Plus

Marker Wadden: Kunstmatige eilanden voor fauna en de mens

De landkaart van Nederland is uitgebreid met een nieuwe archipel. Het eerste eiland van de Marker Wadden is voor iedereen te bezoeken. 'Een zwerm van 20.000 oeverzwaluwen streek hier al neer.'

Het eerste en grootste eiland van de vijf nieuwe eilanden die samen de Marker Wadden vormenBeeld Bram van de Biezen/ANP

Land in zicht! Na een kilometer of acht varen vanuit de haven van Lelystad doemt uit het grijze Markermeer een rij zandduinen op. Als we dichterbij komen, ontwaren we een haventje. Boven de aanlegsteigers wapperen vlaggen. Het eiland is klaar om zaterdag de eerste boten met bezoekers te verwelkomen.

Wat een stil paradijs voor vogels en natuurliefhebbers moet worden, is op deze woensdagochtend nog een bedrijvig bouwterrein. Graafmachines en kiepwagens rijden heen en weer. Verspreid over het eiland zijn plukjes werklui met oranje hesjes en witte bouwhelmen bezig. De afgelopen 2,5 jaar hebben zij vijf eilanden uit de grond gestampt.

Een enorme klus: 30 miljoen kubieke meter zand, klei en slib baggerde Boskalis op uit het Markermeer. Zaterdag draagt de bouwer het eerste en grootste eiland - dat nog geen naam heeft - over aan Natuurmonumenten. Want voor het eerst in de Nederlandse poldergeschiedenis is hier niet voor de mens land op het water gewonnen, maar voor de natuur.

Pril groen
De oplevering van een van de grootste natuurherstelprojecten ooit in Europa is een bijzonder moment voor boswachter André Donker, die al bij de plannen betrokken was toen ze nog op de tekentafel lagen. Nu overziet hij vanuit een twaalf meter hoge uitkijktoren het natuurgebied van 1000 hectare.

"Die enorme weidsheid!" zegt hij gebarend. "Alsof je op het Wad bent. Die steltlopertjes en pleviertjes in de droogvallende klei, het prille groen. Het is nog wat kaal, maar volgend jaar is het hier helemaal begroeid. Dan staat er helmgras op de duinen en ligt hier een echt moerasgebied."

Veel fauna is er nog niet te zien. Ook dat verandert snel volgens de boswachter. "Dit voorjaar hebben er al duizenden vogels gebroed. Als ze hier straks wat meer voedsel en bescherming hebben, komen er veel meer. Vorige week streek hier al een zwerm van 20.000 oeverzwaluwen neer, onderweg naar Afrika om te overwinteren. Magnifiek."

De kunstmatige eilanden moeten leven brengen in het Markermeer, dat in de loop der tijd een dode poel is geworden. Vóór de aanleg van de Afsluitdijk was dit gebied een lusthof voor vissen en trekvogels, zegt Donker. "Een uniek estuarium met getijden, een geleidelijke overgang van zoet naar zout, vol ondieptes en zandbanken. Miljoenen vogels kwamen hier bijtanken op hun reis tussen de poolcirkel en Afrika."

30 miljoen

De afgelopen 2,5 jaar zijn vijf eilanden uit de grond gestampt. Een enorme klus: 30 miljoen kubieke meter zand, klei en slib baggerde Boskalis op uit het Markermeer.

In 1975 werd tussen Lelystad en Enkhuizen de Houtribdijk aangelegd met de bedoeling het Markermeer in te polderen. De Markerwaard kwam er niet, het Markermeer bleef.

Waterzuivering
Een bak stilstaand water met harde, steile randen, waar veel slib en weinig leven in zit. Trekvogels hebben weinig plekken meer waar ze ongestoord kunnen rusten en foerageren, legt Donker uit. "Met als gevolg dat minder dieren de zware reis overleven."

De Marker Wadden moeten - behalve als supermarkt voor vogels - gaan fungeren als een natuurlijk waterzuiveringssysteem. Bij storm overstromen de eilanden, legt Donker uit. "Als het water daarna wegtrekt, slaan de slibdeeltjes hier neer. Die zorgen voor een goede voedingsbodem. En om de eilanden heen hebben we straks mooi helder water, met ondiepe plekken voor vissen om op te groeien."

Tegenstanders, zoals de IJsselmeervereniging, betwijfelen of die aanpak gaat werken. De 75 miljoen euro die de aanleg kostte, had volgens hen beter kunnen worden besteed aan natuurmaatregelen die bewezen effectief zijn.

Bezoekerscentrum, kampeerterrein en haven

De Marker Wadden zullen tot 100.000 bezoekers per jaar trekken, verwacht Natuurmonumenten. Er komt een bezoekerscentrum annex strandtent, een kampeerterrein en een haven met dertig ligplaatsen. Er moet ook een veerdienst naar Lelystad komen. Maar recreanten laten rotzooi achter en storen de vogels.

Waarom zo'n gebied niet écht overlaten aan de natuur, in plaats van er een soort pretpark van te maken met wandelpaden, vogelkijkhutten en stranden? "Recreatie en natuur zorgen altijd voor een spanningsveld," erkent boswachter André Donker.

"Maar de Marker Wadden hebben ook een publieke functie." Het geld voor de aanleg is grotendeels opgebracht door de 750.000 leden van ­Natuurmonumenten, deelnemers aan de Postcode­loterij en belastingbetalers. "We willen hun wat teruggeven en ook tonen dat hun geld goed is besteed."

Om overlast te voorkomen, wordt het eiland dag en nacht bewaakt door eilandwachters; vrijwilligers die er een tijdje wonen. De waterpolitie en Rijkswaterstaat kunnen binnen tien minuten ter plekke zijn. En alleen het hoofdeiland is toegankelijk voor bezoekers. "De vier overige eilanden zijn voor de vogels." Borden waarschuwen bezoekers niet te proberen aan land te gaan: 'Drijfzand. Levensgevaarlijk.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden