PlusFilmrecensie

Marseille 1942, maar dan met ronkende scooters en ME-agenten

In Transit wordt een verhaal van de Tweede Wereldoorlog in het heden geplaatst. Zo banjeren zeelieden in ouderwetse matrozenpakken over door scooters gevulde straten.

Die cirkelbeweging tussen afstand en empathie is alles in Transit, zowel in vorm als in inhoud Beeld Transit
Die cirkelbeweging tussen afstand en empathie is alles in Transit, zowel in vorm als in inhoudBeeld Transit

Elke historische film gaat in feite over de tijd waarin hij is gemaakt. Maar Christian Petzold voert dat principe tot zijn uiterste consequentie door in Transit. De film is gebaseerd op de gelijknamige roman van Anna Seghers uit 1944. Maar hoewel Petzold zeer trouw is aan de plot en dialogen van het boek moeten we dit toch een zeer losse bewerking noemen.

De schrijfster - joods en communist - schreef haar roman op de vlucht van Duitsland via Frankrijk naar Mexico. Haar verhaal speelt grotendeels in het Marseille van 1942, onder de hordes vluchtelingen die wachten op de vele papieren die nodig zijn om te kunnen vertrekken, terwijl de nazi's oprukken vanuit het noorden.

Brutale ingreep
Petzolds brutale ingreep is dat hij dat verhaal integraal in het heden plaatst, maar alle specificiteit van de Tweede Wereldoorlog intact laat. Zo banjeren zeelieden in ouderwetse matrozenpakken over door scooters gevulde straten, en worden recht uit de jaren veertig weggelopen verzetslieden tegen de muur gezet door hedendaagse Franse ME-agenten.

Dit Marseille is een plek waar de tijd altijd dringt en de klok tegelijk permanent stil lijkt te staan. De wachtenden zijn losgezongen van hun verleden, van hun identiteit, maar weten nog niet wat de toekomst voor hen zal zijn. De laatste woorden van het manuscript van Weidel, die Georg op een gegeven moment als zijn eigen schrijfsels voordraagt, benadrukken hoe dit wachten zelf al een verbanning naar de hel in zich draagt.

Persoonlijk afscheid
Zijn de personages van Transit geestverschijningen in het heden, zoals Petzold ook in veel van zijn eerdere films al speelde met spoken en dubbelgangers? Hoe dan ook lijkt duidelijk dat de regisseur met deze film een hoofdstuk afsluit. Transit is opgedragen aan Harun Farocki, die tot zijn overlijden in 2014 Petzolds mentor en coscenarist was. Zo is de film, gebaseerd op een van Farocki's favoriete romans, ook een persoonlijk afscheid.

Transit

Regie Christian Petzold
Met Franz Rogowski, Paula Beer, Godehard Giese
Te zien in Eye, Kriterion, De Uitkijk

Petzolds vertelling laveert constant tussen objectief en subjectief. Zie bijvoorbeeld de verteller in voice-over, die na pakweg een halfuur ineens opduikt. In veel boekverfilmingen is een voice-over een manier om de in de eerste persoon geschreven gedachten van de hoofdpersoon direct naar film over te zetten. Maar Petzold heeft iets anders voor ogen.

Een beetje afstand
Zijn verteller is niet Georg (lang blijft onduidelijk wie het wel is), en komt ook niet uit het boek, dat in de eerste persoon geschreven is. In plaats van ons dichter bij de personages te brengen, voegt hij met zijn verteller een beetje afstand toe, ook al omdat wat hij vertelt soms niet strookt met wat we zien. Om vervolgens met diezelfde verteller vol in te zetten op de emoties.

Die cirkelbeweging tussen afstand en empathie is alles in Transit, zowel in vorm als in inhoud. De vergelijking van de migrantenstroom toen met die van nu is eerder gemaakt, en Petzold zet hem niet zwaar aan. Provocatiever is de gedachte dat het leven onder het Franse Vichy-­regime, met zijn constante angst en onzekerheid, vergelijkbaar is met de grondtoon van het Europese heden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden