Plus

Memo's bieden vooral extra munitie aan de oppositie

Ambtenaren van het ministerie van Financiën ontraadden het om de dividendbelasting af te schaffen. Maar Economische Zaken, Shell en Unilever waren voor, blijkt uit de memo's die het kabinet dinsdagavond alsnog heeft vrijgegeven.

Rutte: een 'pathologische niet-weter'? Beeld Jerry Lampen/ANP

De ambtelijke stukken over de dividendbelasting lezen vooral als een waarschuwing om de belasting op winstuitkeringen toch echt in stand te houden.

Volgens het ministerie van Financiën zal door afschaffen de Nederlandse belastingbetaler opdraaien voor de rekening.

Afschaffen 'betekent dus het spekken van de buitenlandse staatskas', schreven ambtenaren aan toenmalig staatssecretaris Eric Wiebes én aan een van de partijen die afgelopen zomer aan de formatietafel zat. Er staat echter niet bij of dit de VVD, het CDA, D66 of ChristenUnie was.

Een ander noodsignaal van de Financiënambtenaren was dat de afschaffing 'de kans' zal vergroten 'dat Nederland als doorsluisland wordt gebruikt bij internationale constructies'.

'Het risico bestaat dat Nederland op zwarte lijsten wordt gezet.' De maatregel ligt kortom 'niet voor de hand', aldus de ambtenaren gevraagd naar advies over het voorstel.

Brievenbusfirma's
Duidelijk wordt uit de stukken dat grote bedrijven als Shell en Unilever flinke druk uit­oefenden op het kabinet om het wél te doen. Iets dat de oppositie Rutte zal aansmeren, zeker omdat hij als oud-Unileverwerknemer vaker als 'loopjongen van multinationals' is weggezet.

Overigens blijkt uit de stukken dat alleen ambtenaren van Economische Zaken gevoelig waren voor de lobby van Shell en Unilever. Zij zagen de voordelen wel, al zou er dan een extra belasting voor brievenbusfirma's moeten worden ingevoerd. Dat advies volgden de partijen uiteindelijk ook op.

Toch bleven de ambtenaren van Financiën juist tegen. Zo staat in de stukken dat het 'slecht is voor het imago van Nederland'. En: 'De conclusie dat afschaffing van de dividendbelasting essentieel is voor het investeringsklimaat kan dan ook niet getrokken worden.'

Uit een toegevoegd intern stuk van de VVD blijkt dat vooral die partij de anderen wilde overtuigen van het nut van de maatregel. Uiteindelijk lukte dat dus.

De memo's bieden al met al vooral extra munitie aan de oppositie die vinden dat de afschaffing van de dividendbelasting een fout is van de kabinetspartijen, die hiertoe in de formatie besloten. Al moet gezegd: dat Financiën bezwaren had, was al langer bekend.

Wie-wat-wanneer-wist
De oppositie voelt zich bovenal voorgelogen dat deze memo's toch blijken te bestaan. Sinds vrijdag werd dit duidelijk, omdat twee wetenschappers hierom hadden gevraagd bij het ministerie.

Eerder zei Rutte dat hij zulke ambtelijke memo's niet kende. Vorige week bleek echter dat deze tijdens de formatie wél waren gezien door de ministers Wiebes, Koolmees en Schouten, omdat die als medeonderhandelaar in de formatie actief waren.

De regeringspartijen vinden het sowieso haarkloverij. Het besluit om tot afschaffing over te gaan was vooral gebaseerd op het pleidooi van de VVD, zeggen de andere partijen. In ruil voor andere standpunten gaven ze de VVD hun zin.

D66-leider Alexander Pechtold en ChristenUnie-voorman Gert-Jan Segers zeiden dinsdag ook plots dat in de slotfase een 'briefing' of 'presentatie' werd gehouden door ambtenaren van Financiën.

"Je hoort eens wat en het is moeilijk in te schatten wat het oplevert," verdedigt Pechtold zich. "Dat geldt voor onderwijs net zo. Daar is 1,9 miljard heengegaan, terwijl je niet kunt bewijzen wat dit oplevert."

Toch weet ook Pechtold: de oppositie zal erop blijven hameren dat er geen bewijs is voor het nut van het afschaffen van de dividendbelasting.

En nog los van het waarom en de zoektocht naar wie-wat-wanneer-wist, gooit de oppositie het woensdag in het debat op 'vertrouwen'. Voormalig vicepremier Lodewijk Asscher schroomt niet z'n oude coalitiemaatje selectieve vergeetachtigheid te verwijten.

Asscher noemt hem een 'pathologische niet-weter'. Hij somt fijntjes op hoe Rutte geen weet had van de finesses in de bonnetjesaffaire, of toen minister Halbe Zijlstra bleek te hebben gelogen over de datsja van Poetin. "Het is een patroon dat hij zaken níet wist," sneert Asscher. "En voor een controlfreak als Rutte is dat moeilijk voor te stellen."

Ergo: dan moet hij wel liegen. GroenLinksleider Jesse Klaver sluit zich daar gretig bij aan. "De premier gaat hoe dan ook een zwaar debat tegemoet," zei hij dinsdag. Let wel: nog voordat de memo's geopenbaard waren zelfs.

Het zijn aanvallen die Rutte kunnen raken, want zijn geloofwaardigheid was vaker in het geding. De oppositie zal hem zo onbetrouwbaar mogelijk afschilderen. Dat zal zelfs de verbaal ijzersterke premier niet kunnen ontlopen tijdens het Kamerdebat woensdag.

Oppositie: dit raakt positie premier Rutte

Voor de oppositie is het duidelijk: na de openbaar­making van de geheime ambtelijke memo's over de afschaffing van de dividendbelasting staat de positie van ­premier Mark Rutte én zijn derde kabinet op het spel.

"Het weghouden van onwelgevallige informatie over zo'n omstreden maatregel is verbijsterend," oordeelt PvdA-leider Lodewijk Asscher.

Ruttes verweer dat hij geen herinnering had aan welke memo of ambtelijk stuk dan ook, waar hij sinds het debat over de regeringsverklaring in november 2017 aan vasthield, is volgens in elk geval PVV, GroenLinks, PvdA en SP onhoudbaar.

Uit de memo's blijkt namelijk dat 'AZ heeft verzocht om informatie over de dividend­belasting'. AZ is Algemene Zaken, het ministerie van Rutte zelf - al betekent dat niet automatisch dat de stukken ook op het bureau van Rutte zijn beland.

'Opmerkelijk,' twittert GroenLinksvoorman Jesse Klaver. 'De premier zou 'geen memo's hebben gezien' en ze 'zijn vergeten', en toch zijn ze vanuit zíjn ministerie opgevraagd.'

Ook heeft Rutte, net als zijn medeonderhandelaars Sybrand Buma (CDA), Alexander Pechtold (D66) en Gert-Jan Segers (ChristenUnie), altijd de indruk gewekt dat de informatie over de dividendbelasting nooit op de ­tafel van de hoofdonderhandelaars is gekomen.

Ook daar zijn nu vraagtekens bij te plaatsen. Ambtenaren hebben in een stuk van 25 augustus 2017 een planning van het 'proces' gemaakt, waarin bij 'laatste week van augustus/eerste week van september' 'bespreken memo aan hoofdtafel' staat. Het is niet na te gaan of dat ook echt is gebeurd.

Hanneke Keultjes

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden