Review

Marie Kessels - Ruw ****

Gemma, het vertellende hoofdpersonage van de roman Ruw van Marie Kessels, heeft een ongeluk gehad. 'Niet eens een echt ongeluk met gierende banden en veel blikschade,' deelt ze mee, maar de gevolgen zijn er niet minder om: 'Botsplinters van mijn voorhoofdsbeen hebben aan allebei de kanten de oogzenuw doorgesneden, niets meer aan te doen.'

Gemma is nu blind en Ruw is de evocatie van wat dit voor haar oplevert. Inderdaad, wat dit voor haar oplevert, want de inzet van Ruw is optimistisch; Gemma zit niet bij de pakken neer. 'Anders wordt het zo'n vertoning,' schrijft ze. En: 'Er heerst al hysterie alom, een bezoedelende hysterie.'

De toon van Ruw is verre van hysterisch, en hoe dan ook niet klagerig, tot op bepaalde hoogte is zelfs sprake van enthousiasme. Door het zicht te verliezen wordt een wereld gesloten, maar opent een andere zich. Tijdens verkennende nachtwandelingen - die met smaak en ook met gevoel voor suspense beschreven zijn - wordt, zoals ze het zelf uitdrukt, 'werkelijk een nieuwe stad' voor Gemma ontsloten, 'een nieuw nachtelijk universum', dat haar discreet in zich opneemt.

Deze verkenningen spelen zich onder andere om veiligheidsredenen 's nachts af. Gemma onderneemt ze in haar eentje, en al uren voor haar vertrek 's avonds wordt ze 'verteerd door verlangen naar ruimte en nieuwe kennis en frisse lucht en nog meer ruimte'. Ruw is al met al een ontdekkingstocht naar andere en nieuwe zintuiglijke ervaringen.

Het boek heeft wel iets gemeen met Touching the rock van John Hull, een autobiografisch verslag dat al meer dan vijftien jaar geleden werd gepubliceerd. Hull deed daarin gewag van zijn ervaringen als op volwassen leeftijd blind geworden man.

K. Schippers schreef er een mooi essay over, dat is opgenomen in zijn bundel Eb (1992). Schippers: 'Het boek bevat geen klacht. De schrijver probeert alleen een indruk te geven van de manier waarop hij de werkelijkheid ervaart.' Iets dergelijks kan tevens worden opgemerkt over Ruw.

Kessels, of beter gezegd haar hoofdpersonage Gemma, noemt trouwens het boek van Hull en gaat er soms mee in discussie. Zoals ze ook andere boeken aanhaalt met een min of meer vergelijkbaar thema, zoals The light that failed van Rudyard Kipling en De stad der blinden van José Saramago. Niet altijd is het oordeel van Gemma positief. Zo vindt ze uiteindelijk De stad der blinden een vervelend boek: 'Dan lees ik nog liever het opiniemaandblad van de blindenbibliotheek, ook vol clichés (...).'
De stukken waarin Gemma beschrijft hoe ze met braille als het ware opnieuw moet leren lezen, zijn zeker niet de minste in Ruw. Je voert met haar dat gevecht. En de vreugde die dit 'nieuwe lezen' schenkt, is uiteindelijk enorm. De vertrouwde taal verandert voor Gemma, maar dat is geen verslechtering. 'Geniale Louis Braille!' roept ze op een gegeven moment uit.

Zeer overtuigend wordt beschreven hoe boeken door het veranderde leestempo en door de inspanning die moet worden geleverd om je die boeken (opnieuw) eigen te maken, overrompelend tot leven komen. 'Wat maakt het geluk van dit lezen zo groot?' vraagt Gemma zich af. En ze beantwoordt zelf die vraag: 'Niet alleen het terugvinden van een dierbaar boek, maar ook het verwikkeld raken in dat boek, tot je er met ontelbaar veel draden mee verbonden bent.'

Door dit langzame lezen kom je er ook achter dat Saramago, hoe schijnbaar betoverend hij ook schrijft, je met 'de stalen vuist van zijn gemeenplaatsen' door een boek van hem jaagt. Vandaar het negatieve oordeel.

Ruw is meer dan een roman waarin wordt geëvoceerd hoe het is om plotseling blind te worden. Het is ook in zekere zin een pleidooi geworden voor beter lezen, voor langzamer lezen, en voor het genot dat dit kan verschaffen. Ruw is daarmee in zekere zin een kritisch boek; maar dan wel een kritisch boek dat tegelijkertijd veel genot verschaft. (ARIE STORM)

Marie Kessels: Ruw
De Bezige Bij, €18,50.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden