Plus Ten Slotte

Marjan Unger (1946-2018): altijd op zoek naar de historische waarde

Verzamelaar, kunsthistoricus en docent Marjan Unger is vorige week op 72-jarige leeftijd overleden aan botkanker. 'Ze bleef verzamelen, ze kon het niet laten.'

Voor Marjan Unger zat de waarde van een sieraad niet alleen in de schoonheid ervan

Als Marjan Unger een zakelijke bespreking had met een groep mannen, droeg ze een ketting met drie enorme ballen. Om ze te overbluffen. Zo kende elk sieraad uit haar uitgebreide collectie een eigen gelegenheid en waarde voor de verzamelaar, kunsthistoricus en docent.

De verzamelwoede begon met een plastic broche van een skiënd konijn. Unger, kind uit een Bussums middenklassengezin, tikte het in de jaren zestig op de kop op het Waterlooplein.

Niet omdat het zo mooi was, maar vanwege de manier waarop de broche bevestigd moest worden. Het is tekenend voor de manier waarop ze naar sieraden keek: schoonheid was niet het belangrijkste, het ging om de sociale, historische en persoonlijke waarde van het stuk.

Gebrek aan kennis
Tijdens haar opleiding kunstgeschiedenis ontdekte Unger hoe weinig historische overdrachten er over sieraden waren. Terwijl ze al eeuwen bestaan en veel zeggen over de tijdgeest. Om het gebrek aan kennis en objecten recht te zetten, ging ze sieraden verzamelen. Van Abba­buttons tot Afrikaanse kralenkettingen.

"Soms wenste ik dat ze voor post­zegels had gekozen, dat is een stuk goedkoper," zegt haar echtgenoot, typograaf Gerard Unger, grappend. In het trappenhuis van de Rietveld Academie was hij als een blok gevallen voor de glimlach van Unger. Het stel trouwde in 1968. Tijdens vakanties struinden ze samen rommelmarkten af. "Marjan vond overal en altijd wel wat."

Halverwege de jaren negentig begon Unger met lesgeven aan sieraadontwerpers en edelsmeden aan de Rietveld Academie en het Sandberg Instituut. "Ze was een grande dame en een mentor, onbetwist in wat ze wist," zegt oud-student Chequita Nahar. "Toen ik op het Sandberg niet loskwam, kwam ze bij me thuis. Ze ging op mijn bed zitten, keek rond en zei: hier moet je jouw inspiratie vandaan halen."

Die persoonlijke manier van les­geven inspireerde Nahar bij haar eigen loopbaan als docent en directeur van de kunstacademie in Maastricht.

Hoewel Unger haar sieraden vrijwel allemaal zelf droeg, lag een groot deel van haar collectie te verstoffen na het verschijnen van haar standaardwerk over juwelen in 2004. Ze besloot daarop in 2010 492 Nederlandse stukken te schenken aan het Rijksmuseum, volgens haar 'het mooiste huis van Nederland'.

"Na die eerste schenking bleef Unger verzamelen, ze kon het niet laten," zegt Suzanne van Leeuwen, conservator van het Rijksmuseum. Van Leeuwen schreef met Unger een naslagwerk over de studie naar sieraden en zag in Unger een 'wetenschappelijk moeder'. Eén die haar leerde kritisch te denken. Want kritisch was Unger. Soms zelfs keihard. Ze kon ontregelende vragen stellen. Ze had dan altijd een punt en ze bracht het met humor.

Unieke verzameling
Vlak voor kerst in 2017 werd Van Leeuwen bij Unger thuis uitgenodigd om een selectie te maken voor een nieuwe schenking. Dit keer deed ze die met een andere reden: Unger had uitgezaaide botkanker. Van Leeuwen koos tweehonderd uiteenlopende stukken. "Marjan zag een sieraad als een manier om een gesprek te beginnen en wilde bij elk sieraad een verhaal kunnen vertellen, dat gaf een unieke verzameling."

Vorige week woensdag overleed Marjan Unger in Bussum op 72-jarige leeftijd. Volgens haar man had ze 'totale vrede' met haar dood. Ze was toe aan rust. Hij gaat haar originaliteit, scherpzinnigheid en humor missen. "We hebben het vijftig jaar met elkaar uitgehouden en ik heb me in al die jaren geen dag verveeld."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden