PlusTen Slotte

Madelon Verstijnen vond zelfs in Buchenwald schoonheid

'Meningen zijn verdeeld, de mijne niet,' vond Madelon Verstijnen (1916-2017). Ze overleed eerder deze maand op 101-jarige leeftijd.

'Iemand moest iets doen, het was een kwestie van survival,' vond Verstijnen. Beeld Lon Verstijnen
'Iemand moest iets doen, het was een kwestie van survival,' vond Verstijnen.Beeld Lon Verstijnen

In 2008, tijdens de opnames van de documentaire Ontsnapt, zagen ­Madelon Verstijnen en de Franse Christine Bénédite elkaar weer terug. Sinds de Tweede Wereldoorlog hadden de verzetsvrouwen elkaar niet meer gezien.

Tijdens een ­diner in het Scheveningse Kurhaus houdt Verstijnen de hand van haar vriendin vast. "We hebben wel eens slechter gegeten," zegt ze.

In 1944 reisde Verstijnen haar broer Eric achterna om zich bij het verzet in Parijs te voegen. Kort na aankomst werd zij samen met andere verzetsleden verraden en op transport gezet.

Verstijnen belandde in Buchenwald, haar broer kwam in het Duitse werkkamp Vaihingen terecht. Daar overleed hij begin 1945. "Na de oorlog heeft Madelon zich nog enorm ingezet voor de herbegrafenis van haar broer in Nederland, hetgeen gelukt is," zegt Jetske Spanjer (71) die samen met Ange Wieberdink (64) de documentaire ­maakte.

In Buchenwald ontmoette ze verzetsvrouw Christine Bénédite. "Samen werkten ze in een wapenfabriek. Bénédite heeft daar nog machines gesaboteerd zodat de wapens bij gebruik zouden ontploffen," zegt Wieberdink.

Verhalenverteller
Wieberdink zegt nog steeds ontroerd te raken als ze de passage in het boek Mijn Oorlogskroniek van Verstijnen leest. "Zelfs in een kamp waar alles grauw is, komt ze tot de ontdekking dat daar ook schoonheid te vinden is, namelijk de schoonheid van de gevangenen als mensen. Madelon is bewust naar mensen in het kamp gaan kijken om dit gevoel van schoonheid terug te krijgen en te versterken."

"Ze was een goede verhalenverteller en had een sterke mening. Haar credo was: de meningen zijn verdeeld, maar de mijne niet."

Aan het einde van de oorlog, in april 1945, rukten de geallieerden op en de nazi's besloten Buchenwald te ontruimen. Verstijnen moest met haar medegevangenen in een dodenmars lange afstanden onder ondraaglijke omstandigheden lopen.

De mars was een uitputtingsslag: veel gevangenen bezweken onderweg of werden doodgeschoten omdat ze geen stap meer konden zetten.

Het groepje vrouwen, waaronder Verstijnen, aasden op een ontsnappingsmogelijkheid. Op het moment dat hun bewakers even niet in zicht waren, grepen de vrouwen hun kans en sprongen de bosjes in.

Daarna volgde een hachelijke zwerftocht door vijandig gebied, op zoek naar het Amerikaanse leger. Verschillende keren dreigde verraad. Een overnachting in een landhuis waar NSB-kinderen verbleven werd de vrouwen bijna fataal. Ze deden zich voor als arbeiders die een uit een gebombardeerde wapenfabriek waren gevlucht.

Spanjer: "Madelon heeft de hete kastanjes daar uit het vuur gehaald. Zij is in zeker opzicht de redding van de groep geweest omdat ze als enige Duits sprak." Verstijnen vond zelf niet dat ze heldhaftig was geweest: 'Iemand moest iets doen, het was een kwestie van survival,' zegt ze in de documentaire.

Tolk
De talenknobbel waarmee zij zichzelf en de groep redde, speelde in haar latere leven een belangrijke rol. Ze was gefascineerd door de Arabische wereld en studeerde voor de oorlog al Arabisch in Leiden.

Daarna was Verstijnen tolk op de Turkse ambassade in haar geboortestad Den Haag. Later werkte ze als vertaalster bij het Europees parlement en bij de Europese Gemeenschap voor Kolen en Staal, de voorloper van de EU. In haar laatste baan was ze hoofd van het buitenland­secretariaat van de ANWB.

Verhalen vertellen werd de laatste tijd moeilijker omdat Verstijnen doof was geworden. Haar interesse voor de buitenwereld bleef echter overeind. Spanjer: "Een paar dagen voor haar overlijden volgde ze het wereldnieuws nog."

Verstijnen overleed op 15 november in Voorburg. Ze werd 101 jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden