PlusPS

Mee op vleermuissafari: 'Ik moet ze soms even aaien, ze zijn heel zacht'

De een vindt ze eng, de ander schattig: vleermuizen spreken hoe dan ook tot de verbeelding. Mee op vleermuissafari. 'Ik hóór hem!'

'Van de twintig soorten vleermuizen in Nederland vinden we er bijna tien in Amsterdam' Beeld Dingena Mol
'Van de twintig soorten vleermuizen in Nederland vinden we er bijna tien in Amsterdam'Beeld Dingena Mol

Buitenveldert, vrijdagavond. Een groepje mensen schuifelt met paraplu's en regenjassen door het kletsnatte groen van het Ecolint tussen Amsterdam en Amstelveen. Om de minuut raast er een vliegtuig over, joelend uitgaanspubliek fietst richting de binnenstad.

Het is de laatste vleermuizen­safari van het seizoen, georganiseerd door Natuur & Milieuteam Zuid, een club die opkomt voor een groene leefomgeving. Nog een paar weken en de vleermuizen gaan in winterslaap.

Een beetje eng
De groep van vanavond komt van de wachtlijst na eerdere, volgeboekte excursies. Wat bezielt mensen om op vrijdagavond in de stromende regen naar vleermuizen te zoeken? De interesse van Lobke Damen (9) is ontstaan toen ze ooit een vleermuis in haar kamer had.

"Onze poes wilde hem pakken, maar ik riep papa en die heeft hem in een bakje gevangen en naar buiten gedaan!" Vader Ton: "Ik hoorde gillen. Ik verwachtte een nachtvlinder of zoiets, dus stond wel even te kijken." Zusje Annemijn (10) vond het beestje 'een beetje' eng. "Maar ook heel schattig."

Stadsecologe Anneke Blokker, werkzaam bij de gemeente, beaamt de kwalificatie 'schattig'. Voor onderzoek heeft zij geregeld vleermuizen in haar handen. "Ik moet ze soms even aaien, ze zijn heel zacht. Net miniatuurhondjes. Ik peuter ze uit een mistnet, zodat we ze bijvoorbeeld kunnen zenderen om te weten hoe ze de stad gebruiken en we ze beter kunnen beschermen. Of ik vaak gebeten word? Constant! Ik krijg vooraf telkens een vaccinatie tegen rabiës."

Zo interessant
Volgens Blokker is Amsterdam een walhalla voor vleermuizen. "Er zijn zoveel biotooptypen. In de stadsparken staan veel grote bomen, goed voor de rosse vleermuis. Er is veel water, dat trekt de watervleermuis en de meervleermuis."

"Daklijsten en spouwmuren zijn prima verblijfplaatsen voor de gewone en de ruige dwergvleermuis, en de laatvlieger. Er worden geen pesticiden gebruikt in de stad en het is er een paar graden warmer dan het buitengebied, prima voor de insecten waar ze op jagen. Van de twintig soorten vleermuizen in Nederland vinden we er bijna tien in Amsterdam."

Terug naar Buitenveldert. De adem van de vleermuisspotters maakt wolkjes in de koude lucht. We vragen een deelnemer met dichtgesnoerde capuchon waarom zij op vrijdagavond niet lekker in een café zit. "Dit is toch veel leuker. Vleermuizen zijn zo interessant." Een vrij logisch antwoord, als even later blijkt dat zij Anke Bakker is: raadslid voor de Partij van de Dieren.

Dwergvleermuis
Natuuronderzoeker Floor van der Vliet van Vleermuisopvang Noord-Holland leidt de expeditie. Hij legt uit dat zijn batdetector met een hoop 'vervuiling' van ander geluid te maken heeft: regendruppels, een gsm-zendmast, een tsjirpende sabelsprinkhaan. Annemijn vraagt bezorgd of het apparaat wel tegen de regen kan. Van der Vliet kijkt peinzend. Dan slaat de detector uit als een geigerteller.

Een groepje vleermuizenbewonderaars verzamelt zich in Buitenveldert Beeld Dingena Mol
Een groepje vleermuizenbewonderaars verzamelt zich in BuitenveldertBeeld Dingena Mol

"We hebben er één!" zegt hij. "De gewone dwergvleermuis." Niemand ziet iets, maar Van der Vliet kan de soort met zijn detector determineren op basis van het patroon en andere bijzonderheden van de hoogfrequente geluiden - onhoorbaar voor het menselijk oor - waarmee een vleermuis navigeert in het donker.

De geluiden kaatsen terug van objecten en zo 'hoort' de vleermuis zijn omgeving - als de sonar van een duikboot. Alleen de laagste geluiden van zijn bereik kunnen mensen met een scherp gehoor wel horen, maar de echolocatie niet. Gretig raden de deelnemers naar waar het detectorgeluid op lijkt: op een stuiterende knikker, een soort galopperen, maar dan huppelend.

Druk in de ether
Elke vleermuis communiceert op zijn eigen frequentie. "Sommige soorten veranderen hun frequentie als er veel vleermuizen rondvliegen en het druk is in de ether," zegt stadsecologe Anneke Blokker. "Dan gaan ze van 45 kilohertz naar 55 kilohertz. Ze vinden ook hun prooien - vliegende insecten - met echolocatie.

Bepaalde nachtvlinders hebben daar weer wat op gevonden: ze kunnen de geluidsgolven van vleermuizen waarnemen en laten zich dan pardoes uit de lucht vallen. Een laatste redmiddel."

Floor van der Vliet (r) tijdens de vleermuizensafari Beeld Dingena Mol
Floor van der Vliet (r) tijdens de vleermuizensafariBeeld Dingena Mol

Vanavond is het vrij rustig in de ether, terwijl het toch de paartijd is van de vleermuizen. In de stad zijn er grote kraamkolonies met vrouwtjes en hun jongen (ze krijgen één jong per jaar), omringd door groepjes mannelijke vleermuizen, op strategische afstand. Als het kroost is uitgevlogen, gaan de mannetjes achter de vrouwtjes aan - waarbij ze lieflijke geluidjes maken.

Zangvlucht
"Een zangvlucht heet dat," zegt expeditieleider Van der Vliet. De expeditieleden luisteren met ingehouden adem naar een gestaag tokkelend dwergvleermuismannetje op de detector, dat ergens onzichtbaar door de nacht fladdert.

"Na de paring bewaart het vrouwtje het zaad van het mannetje in een klier in haar lichaam tot na de winterslaap. Ze gaan in oktober of november slapen, in grote groepen bij elkaar, en worden in maart weer wakker, als er weer insecten zijn. Pas dan is de eigenlijke bevruchting van de eicel."

Van der Vliet laat een doosje zien met daarin een opgezette ruige dwergvleermuis. "Die komen nu uit West-Rusland hierheen gevlogen om te overwinteren. Een reis van duizend kilometer." Het lijkt een onvoorstelbare prestatie te zijn voor zo'n minuscuul pluizenbolletje. Het wekt ontzag en vertedering op.

Wettelijk beschermd
Ook deelnemer Laurien Mulder is gegrepen door de beestjes. "Ik ben advocaat en doe veel natuurbeschermingszaken. Die gaan vaak over vleermuizen, die wettelijk beschermd zijn. Ze mogen niet worden verjaagd."

Dat gebeurt echter wel in de stad. Van der Vliet kreeg ooit een kartonnen doos vol vleermuizen in handen die een aannemer bij de Dierenambulance had gedumpt. "Hij was aan het renoveren, ontdekte een kolonie achter de muur, maar had duidelijk geen zin om de werkzaamheden stop te zetten."

"Hij wilde alleen de twee straten noemen waartussen ze 'zo ongeveer' waren gevonden. Met mijn fietstassen vol friemelende vleermuizen ben ik door Amstelveen gaan fietsen om te zoeken waar werd verbouwd. Was dat zo ongeveer overal... Na anderhalf uur kwam er ineens een wolk vleermuizen om mijn fiets fladderen. Die kwamen op het gepiep van hun soortgenoten af. Ik heb ze maar ter plekke vrijgelaten."

Trouwe fans
Hij rukt geregeld uit om vleermuizen op te lappen die een woning zijn binnengevlogen of in de klauwen van een kat zijn beland. "Ik laat ze aansterken met meelwormen of kattenvoer. Op de binnenplaats gooi ik ze af en toe in de lucht om te zien of ze genoeg zijn aangesterkt om weg te vliegen. Als ze naar de grond dwarrelen, neem ik ze weer mee naar binnen."

Het is bijna tien uur 's avonds, de safari loopt ten einde. De oogst: de gewone dwergvleermuis en de ruige dwergvleermuis - communicerend, jagend en zingend. Niet veel, maar ook niet slecht voor zo'n regenachtige avond. Slechts verklikt door de detector. Het maakt de groep niets uit. Vleermuizen hebben trouwe fans.

Iedereen verdwijnt tevreden in het donker. De vleermuizen zingen nog even door - ongezien en ongehoord.

Vleermuis gevonden? Kijk op www.vleermuisopvangnh.nl. Volgend jaar mee op vleermuissafari? Kijk op www.nmtzuid.nl.

De batdetector vangt de geluiden van vliegende vleermuizen boven het water op Beeld Dingena Mol
De batdetector vangt de geluiden van vliegende vleermuizen boven het water opBeeld Dingena Mol

50.000 stuks

Leuk dat vleermuizen het zo naar hun zin hebben in de stad, maar hebben de Amsterdammers daar ook nog wat aan?

Stadsecologe Anneke Blokker: "Minder muggen!" Ze rekent het (ruwweg) voor: "De populatie vleermuizen in de stad schatten we op zo'n 50.000. Elke vleermuis eet ongeveer 3000 insecten per nacht. Dat doen ze 200 nachten per jaar, dus dat zijn maar liefst 30 miljard insecten in totaal. Deel dat door de 848.000 inwoners en het scheelt per Amsterdammer per jaar afgerond 35.000 insecten. Waaronder dus heel veel muggen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden