelende situatie op de wegen naar het havengebied. "De haven lijdt echt onder de dagelijkse ellende op de autowegen. Een directeur van een bedrijf daar vertelde mij dat 8 procent van zijn werknemers ontslag had genomen omdat ze voor een ritje waar ze voorheen 20 minuten over deden, nu een uur langer moesten uittrekken. Als je zulke mensen kan bedienen met een waterbus, zoals wij gaan doen, dan is dat dus echt belangrijk voor de economische bedrijvigheid van een gebied."

De kosten van vervoer over water zijn hoger dan over de weg, zegt Schutten. "Het water ligt er al, dat is min of meer gratis. Maar boten zijn duurder in het onderhoud. Net zoals een bus of een tram geld kost, praat je bij boten over gesubsidieerde projecten. Maar waarom is de eerste vraag altijd: wat kost het? Ik hoor zelden of nooit de vraag: wat levert het op? Want de inzet van openbaar vervoer te water kan een forse bijdrage leveren aan de mobiliteit van regio's."

Het slagen van personenvervoer te water staat of valt bij betrokken bestuurders, zegt Eric Schipper in Rotterdam. "Je moet jezelf als gemeente of regio een aantal vragen stellen. Is er water? Is er een bestemming? En is er een probleem op de weg? Dan kan zoiets als een waterbus een deel van de problemen helpen oplossen."

Koudwatervrees
Ook Schutten benadrukt het belang van enthousiaste bestuurders. "We zijn in Nederland soms een beetje calvinistisch en als waterland op dit gebied ook een tikje conservatief. Bestuurders leiden soms aan koudwatervrees, terwijl je met een beter gebruik van de waterwegen echt zoden aan de dijk kan zetten."

In de Amsterdamse politiek is forenzenvervoer te water geen groot onderwerp. D66-raadslid Jan-Bert Vroege, die er onlangs vragen over stelde aan wethouder Sharon Dijksma, vindt dat jammer. "Het kan een bijdrage leveren, ik zou graag zien dat we ons daar beter in verdiepen."

Een woordvoerder laat weten dat de gemeente momenteel bezig met het formuleren van nieuw vaarbeleid, maar dat gaat met name om de grachten. "De grachten lijken zich niet te lenen voor dit soort snelvervoer. Mogelijk kan het dat wel zijn voor andere vaarwegen. Daarvan zou de geschiktheid, haalbaarheid en wenselijkheid bekeken moeten worden in overleg met Haven en Waternet."

Fast Flying Ferry

Tussen 1998 en 2014 voeren de draagvleugelboten van de Fast Flying Ferry over het Noordzeekanaal tussen Amsterdam CS en Velsen. De aantallen reizigers liepen terug toen de boten nog maar 50 kilometer per uur mochten varen in plaats van 65, als gevolg van enkele ongelukken.

Exploitant Connexxion kon de spitsfrequentie van drie keer per uur toen niet volhouden. Omdat de dienstregeling niet meer rendabel te krijgen was, is de lijn vervangen door een bus. Sindsdien is er dikwijls sprake van dat de bootverbinding met Velsen terugkeert, maar tot dusver is het bij gediscussieer gebleven. Jammer, zegt Ton van de Scheer van ondernemers­vereniging IJmond.

"Als je goede alternatieven biedt, kan je mensen uit de auto krijgen. Mensen zijn echt wel te bereid te betalen voor vervoer, als er een goede verbinding is met de stad. De overheid moet dan meehelpen natuurlijk, maar daar krijg je bereikbaar

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden