Review

Maaza Mengiste - De leeuw en de keizer ***

De leeuw en de keizer, de debuutroman van de jonge Ethiopische Maaza Mengiste, laat weer eens zien wat literatuur vermag in de verbeelding van mensen in een sterk politiek gekleurde werkelijkheid. De roman speelt zich af ten tijde van de Ethiopische revolutie, die in 1974 begon met het afzetten van keizer Haile Selassie en al snel ontaardde in een jaren durend militair terreurbewind onder socialistische vlag. Mengiste maakt op indringende wijze zichtbaar hoe deze revolutie diep ingrijpt in de persoonlijke levenssfeer van een familie in Addis Abeba, de hoofdstad van Ethiopië.

Blijkens een indrukwekkende literatuurlijst achterin het boek heeft Mengiste, die een master of fine arts in creative writing haalde aan de New York University, zich goed gedocumenteerd over het historische decor. Vervolgens heeft ze daar haar eigen verbeelding op losgelaten.

Dat levert meteen al in het begin van de roman een paar prachtige korte hoofdstukken op, waarin ze de laatste dagen van Haile Selassie beschrijft vanuit het perspectief van de keizer. Hier wordt het beeld opgeroepen van een man die zich, als Gods uitverkorene, onaantastbaar waant en vol ongeloof en ontzetting tot het besef komt dat het spel uit is. In zijn laatste uren speelt hij keizertje in zijn cel.

Levendig en sfeervol wekt Mengiste de chaos in het Addis Abeba van die dagen tot leven. De opstand die leidde tot de val van de keizer, de uitgelaten menigte, de arrestatie van ministers en ambtenaren, die, ondanks de belofte van een bloedeloze staatsgreep, zonder proces zullen worden geëxecuteerd. Het is de voorbode van een meedogenloos schrikbewind, dat nergens voor terugdeinst: opposanten worden openlijk mishandeld en half dood op straat achtergelaten om het publiek angst aan te jagen, mensen verdwijnen spoorloos en ook kinderen zijn niet veilig voor deze terreur. Niemand weet nog wie hij kan vertrouwen.

Familieverhoudingen

Tegen dat decor volgen we een uitgebreide familie uit de hoofdstad en worden we geconfronteerd met de spanningen en dilemma's die het nieuwe regime in de levens van en de verhoudingen tussen de familieleden teweegbrengt.

Zo is er het verhaal van een vader, Hailu, arts in een ziekenhuis, die door militairen wordt gedwongen een zwaar mishandelde opstandelinge in leven te houden, omdat ze een belangrijke bron is. Als hij tot euthanasie besluit om haar nog meer leed te besparen, wordt hij gearresteerd en in de gevangenis mishandeld. En het verhaal van zijn zoon Dawit, die tot zijn grote ongerustheid altijd een rebel is geweest, eerst tegen het regime van de keizer, later als betrokkene bij het ondergrondse verzet tegen de nieuwe machthebbers, een jongen die tegen wil en dank een moordenaar wordt.

Deze Dawit verliest in het verloop van deze geschiedenis zowel zijn oudste vriend als zijn vriendin. Zijn vriend, aanvankelijk zijn compaan in hun verzet tegen de keizer, raakt dusdanig betrokken bij het nieuwe regime dat hij geen weg terug meer ziet en een vlucht naar voren maakt, die hem in het centrum van de macht plaatst. Op een gegeven moment staat Dawit, als sluipschutter van het verzet, oog in oog met zijn oudste vriend, die in een limousine door de straten van Addis Abeba rijdt, onder dwang toegejuicht door de menigte, die lang leve het marxisme! scandeert.

De vervreemding van zijn vriendin is compleet als zij in haar naïviteit denkt dat je de machthebbers beter van binnenuit kunt bijsturen dan ze bevechten.

Zo laat Mengiste subtiel de ontwrichtende werking zien van zo'n extreme politieke situatie op menselijke verhoudingen. Met haar empathische vermogen en mededogen schetst ze uiteindelijk de eenzaamheid van alle betrokkenen, die allen op hun eigen manier proberen in deze maatschappelijke jungle te overleven. (ALLE LANSU)

Maaza Mengiste: De leeuw en de keizer
Vertaald door Nele Ysebaert,
Anthos, €19,95

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met Het Parool?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van Het Parool rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@parool .nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden